آژیر قرمز جهش قیمت حمل‌ونقل عمومی/ چرا گرانی نگهداری خودرو خطرناک‌تر از تورم بازار خرید است؟

اقتصاد۲۴- بازار خودروی کشور که در سال‌های اخیر به دلیل تورم ساختاری، از یک کالای مصرفی به یک پناهگاه برای سرمایه‌گذاری و حفظ ارزش دارایی‌ها تبدیل شده، در خردادماه وارد فاز جدیدی شد. تحلیل داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد که پس از شوک‌های قیمتی پیاپی، اکنون کانون فشار تورمی از بازار خرید خودرو، به هزینه‌های نگهداری و استفاده از خودرو منتقل شده است.

بررسی آمار خردادماه حکایت از آن دارد که تورم ماهانه زیرگروه «خرید وسایل نقلیه» به رقم منقبض ۱.۶ درصد رسیده است. این افت محسوس در نگاه اول ممکن است نشانه‌ای از آرامش بازار باشد، اما مقایسه آن با تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۲۴.۱ درصدی همین بخش، واقعیت دیگری را آشکار می‌کند. نرخ تورم ماهانه پایین و درعینحال تورم نقطه‌به‌نقطه سه رقمی، به معنای ارزانی این بخش نیست. بلکه نشان‌دهنده ورود بازار به مرحله «تثبیت در سطوح بالای قیمتی» است. قیمت خودرو نسبت به سال گذشته بیش از دو برابر شده و مصرف‌کننده واقعی عملاً از چرخه خرید حذف شده است.

در واقع، بخش عمده جهش قیمت‌ها به دلیل افزایش هزینه‌های کارخانه‌ای و حقوق دولتی در ماه‌های گذشته به‌ویژه بهمن تا اردیبهشت تخلیه شده و بازار در خرداد در حال هضم این ارقام نجومی بوده است. نمونه بارز این جهش، خودروی پژو ۲۰۷ است که در یک روند ۱۰۰ روزه، سقف‌های قیمتی جدیدی را فتح کرد و رسماً از یک خودرو اقتصادی به شاخصی برای سنجش انتظارات تورمی جامعه تبدیل شد.

مهم‌ترین پیام گزارش مرکز آمار، سبقت گرفتن هزینه استفاده و نگهداری از هزینه خرید خودرو است. در شرایطی که تورم ماهانه خرید خودرو تنها ۱.۶ درصد اعلام شده، زیرگروه «استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی» که در گزارش مرکز آمار دیده می‌شود، تورم ماهانه ۹ درصدی را به ثبت رسانده است. این نرخ بالا، متاثر از جهش قیمت قطعات یدکی، لاستیک، روغن‌موتور، بیمه و خدمات تعمیرگاهی است.

این آمار نشان می‌دهد حتی خانوار‌هایی که پیش از این خودرو تهیه کرده‌اند نیز از ترکش‌های این بحران در امان نیستند. همچنین خدمات حمل‌ونقل عمومی نیز با تورم ماهانه ۷.۸ درصدی همراه بوده که هنوز هم بالاتر از تورم خرید خودرو و حتی تورم میانگین کل کشور بوده است.

یکی از کلیدی‌ترین و در عین حال مغفول‌مانده‌ترین داده‌های آمار خردادماه، در ستون «ضریب اهمیت» نهفته است. این ضریب در واقع نشان‌دهنده وزن و سهم هر کالا یا خدمت در سبد هزینه‌های روزمره خانوار است. گروه کل حمل‌ونقل با ضریب اهمیت ۸.۹۳، سهم قابل‌توجهی از کل هزینه‌های یک خانواده ایرانی را به خود اختصاص داده است، اما وقتی این عدد را به زیرگروه‌های آن تفکیک می‌کنیم، دلیل اصلی احساس فشار مضاعف توسط مردم آشکار می‌شود.

بر اساس داده‌های تورمی مرکز آمار، زیرگروه «استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی» ضریب اهمیت ۴.۰۶ را دارد که بالاترین وزن در میان تمام بخش‌های حمل‌ونقلی است. این درحالیست که خرید خودرو ضریب اهمیت ۳.۴۴ را به خود اختصاص داده است. این تفاوت به ظاهر کوچک، یک پیام اقتصادی بسیار مهم دارد. حساسیت سفره و بودجه خانوار به هزینه‌های جاری خودرو مانند قطعات یدکی، دیسک و صفحه، لاستیک، روغن‌موتور و تعمیرات بسیار بیشتر از قیمت خودرو است. وقتی بخش نگهداری با چنین ضریب بالایی، تورم ماهانه سنگین ۹ درصدی را تجربه می‌کند، اثر مخرب و ملموس آن بر بودجه ماهانه خانواده‌ها به مراتب وسیع‌تر از زمانی است که قیمت خودرو در کارخانه یا بازار آزاد جهش می‌کند.

از سوی دیگر، زیرگروه «خدمات حمل‌ونقل عمومی» ضریب اهمیت ۱.۴۲ را به خود اختصاص داده است. اگرچه این عدد در ظاهر کوچک‌ترین وزن را در سبد دارد، اما نباید فراموش کرد که این ضریب، میانگینی از کل جامعه شامل دارندگان خودروی شخصی و فاقد آن است. برای اقشار کم‌درآمد و آسیب‌پذیر جامعه که خودرویی ندارند، تمام این وزن روی خدمات عمومی قرار می‌گیرد. تورم سالانه ۶۳.۷ درصدی در این بخش کم‌وزن، نشان می‌دهد که سیستم حمل‌ونقل عمومی با شتابی نگران‌کننده در حال گران شدن است و این یعنی حتی حذف خودروی شخصی نیز نمی‌تواند خانوار‌ها را از ترکش‌های تورم حمل‌ونقل مصون نگه دارد. چرا که هزینه جابه‌جایی روزمره با اتوبوس، مترو و تاکسی، با سرعتی فراتر از میانگین کل اقتصاد در حال بلعیدن درآمدهاست.