پشتپرده فروش ارزان دینار در برابر ریال ایران
اقتصاد۲۴ ـ پس از ماجرای «دلارهای تراولی» در بازار ارز ایران که مدتی با استفاده از اسکناسهای درشت امکان خرید دلار با قیمتهای ارزانتر را ایجاد کرده بود، حالا خبرهایی از شکلگیری نوعی مبادله متفاوت در بازار کشور همسایه، عراق به گوش میرسد. شنیدهها حاکی است در عراق میتوان در صورت پرداخت اسکناس ریال ایران، دینار را با قیمت ارزانتری نسبت به قیمت معمول خریداری کرد. هرچند حجم دقیق این معاملات گزارش نشده، اما طرح چنین موضوعی بار دیگر توجه را به نقش پول ملی در مبادلات غیررسمی و مرزی جلب کرده است.
تا زمانی که صادرات و واردات ایران با کشورهای همسایه میتواند با ریال انجام شود، طبیعی است که پول ملی ایران در بازارها نقش ایفا کند
در همین راستا سیدکمال سیدعلی، معاون ارزی اسبق بانک مرکزی، به تجارتنیوز گفت: «ریشه چنین معاملاتی را باید در ساختار تجارت میان ایران و کشورهای همسایه جستوجو کرد.»
او درباره گزارشهایی مبنی بر فروش ارزانتر دینار عراق در برابر اسکناس ریال ایران توضیح داد: «تا زمانی که صادرات و واردات ایران با کشورهای همسایه مانند افغانستان و عراق میتواند با ریال انجام شود، طبیعی است که پول ملی ایران نیز در این مبادلات اثرگذار باشد و در این بازارها نقش ایفا کند.»
ممکن است به دلیل شرایط مبادلات تجاری، معامله با ریال به جای دلار برای طرفین صرفه اقتصادی داشته باشد
این کارشناس ارزی گفت: «موضوع فروش دینار ارزانتر در مقابل ریال، به نوع کالا و نحوه تسویه مبادلات دو کشور نیز بستگی دارد و اینکه تبدیل ارز در مقایسه با دلار تا چه اندازه مقرونبهصرفه باشد. در برخی موارد ممکن است به دلیل شرایط مبادلات تجاری، معامله با ریال به جای دلار برای طرفین صرفه اقتصادی داشته باشد.»
فروش ارزان دینار در برابر ریال ایران ممکن است به سازوکار بازار و سیستم صرافیهای این کشور مربوط باشد
او ادامه داد: «اگر چنین معاملاتی در بازار عراق انجام میشود، ممکن است به سازوکار بازار و سیستم صرافیهای این کشور مربوط باشد. به هر حال رفتوآمد مسافران میان ایران و عراق زیاد است و تجارت قابل توجهی نیز میان دو کشور جریان دارد.» او تاکید کرد: «صرافیها و فعالان بازار (عراق) نیز در چنین شرایطی به این موضوع توجه میکنند که ارز را با چه نرخی عرضه کنند تا برای مشتریانی که قصد خرج کردن ریال در ایران را دارند، مقرونبهصرفه باشد.»
در برخی بازارهای مرزی تقاضا برای ریال ایران بالاست
سیدعلی همچنین با اشاره به ساختار تجارت میان ایران و عراق توضیح داد: «در سالهای گذشته معمولاً تراز تجاری ایران با کشورهایی نظیر عراق به گونهای بوده که صادرات ایران به این کشورها بیشتر از واردات از آنها بوده است. همین موضوع میتواند باعث شود در برخی بازارهای مرزی تقاضا برای ریال وجود داشته باشد.»
بانک مرکزی ایران و عراق باید موضوع فروش ارزان دینار در برابر ریال را از نظر کارشناسی بررسی کنند تا مشخص شود آیا این معاملات صرفاً ریشه تجاری دارد یا عوامل دیگری در آن دخیل است
او تأکید کرد: «اگر اختلاف قیمت میان این معاملات زیاد باشد، احتمال شکلگیری رانت نیز وجود دارد و در چنین شرایطی لازم است موضوع توسط نهادهای نظارتی بررسی شود. به همین منظور بانک مرکزی ایران و عراق باید این موضوع را از نظر کارشناسی بررسی کنند تا مشخص شود این معاملات بر چه اساسی انجام میشود و آیا صرفاً ریشه تجاری دارد یا عوامل دیگری در آن دخیل است.»
اگر اختلاف قیمت فروش ریال و خرید دینار زیاد باشد به ایجاد رانت و اختلال در بازار منجر میشود
سیدعلی در پایان خاطرنشان کرد: «اگر چنین مبادلاتی صرفاً ناشی از تجارت و نیازهای واقعی بازار باشد، موضوع قابل بررسی و مدیریت است؛ اما در صورتی که اختلاف قیمتها قابل توجه شود، ممکن است به ایجاد رانت یا اختلال در بازار ارز منجر شود و در آن صورت باید برای مدیریت این موضوع اقدام شود.»
