ایران و امارات ، همسایه یا دشمن؛ آمادهباش اعراب برای یک تقابل امنیتی طولانی مدت با تهران
اقتصاد۲۴- جنگ اخیر علیه ایران نه فقط یک درگیری نظامی، بلکه آزمونی برای اعتمادهای شکننده منطقه بود. حالا بسیاری در تهران بر این باورند که کشورهای عرب خلیج فارس در لحظه حساس، در کنار آمریکا و اسرائیل ایستادند.
نتیجه چنین برداشتی، تندتر شدن لحن مقامات ایرانی و آشکارتر شدن تهدیدهاست. حال پرسشی که مطرح است این است که «آیا روند آشتی ایران و اعراب که از سال ۲۰۲۳ آغاز شده بود، در حال فروپاشی است؟»
بازگشت فضای بیاعتمادی به روابط
المانیتور در گزارشی نوشت: در هفتههای اخیر، مقامات و رسانههای ایرانی، لحن تندتری را علیه برخی دولتهای عربی اتخاذ کردهاند. تهران معتقد است که این کشورها در جریان جنگ اخیر، به آمریکا و اسرائیل برای عملیات نظامی کمک کردهاند.
نویسنده مدعی شد: «همزمان با بالا گرفتن تنشها در تنگه هرمز، کشمکشهای دیپلماتیک نیز در شورای امنیت سازمان ملل شکل گرفته است. در تهران این نگرانی وجود دارد که برخی دولتهای خلیج فارس دوباره به محور امنیتی ضدایرانی بازگشتهاند.»
این تغییر فضا اهمیت زیادی دارد، چون تنها چند سال از آشتی محتاطانه ایران و عربستان با میانجیگری چین میگذرد؛ آشتی که از ۲۰۲۳ به بعد، به ستون اصلی سیاست همسایگی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده بود.
برخی تحلیلگران، اما معتقدند که جنگ اخیر نشان داد که دوستی با رقبای عرب، شاید از ابتدا یک اشتباه بوده است.
امارات؛ از همسایه تا پایگاه دشمن
در این میان، تندترین حملات لفظی متوجه امارات متحده عربی بوده است. علی خضریان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، در تلویزیون گفت که نهادهای اطلاعاتی و نظامی امارات در جنگ اخیر به اسرائیل و آمریکا کمک گسترده دادهاند. او حتی مدعی شد که هواپیماهای اماراتی پس از حذف علائم شناسایی، در حمله به خاک ایران مشارکت داشتهاند.
نویسنده مدعی شد: اکنون بخشی از ساختار قدرت در تهران امارات را نه یک همسایه، بلکه دشمن خود میبیند.
خضریان هشدار داد همان «معادله امنیتی» که ایران پیشتر علیه اقلیم کردستان عراق به کار میبرد، ممکن است علیه امارات نیز اعمال شود. او گفت: «جمهوری اسلامی دیگر امارات را همسایه نمیداند.» او در ادامه تهدید کرد: «ایران امارات را رها نخواهد کرد.»
در همین حال، امارات اعلام کرده چندین موشک و پهپاد ایرانی را رهگیری کرده است؛ ادعایی که تهران آن را رد میکند.
پیامهای هشدارآمیز تهران
تنش فقط محدود به نمایندگان مجلس نبوده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، بهتازگی در پیامی عربی در شبکه ایکس نوشت: «اگر دندانهای شیر را دیدی، خیال نکن که لبخند میزند.»
این جمله در رسانههای عربی و ایرانی بهعنوان هشداری غیرمستقیم به دولتهای عرب حاشیه خلیج فارس تعبیر شد؛ کشورهایی که از طرح دریایی آمریکا در تنگه هرمز حمایت کردهاند.
طرح آمریکا که پروژه آزادی نام گرفته بود، با هدف مقابله با کنترل ایران بر تنگه هرمز بود؛ هرچند فعلا متوقف شده است. مقامات ایرانی این توقف را عقبنشینی آمریکا توصیف کردند.
بیشتر بخوانید:سهم امارات از تجارت ایران چقدر است؟
عباس عراقچی این طرح را «پروژه بنبست» نامید و محمدباقر قالیباف گفت که ایران در حال تثبیت معادلهای جدید در تنگه هرمز است.
مهدی محمدی، مشاور قالیباف، حتی فراتر رفت و هشدار داد که ایران اجازه نخواهد داد آمریکا دوباره حضور نظامی گستردهای در خاورمیانه پیدا کند، یا اسرائیل به سمت شرق گسترش یابد. او گفت که اقدامات ایران نظم جدیدی در منطقه ایجاد کرده است.
موازنه قدرت تغییر کرده است؟
تهران باور دارد که جنگ اخیر، توازن قدرت منطقهای را تغییر داده است، مخصوصا در حوزه امنیت دریایی خلیج فارس. این تصور باعث نگرانی شدید دولتهای عرب منطقه شده است.
همکاری نظامی اعراب با اوکراین چه معنایی دارد؟
بیاعتمادی ایران فقط به آمریکا و اسرائیل محدود نیست. رسانههای ایرانی با حساسیت بالا گزارشهای مربوط به همکاری نظامی کشورهای عرب خلیج فارس با اوکراین را دنبال میکنند، بهویژه در زمینه پهپادها و سامانههای ضدپهپادی.
دیدار پادشاه بحرین با ولودیمیر زلنسکی در منامه توجه زیادی در تهران جلب کرد؛ مخصوصا وقتی زلنسکی پیشنهاد گسترش همکاری پهپادی را مطرح کرد.
تحلیلگران ایرانی این تحولات را بخشی از آمادهسازی کشورهای عرب برای یک تقابل امنیتی طولانیمدت با ایران میدانند.
پزشکیان: به دنبال درگیری با برادران منطقهای نیستیم
از سویی، دولت مسعود پزشکیان تلاش میکند تا پیام متفاوتی را ارسال کند. پزشکیان بارها گفته ایران بهدنبال درگیری با برادران منطقهای نیست و همچنان آماده گفتوگو در چارچوب قوانین بینالمللی است.
او در تماس با نخستوزیر جدید عراق گفت که اختلافات میان کشورهای مسلمان منطقه میتواند از طریق همکاری و منطق حل شود، هرچند تأکید کرد ایران هرگز در برابر تهدید و ارعاب تسلیم نخواهد شد.
درگیری به سازمان ملل کشیده شد
اختلافها به شورای امنیت هم کشیده شده است. پس از ارائه پیشنویس قطعنامه آمریکا و بحرین درباره تنگه هرمز، عباس عراقچی آن را یکطرفه خواند و گفت این متن تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل را نادیده گرفته است.
نماینده ایران در سازمان ملل، امیر سعید ایروانی هم این قطعنامه را سیاسی توصیف کرد و گفت تنها راهحل پایدار، پایان جنگ و لغو محاصره دریایی ایران توسط آمریکاست.
دوران آشتی ایران و اعراب تمام شده؟
هنوز مشخص نیست این تنشها موقتیاند یا آغاز یک شکاف پایدار. روابط ایران و کشورهای عرب خلیج فارس همیشه میان تنش و همکاری در نوسان بوده است. حتی پس از حمله به تأسیسات نفتی عربستان در ۲۰۱۹، در نهایت گفتوگوها از سر گرفته شد؛ اما فضای فعلی برای بسیاری در تهران متفاوت به نظر میرسد.
اکنون سیاستمداران ایرانی جنگ اخیر را نه یک بحران محدود، بلکه نشانه شکلگیری یک معماری امنیتی جدید در منطقه میبینند؛ معماریای متشکل از آمریکا، اسرائیل و بخشی از کشورهای عربی خلیج فارس.
