ورود پول حقیقی و آزمون پایداری اعتماد در بازار سرمایه

اقتصاد۲۴- رضا احمدی ترکمانی، مدیر عامل کارگزاری بانک تجارت در این یادداشت نوشت:

بازار سرمایه در روز‌های اخیر شاهد افزایش ورود سرمایه اشخاص حقیقی و تقویت جریان نقدینگی در معاملات سهام بوده است؛ موضوعی که پس از دوره‌ای از احتیاط و انتظار، بار دیگر توجه فعالان بازار را به خود جلب کرده است.

ورود پول حقیقی همواره یکی از مهم‌ترین متغیر‌های مورد توجه تحلیل‌گران بازار محسوب می‌شود، زیرا این شاخص تا حد زیادی بازتابی از انتظارات و ارزیابی سرمایه‌گذاران از آینده بازار است. با این حال، آن‌چه در شرایط کنونی اهمیت بیش‌تری دارد، صرف مشاهده ورود نقدینگی نیست، بلکه تحلیل انگیزه‌ها و میزان پایداری این جریان سرمایه است. سرمایه‌گذاران حقیقی معمولاً بیش از سایر بازیگران بازار نسبت به تغییرات انتظارات و اخبار اقتصادی واکنش نشان می‌دهند. به همین دلیل، ورود منابع مالی جدید از سوی این گروه می‌تواند نشانه‌ای از افزایش امید نسبت به آینده بازار تلقی شود.

تجربه بازار سرمایه ایران نشان داده است که میان شکل‌گیری امید و استقرار اعتماد تفاوت قابل‌توجهی وجود دارد. در بسیاری از مقاطع، افزایش ورود پول حقیقی توانسته است رشد کوتاه‌مدتی را در بازار ایجاد کند، اما به دلیل استمرار نااطمینانی‌ها و فقدان عوامل بنیادی لازم، این روند در ادامه با کاهش شتاب یا حتی خروج مجدد سرمایه مواجه شده است.

بازار سرمایه بیش از هر چیز به اعتماد نیاز دارد و اعتماد نیز تنها از مسیر رشد چندروزه شاخص‌ها حاصل نمی‌شود. سرمایه‌گذار زمانی منابع خود را با افق بلندمدت وارد بازار می‌کند که نسبت به ثبات نسبی متغیر‌های اثرگذار، اطمینان داشته باشد. در شرایطی که فعالان اقتصادی هم‌چنان با ابهاماتی در حوزه سیاست‌گذاری اقتصادی، متغیر‌های ارزی، روند‌های بودجه‌ای و چشم‌انداز کسب‌وکار شرکت‌ها مواجه هستند، ورود پول حقیقی را باید بیش از آن‌که نشانه‌ای از پایان نااطمینانی‌ها بدانیم، به عنوان علامتی از بهبود نسبی انتظارات ارزیابی کنیم.

در واقع، آن‌چه امروز در بازار مشاهده می‌شود، بیان‌گر تغییر در نگرش بخشی از سرمایه‌گذاران نسبت به آینده است. بخشی از نقدینگی که طی ماه‌های گذشته در موقعیت انتظار قرار داشت، اکنون در حال بازگشت تدریجی به بازار سرمایه است. این بازگشت می‌تواند ناشی از ارزیابی جدید فعالان اقتصادی نسبت به ارزش سهام، مقایسه بازده مورد انتظار بازار سرمایه با سایر بازار‌های موازی و یا انتظار نسبت به بهبود برخی متغیر‌های اقتصادی باشد. با این‌حال، استمرار این روند نیازمند آن است که بازار بتواند در عمل نیز نشانه‌هایی از ثبات و قابلیت پیش‌بینی را به سرمایه‌گذاران ارائه کند.

نکته قابل توجه آن است که ورود پول حقیقی، علاوه بر آثار مالی، از منظر رفتاری نیز اهمیت دارد. در این میان، نباید ورود پول حقیقی را صرفاً به عنوان یک متغیر آماری مورد توجه قرار داد. آن‌چه اهمیت دارد، کیفیت این ورود سرمایه و میزان ماندگاری آن در بازار است. تفاوت قابل توجهی میان ورود نقدینگی مبتنی بر تحلیل و ورود منابعی که صرفاً تحت تأثیر هیجان‌های کوتاه‌مدت شکل می‌گیرد، وجود دارد. رونق پایدار، زمانی محقق می‌شود که سرمایه‌گذاران بر اساس ارزیابی متغیر‌های بنیادی و با افق زمانی بلندمدت وارد بازار شوند، نه آن‌که فقط در واکنش به نوسانات کوتاه‌مدت اقدام به خرید سهام کنند.

بازار سرمایه امروز در نقطه‌ای قرار گرفته است که می‌تواند از ورود مجدد سرمایه‌گذاران حقیقی به‌عنوان فرصتی برای افزایش اعتماد استفاده کند. با این‌حال، حفظ این فرصت مستلزم آن است که سیاست‌گذاران و نهاد‌های مسئول، بیش از تمرکز بر روند کوتاه‌مدت شاخص‌ها، بر تقویت عوامل بنیادین اعتماد، تمرکز کنند. تجربه نشان داده است که نقدینگی به‌دنبال اعتماد حرکت می‌کند و اعتماد نیز محصول ثبات، شفافیت و پیش‌بینی‌پذیری است. از این‌رو، ورود پول حقیقی به بازار را باید نه پایان مسیر، بلکه آغاز یک آزمون مهم برای بازار سرمایه دانست. آزمونی که نتیجه آن مشخص خواهد کرد آیا سرمایه‌گذاران تنها به قیاس بازار‌های موازی پرداخته‌اند و به آینده نزدیک بازار امیدوار شده‌اند یا آنکه بار دیگر به بازار سرمایه اعتماد کرده‌اند. تفاوت میان این دو، تفاوت میان یک رونق مقطعی و یک روند پایدار و بلندمدت خواهد بود.