توافق ترامپ و نتانیاهو برای مهار نفتکشهای ایران به مقصد پکن/ دیپلماسی در سایه رقابت آمریکا و چین
اقتصاد۲۴- همزمان با ادامه رایزنیهای دیپلماتیک درباره پرونده هستهای ایران، گزارش جدید آکسیوس از توافق میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل برای افزایش فشار اقتصادی علیه تهران خبر میدهد؛ رویکردی که به نظر میرسد اینبار تنها به پرونده هستهای محدود نبوده و به رقابت راهبردی آمریکا و چین نیز گره خورده است.
به نوشته آکسیوس، ترامپ و نتانیاهو در دیدار روز چهارشنبه خود در کاخ سفید درباره «وضعیت نهایی مطلوب خود» یعنی ایرانی بدون توان دستیابی به سلاح هستهای گفتوگو کرده و بر تشدید فشارهای اقتصادی توافق کردهاند. منابع آمریکایی مدعی شدند که دو طرف معتقدند افزایش فشار بر صادرات نفت ایران میتواند محاسبات تهران را تغییر دهد و آن را به پذیرش امتیازاتی در مذاکرات هستهای سوق دهد.
بر اساس این گزارش، بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت ایران راهی چین میشود؛ موضوعی که به گفته مقامهای آمریکایی به نقطه تمرکز سیاست فشار جدید تبدیل شده است. آمریکا معتقد است کاهش خرید نفت ایران توسط پکن میتواند ضربهای جدی به منابع ارزی تهران وارد کند و اهرم فشار در مذاکره را تقویت کند.
در همین چارچوب، فرمان اجرایی امضاشده توسط ترامپ در روزهای اخیر به دولت آمریکا اجازه میدهد فشار اقتصادی بر ایران را افزایش دهد. طبق این فرمان، وزارت خارجه و وزارت بازرگانی آمریکا میتوانند اعمال تعرفههایی تا سقف ۲۵ درصد علیه کشورهایی را پیشنهاد دهند که با ایران تجارت دارند؛ اقدامی که عملاً شرکتها و دولتهای طرف معامله با ایران، بهویژه چین، را هدف قرار میدهد.
بیشتر بخوانید: پشت پرده جلسه اضطراری نتانیاهو/ اسرائیل برای حمله ۲۰۲۶ آماده میشود؟
مقامهای آمریکایی همچنین اعلام کردهاند که راهبرد جدید شامل ترکیبی از «فشار حداکثری»، ادامه مذاکرات هستهای و حفظ آمادگی نظامی در منطقه خواهد بود؛ رویکردی که نشان میدهد گزینه دیپلماسی همچنان روی میز باقی مانده، اما همزمان با ابزارهای فشار اقتصادی و امنیتی همراه شده است.
در عین حال، اختلاف نگاه میان واشینگتن و تلآویو درباره امکان دستیابی به توافق همچنان مشهود است. به گفته منابع آکسیوس، نتانیاهو در دیدار با ترامپ تأکید کرده دستیابی به توافقی قابل اتکا با ایران دشوار و حتی غیرممکن است، در حالی که ترامپ معتقد است هنوز فرصتی برای آزمودن مسیر توافق وجود دارد. او گفته است: «خواهیم دید آیا این امکان وجود دارد یا نه؛ بیایید شانس خود را امتحان کنیم.»
همزمان مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز تأکید کرده است که رئیسجمهور این کشور ترجیح میدهد اختلافات با ایران از مسیر توافق حل شود، هرچند دستیابی به چنین توافقی از سوی روبیو «بسیار دشوار» توصیف شده است. این موضعگیری نشان میدهد واشینگتن هنوز بهطور کامل از گزینه مذاکره عبور نکرده و تلاش دارد فشار اقتصادی را به عنوان اهرم چانهزنی حفظ کند.
این تحولات در حالی رخ میدهد که گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا با میانجیگری عمان آغاز شده و طبق گزارشها قرار است دور جدید مذاکرات روز سه شنبه در ژنو برگزار شود.
با این حال، به نظر میرسد سیاست فشار آمریکا نسبت به دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ تغییر ماهوی پیدا کرده است. اگر در دور اول، «فشار حداکثری» عمدتاً با هدف وادار کردن ایران به مذاکره طراحی شده بود، اکنون این سیاست مستقیماً به راهبرد آمریکا مبنی بر مهار چین پیوند خورده است. تمرکز بر صادرات نفت ایران به چین نشان میدهد واشینگتن تلاش دارد از پرونده ایران به عنوان بخشی از رقابت بزرگ اقتصادی و ژئوپلیتیکی با پکن نیز استفاده کند.
در واقع، ایران در این چارچوب بیش از گذشته به یک «کارت بازی» در رقابت آمریکا و چین تبدیل شده است؛ زیرا محدود کردن تعاملات انرژی میان تهران و پکن میتواند همزمان فشار اقتصادی بر ایران و هزینههای راهبردی برای چین ایجاد کند. حجم بالای مبادلات انرژی میان دو کشور باعث میشود هرگونه محدودیت جدید، آثار مستقیم بر بازار نفت و معادلات منطقهای داشته باشد.
مجموعه پیامهای متناقض از واشینگتن از یکسو تشدید فشار و از سوی دیگر تأکید بر مذاکره مسیر رسیدن به توافق را با بنبستهای جدی روبهرو کرده است؛ به ویژه اینکه ایران نیز حاضر به عقب نشینی از موضع خود نبوده است. اختلاف بر سر سطح امتیازات چشمانداز توافق سریع را پیچیدهتر از گذشته کرده است.
