عقبنشینی پکن از بدهی واشنگتن؛ طلا جای دلار را میگیرد؟
اقتصاد۲۴- در تازهترین دادههای وزارت خزانهداری ایالات متحده، سهم چین از کل داراییهای خارجی اوراق خزانهداری آمریکا به حدود ۷ درصد رسیده، که پایینترین سطح از اوایل دهه ۲۰۰۰ است. این سهم در اوج خود اوایل دهه ۲۰۱۰ نزدیک به ۳۰ درصد بود و از آن زمان تاکنون بیش از ۲۰ واحد درصد کاهش یافته است.
ارزش اوراق خزانه در اختیار پکن نیز نسبت به اوج تاریخی خود تقریبا نصف شده و به پایینترین سطوح از زمان بحران مالی جهانی رسیده است. به این ترتیب، چین بخش قابلتوجهی از اوراقی را که در دهه ۲۰۰۰ انباشت کرده بود، از ذخایر خود خارج کرده و عملا نیمی از موقعیت قبلیاش در بدهی آمریکا را برچیده است.
همزمان بانک مرکزی چین در ماه ژانویه یک تُن دیگر طلا خریداری کرد تا روند ۱۵ ماهه افزایش متوالی ذخایر فلزی خود را ادامه دهد. مجموع دارایی طلای چین به ۲۳۰۸ تُن رسیده که رکورد تاریخی دیگری برای این کشور محسوب میشود. برای بسیاری از تحلیلگران بازار، این تغییر مسیر از اوراق دلاری به طلا پیامی روشن دارد: پکن در حال متنوعسازی ذخایر ارزی و کاهش وابستگی به بدهی آمریکاست.
دوری کشورها از داراییهای تحت کنترل دولتها
در فضای کلی بازارهای جهانی هم نشانههایی از فرسایش اعتماد متقابل میان دولتها دیده میشود. کشورها بیش از گذشته به سمت داراییهایی متمایل شدهاند که از کنترل مستقیم دولتها و ریسک سیاسی دور هستند؛ داراییهایی مثل طلا، کالاهای استراتژیک و برخی ارزهای دیجیتال. همین کاهش تمایل جهانی به اوراق دولتی، بهویژه اوراق خزانه آمریکا، به یکی از دغدغههای ساختاری بازارهای مالی بدل شده است. ادامه این روند میتواند بهتدریج جایگاه دلار را بهعنوان ارز ذخیره جهانی تضعیف کند؛ فرآیندی آرام، اما معنادار که نشانههای اولیهاش در تحولات اخیر دیده میشود.
واکنش بازارها هم بیانگر همین نگرانیهاست. شاخص دلار بلافاصله پس از اعلام دادههای جدید اشتغال و تورم آمریکا ابتدا اندکی رشد کرد، اما سپس در برابر اکثر ارزهای مهم جهانی سقوط کرد. این در حالی است که سایر ارزها از جمله ین، یورو و پوند نسبتا باثبات ماندند؛ در نتیجه فشار فروش مشخصا متوجه دلار بود.
نقش تحولات ژاپن در تضعیف دلار
در آسیا هم تحولات سیاسی اخیر در ژاپن به سمت تضعیف دلار وزنهای مضاعف بوده است. پیروزی قاطع «سانائه تاکایچی» در انتخابات و تصاحب اکثریت پارلمانی، به دولت او امکان اجرای سیاستهای انبساطی مالی گستردهتری داده است. مقامات ژاپنی اعلام کردهاند بخشی از منابع لازم برای اجرای این سیاستها را از ذخایر ارزی خارجی از جمله ذخایر دلاری تأمین خواهند کرد. همین موضع، نشانهای از تمایل توکیو به استفاده از داراییهای ارزی برای حمایت از رشد داخلی است و در عمل، عرضه دلار در بازار جهانی را افزایش میدهد.
افزایش عجیب اوراق آمریکا در بلژیک
در این میان نکته جالب توجهی هم در دادههای خزانهداری آمریکا دیده میشود: در حالی که موجودی اوراق خزانه آمریکا در تراز چین کاهش یافته، سطح داراییهای بلژیک تقریبا به همان اندازه افزایش یافته است. زیرا موسسه Euroclear در بروکسل بهعنوان یکی از بزرگترین مراکز تسویه و نگهداری اوراق مالی جهان، معمولا وظیفه نگهداری اوراق ایالات متحده را برای طرفهای غیرمستقیم برعهده دارد. همین موضوع باعث شده برخی رسانههای بینالمللی احتمال دهند افت آمار رسمی چین ممکن است بیش از آنکه واقعی باشد، ناشی از جابجایی حسابداری و نگهداری از طریق نهادهای ثالث باشد، اقدامی که میتواند بخشی از استراتژی پکن برای کاهش شفافیت در گزارش داراییهای دلاریاش باشد.
در مجموع، کاهش ادامهدار سهم چین در بدهی آمریکا، افزایش پیدرپی خرید طلا و همزمان نوسان در شاخص دلار، همگی نشانگر تغییر زمینههای مالی در نظم اقتصاد جهانی است. جهان بهسمتی در حرکت است که کشورها ترجیح میدهند ذخایر خود را نه در بدهی یکدیگر، بلکه در داراییهای فیزیکی و بیطرف نگه دارند.
