کالابرگ در مسیر اصلاح؛ آیا افزایش مبلغ میتواند تورم را جبران کند؟
اقتصاد۲۴- جنگ اخیر و تعطیلی طولانیمدت بسیاری از کسبوکارها، موجی از تعدیل نیرو و بیکاری را در مشاغل مختلف به همراه داشته است. دهکهای کمدرآمد که پیش از این نیز با فشارهای معیشتی دست و پنجه نرم میکردند، اکنون از یک سو با از دست دادن شغل مواجه شدهاند و از سوی دیگر، تورم بیسابقه کالاهای اساسی، توان خرید حداقلهای معیشتی را از آنها گرفته است.
در چنین فضایی، هر چند هیچ طرح حمایتی به تنهایی قادر به حل تمام مشکلات نیست، اما وجود یک ابزار هدفمند مانند کالابرگ میتواند تا حدی از شدت فشار بر سفره خانوارها بکاهد. این طرح که به صورت اعتبار غیرنقدی در اختیار مردم قرار میگیرد، امکان دسترسی حداقلی به کالاهای اساسی را برای خانوادههایی که در تنگنای معیشتی قرار گرفتهاند فراهم میکند.
با این حال، شتاب فزاینده تورم در ماههای اخیر، ارزش واقعی این اعتبار را به سرعت تحلیل برده و عملا بخش مهمی از کارایی آن را کاهش داده است. در چنین شرایطی، پرسشی که ذهن فعالان اقتصادی و خانوادههای بهرهمند از این طرح را به خود مشغول کرده، این است که برای آنکه کالابرگ از یک اقدام نمادین به ابزاری واقعا موثر تبدیل شود، چه میزان افزایش و چه مکانیسمی ضروری است؟ آیا افزایش پلکانی و هدفمند میتواند از تحلیل رفتن ارزش آن جلوگیری کند؟ در نهایت، دولت با وجود محدودیت منابع، تا چه اندازه قادر به تامین اعتبار مورد نیاز برای این افزایش است؟
میتوان کالابرگ را با اصلاحات هوشمندانه به ابزاری موثر تبدیل کرد
مرتضی افقه، اقتصاددان، به بررسی کارکرد کالابرگ در حمایت از معیشت خانوارها و لزوم بهروزرسانی آن متناسب با تورم پرداخت و اظهار داشت: «اگرچه من در ابتدا نسبت به این طرح و حذف ارز ترجیحی انتقاداتی داشتم و معتقد بودم صرف جابهجایی رانت از مبدا به مقصد بدون تعدیل مستمر، نمیتواند اثرگذار باشد، اما اکنون که این سیاست اجرایی شده، میتوان با اصلاحات هوشمندانه، آن را به ابزاری موثر تبدیل کرد.»
بهروزرسانی مبلغ کالابرگ، یک ضرورت انکارناپذیر است
افقه با مقایسه تجربه دورههای گذشته افزود: «در دهه ۱۳۹۰ و پس از آزادسازی قیمتها، تورم ایجادشده شدت کمتری داشت و یارانه پرداختی حدود دو سال ارزش خود را حفظ کرد. اما در شرایط کنونی، شتاب تورم بسیار بالاتر است. پس از حذف ارز ترجیحی در دی ماه ۱۴۰۴، مبلغ یک میلیون تومانی کالابرگ ظرف چند ماه تا حد زیادی قدرت خرید خود را از دست داد. این موضوع نشان میدهد که بهروزرسانی مبلغ کالابرگ، یک ضرورت انکارناپذیر است.»
دولت میتواند با هدفمندسازی دقیقتر کالابرگ و توزیع پلکانی افزایش مبلغ، فشار را بر دهکهای پایین کاهش دهد
افقه با اشاره به چالشهای تامین منابع گفت: «کشور در سالهای اخیر با تشدید تحریمها، کاهش درآمدهای ارزی و جنگ مواجه بوده که دسترسی به منابع را دشوار کرده است. با این حال، حمایت از معیشت مردم یک اولویت غیرقابل چشمپوشی است.»
بیشتر بخوانید:کالابرگ در ایستگاه بحران؛ از وعدههای بزرگ تا چالشهای امروز/ آیا دولت در محاسبات خود اشتباه کرد؟
او ادامه داد: «دولت میتواند با هدفمندسازی دقیقتر و توزیع پلکانی افزایش مبلغ، فشار را بر دهکهای پایین کاهش دهد. تجربه جهانی نشان داده که در شرایط بحران، ابزارهایی مانند کالابرگ در صورت مدیریت صحیح، میتوانند از شدت رکود معیشتی بکاهند.»
بهترین گزینه برای اثرگذاری کالابرگ، افزایش پلکانی و متناسب با نرخ تورم است
این کارشناس اقتصادی در پاسخ به این پرسش که چگونه میتوان کالابرگ را به ابزاری مثبت و موثرتر تبدیل کرد، گفت: «دو راهبرد اصلی وجود دارد؛ نخست، تلاش برای مهار تورم از طریق سیاستهای پولی و مالی انضباطی که در میانمدت موثر است. دوم، افزایش تدریجی و منطقی مبلغ کالابرگ.»
با افزایش به موقع مبلغ کالابرگ، این طرح میتواند نقش موثری در حمایت از معیشت ایفا کند
افقه گفت: «در شرایط فعلی، با توجه به اینکه کنترل سریع تورم دشوار است، بهترین گزینه، افزایش پلکانی و متناسب با نرخ تورم است. اگر مبلغ کالابرگ ثابت بماند، قدرت خرید مردم نسبت به ماههای قبل به شدت کاهش مییابد. اما با افزایش به موقع، این طرح میتواند نقش موثری در حمایت از معیشت ایفا کند.»
افقه در پایان تاکید کرد: «کالابرگ به خودی خود ابزاری خنثی نیست؛ موفقیت آن به نحوه اجرا و میزان تطابق آن با نرخ تورم بستگی دارد. اگر دولت بتواند با وجود محدودیت منابع، مبلغ آن را متناسب با تورم افزایش دهد و شفافیت در توزیع را بهبود بخشد، این طرح میتواند به ابزاری موثر برای حمایت از اقشار آسیبپذیر تبدیل شود. در غیر این صورت، ارزش واقعی آن به سرعت تحلیل میرود و هدف اصلی تامین نخواهد شد.»
