پارادوکس ریاض/ از ادعای آسمان فروشی تا هراس از تقابل مستقیم با تهران

اقتصاد۲۴- در حالی که روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارشی جنجالی مدعی شد عربستان سعودی و کویت محدودیت‌های استفاده از حریم هوایی و پایگاه‌های خود را برای حملات هوایی آمریکا به جنوب ایران لغو کرده‌اند، مقامات رسمی ریاض با سراسیمگی بی‌سابقه‌ای این خبر را تکذیب کردند. این خبر درحالی منتشر شد که واشنگتن مدعی شد که به دنبال از سرگیری طرح خود موسوم به «پروژه آزادی» برای بازگشایی تنگه هرمز است و پنجشنبه شب حملات آمریکا به مواضعی در بندرعباس و قشم انجام شد. شبکه العربیه به نقل از یک مقام مسئول سعودی تأکید کرد که پادشاهی هیچ مجوزی برای استفاده از حریم هوایی خود جهت پشتیبانی از عملیات نظامی تهاجمی صادر نکرده است. این درحالیست که کانال ۱۲ اسرائیل مدعی شده پروژه آزادی واشنگتن در پی فشار ریاض متوقف شده است؛ البته ترامپ با اعلام توقف پروژه آزادی اعلام کرد که در صورت عدم توافق با تهران «پروژه آزادی پلاس» را اجرا خواهد کرد.

بازی دوگانه در غبار جنگ

ریاض امروز در موقعیتی قرار گرفته که شاید دشوارترین دوران دیپلماسی خود در دهه اخیر باشد. از یک سو، فشار دولت دونالد ترامپ در حین جنگ و در هنگام عملیات موسوم به «پروژه آزادی» جهت اسکورت نظامی کشتی‌ها در تنگه هرمز، ریاض را تحت فشار قرار داده است. از سوی دیگر، تجربه تلخ حملات پهپادی در جنگ تأسیسات آرامکو، سایه ترس را بر پروژه‌های بلندپروازانه عربستان از جمله «چشم‌انداز ۲۰۳۰» انداخته است.

ان‌بی‌سی هم فاش کرده که دلیل اصلی تعلیق موقت پروژه آزادی، همین مخالفت‌های پشت پرده ریاض و کویت بوده است. سعودی‌ها به صراحت به واشنگتن اعلام کرده‌اند که مایل نیستند آسمانشان سکوی پرتابی باشد که در پاسخ، زمینشان به میدان مین تبدیل شود.

نقش ریاض در بطن بحران؛ میانجی یا همکار پنهان؟

البته ریاض در طول جنگ نیز نقش مهمی در همکاری با حملات آمریکا علیه ایران داشته است. با اینحال این کشور از تریبون‌های عمومی از تلاش‌های میانجی‌گرانه پاکستان برای دستیابی به یک توافق دیپلماتیک حمایت کرده است. این نشان می‌دهد عربستان به دنبال «خروج امن» از بحرانی است که مدیریت آن از اختیارش خارج شده و بلندپروازی‌های اقتصادی‌اش را هدف گرفته است.

البته استراتژی ریاض در طی جنگ نیز همکاری در پدافند، نه آفند بود است. طبق گزارش فایننشال تایمز که اخیراً منتشر شده، عربستان همچنان اطلاعات راداری پدافندی خود را با سنتکام به اشتراک می‌گذارد و همچنان در تلاش است تا هم دل متحد آمریکایی را به دست آورد و هم خشم تهران را برنیانگیزد.

نباید فراموش کرد که یکی از نگرانی‌های جدی ریاض، فعال شدن مجدد جبهه یمن در صورت درگیری مستقیم با ایران است. گزارش‌های غیررسمی حاکی از آن است که عربستان در هفته‌های اخیر پیام‌های اطمینان‌بخشی به تهران ارسال کرده تا از عدم مداخله خود در عملیات تهاجمی خبر دهد.

به هرحال ریاض به خوبی می‌داند که در جغرافیای جدید جنگ، هیچ آسمانی امن نیست مگر آنکه زمین زیر آن، بخشی از نقشه جنگ نباشد. با این حال، تداوم تنش‌ها و افزایش ۱۰ برابری نرخ بیمه کشتی‌ها در تنگه هرمز، فشار‌ها را بر این کشور برای انتخاب یکی از دو گزینه سکوت دیپلماتیک یا همکاری نظامی با آمریکا دوچندان خواهد کرد.