چرا در بورس صف خرید و فروش شکل میگیرد؟
اقتصاد۲۴ ـ در بازار بورس، یکی از پدیدههایی که توجه بسیاری از سرمایهگذاران را به خود جلب میکند، صف خرید و صف فروش است. این صفها معمولاً در زمانهایی شکل میگیرند که هیجان بازار بالا میرود و معاملهگران بهصورت یکطرفه تمایل به خرید یا فروش یک سهم پیدا میکنند. مشاهده صفهای طولانی، مخصوصاً برای تازهواردان، میتواند این تصور را ایجاد کند که یک سهم حتماً در حال رشد یا سقوط قطعی است. اما برای درک درست این پدیده، باید به سازوکار بازار و رفتار سرمایهگذاران توجه کرد.
صف خرید و صف فروش چیست؟
صف خرید زمانی ایجاد میشود که تعداد سفارشهای خرید یک سهم در بالاترین قیمت مجاز روزانه بیشتر از سفارشهای فروش باشد. در این شرایط، خریداران حاضرند سهم را با سقف قیمتی مجاز بخرند، اما فروشندهای در آن قیمت وجود ندارد. در مقابل، صف فروش زمانی شکل میگیرد که تعداد سفارشهای فروش در پایینترین قیمت مجاز روزانه از سفارشهای خرید بیشتر باشد و خریدار کافی برای جمعآوری این عرضه وجود نداشته باشد. در هر دو حالت، عدم تعادل میان عرضه و تقاضا باعث توقف نسبی معاملات در آن سهم میشود.
نقش دامنه نوسان در شکلگیری صفها
یکی از مهمترین دلایل ایجاد صف خرید و فروش، وجود دامنه نوسان قیمت در بورس است. دامنه نوسان باعث میشود قیمت هر سهم در یک روز معاملاتی تنها بتواند در بازه مشخصی افزایش یا کاهش یابد. زمانی که تقاضا یا عرضه بسیار قوی باشد، قیمت سهم سریعاً به سقف یا کف مجاز میرسد و دیگر امکان تعدیل قیمت برای متعادلسازی عرضه و تقاضا وجود ندارد. در نتیجه، سفارشها روی یک قیمت خاص انباشته شده و صف شکل میگیرد.
تأثیر رفتار هیجانی سرمایهگذاران
رفتار هیجانی نقش پررنگی در ایجاد صفها دارد. انتشار یک خبر مثبت یا منفی، شایعه، یا حتی تحلیلهای سطحی در شبکههای اجتماعی میتواند باعث شود تعداد زیادی از معاملهگران بهطور همزمان تصمیم مشابهی بگیرند. ترس از置ماندن از سود یا ترس از ضرر، سرمایهگذاران را به سمت خرید یا فروش عجولانه سوق میدهد. این رفتار گلهای، بهویژه در بازارهایی با عمق کم، زمینهساز صفهای طولانی خرید یا فروش میشود.
عدم تقارن اطلاعاتی در بازار
در بسیاری از مواقع، همه فعالان بازار به یک اندازه به اطلاعات دسترسی ندارند. زمانی که بخشی از بازار تصور میکند خبری مهم در راه است یا اتفاقی بنیادی رخ داده، ممکن است زودتر اقدام به خرید یا فروش کند. این عدم تقارن اطلاعاتی باعث میشود سایر سرمایهگذاران نیز با مشاهده حرکت قیمت و صف ایجادشده، بدون تحلیل دقیق به آنها بپیوندند. در نتیجه، صف تقویت میشود و ممکن است حتی پس از انتشار رسمی خبر نیز ادامه پیدا کند.
نقش نقدشوندگی و عمق بازار
نقدشوندگی پایین و عمق کم بازار از عوامل مهم دیگر در شکلگیری صفها هستند. در سهمهایی که حجم معاملات روزانه پایین است و تعداد بازیگران فعال محدود است، ورود یا خروج چند سفارش بزرگ میتواند تعادل بازار را بر هم بزند. در چنین شرایطی، حتی یک تقاضای متوسط هم میتواند قیمت را به سقف مجاز برساند و صف خرید ایجاد کند. همین موضوع در سمت فروش نیز صدق میکند و باعث میشود سهم به سرعت قفل در صف فروش شود.
تأثیر بازارگردان و نبود آن
بازارگردانها وظیفه دارند با عرضه و تقاضای مستمر، به متعادل نگهداشتن معاملات کمک کنند. در سهمهایی که بازارگردان فعال و کارآمد وجود ندارد، احتمال شکلگیری صفهای سنگین بیشتر است. نبود بازارگردان یا عملکرد ضعیف آن باعث میشود در زمانهای بحرانی، کسی برای جمعآوری صف فروش یا عرضه در صف خرید وجود نداشته باشد. این مسئله صفها را طولانیتر و نوسانات را شدیدتر میکند.
آیا صف خرید و فروش نشانه خوبی است؟
وجود صف خرید لزوماً به معنای ارزندگی سهم و صف فروش نشانه بد بودن آن نیست. بسیاری از صفها حاصل هیجان کوتاهمدت بازار هستند و ممکن است به سرعت از بین بروند. سرمایهگذارانی که صرفاً بر اساس صفها تصمیمگیری میکنند، معمولاً در معرض ریسک بالایی قرار میگیرند. تحلیل بنیادی، بررسی شرایط بازار و توجه به نقدشوندگی سهم اهمیت بیشتری نسبت به مشاهده صف دارد.
صف خرید و فروش نتیجه ترکیبی از محدودیتهای ساختاری بازار، رفتار هیجانی سرمایهگذاران، عدم تعادل عرضه و تقاضا و گاهی ضعف نقدشوندگی است. شناخت دلایل شکلگیری صفها به سرمایهگذاران کمک میکند تا تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند و از گرفتار شدن در موجهای هیجانی بازار جلوگیری کنند. درک این پدیده، یکی از گامهای مهم برای حرفهایتر شدن در بازار بورس محسوب میشود.
