چرا دلار دوباره جهش کرد؟ / از عبور از مرز ۲۰۰ هزار تومان تا رکورد ۲۱۷ هزار تومانی
اقتصاد۲۴- ابتدای شهریور ماه بود که قیمت دلار از مرز روانی ۲۰۰ هزار تومانی عبور کرد. با اینحال طی سه روز گذشته روند صعودی دلار شدت گرفته و بارها به کانال بالاتری وارد شده است.
دلار که در پایان هفته گذشته حوالی کانال ۲۰۴ هزار تومان معامله میشد، روز دوشنبه ۹ شهریور در آغاز معاملات به حدود ۲۰۷ هزار و ۵۰۰ تومان رسید و در ادامه معاملات حتی از ۲۱۱ هزار تومان عبور کرد. اقتصادنیوز رقم ۲۱۱ هزار و ۴۸۰ تومان را برای دلار آزاد در معاملات روز دوشنبه ثبت کرده است.
اما روند صعودی در روز سهشنبه ۱۰ شهریور نیز متوقف نشد. در آغاز معاملات، دلار آزاد ۲۱۰ هزار و ۱۵ تومان قیمت خورد و برخی گزارشهای بازار نیز از نوسان آن در محدوده بالاتر از ۲۱۰ هزار تومان خبر دادند. امروز نیز قیمت دلار در آغاز روز چهارشنبه با رشد عجیب قیمتی، در کانال ۲۱۴ هزار تومان قرار گرفت که رشد ۵ هزار تومانی را نشان داد و در لحظه نگارش این خبر(ساعت ۱۱:۵۰ دقیقه) قیمت دلار به ۲۱۷ هزار تومان رسید.
در واقع بازار ارز طی تنها چند روز، از سطح ۲۰۰ هزار تومان فاصله گرفته و اکنون در محدوده کانال ۲۱۰ هزار تومانی در حال کشف قیمتهای جدید است.
دلار چه روزی از ۲۰۰ هزار تومان عبور کرد؟
نقطه مهم این روند، یکشنبه اول شهریور ۱۴۰۵ بود. روزی که دلار آزاد برای نخستینبار به مرز ۲۰۰ هزار تومان رسید و رکورد تاریخی جدیدی ثبت کرد. پس از آن، این سطح که میتوانست بهعنوان یک مقاومت روانی مهم عمل کند، خیلی زود به محدودهای در دسترس بازار تبدیل شد.
بیشتر بخوانید: علت افزایش قیمت دلار چیست؟/ هیچ راه حل اقتصادی برای کاهش نرخ ارز وجود ندارد؛ موج جدید تورم در راه است
حتی گزارشها پیش از شروع هفته جاری هشدار داده بودند که در صورت تداوم ریسکهای سیاسی و نبود اخبار دلگرمکننده از مذاکرات، دلار میتواند ابتدا ۲۰۵ هزار تومان و سپس محدوده ۲۰۷ تا ۲۱۰ هزار تومان را آزمایش کند. سناریویی که عملاً در معاملات نهم و دهم شهریور رخ داد.
عامل اول شوک سیاسی و نگرانی از تشدید درگیری
مهمترین اتفاق سیاسی که در سه روز گذشته به بازار ارز سیگنال منفی داد، تشدید مستقیم درگیری میان ایران و آمریکا بود.
در پی حمله آمریکا به جزیره لارک، ایران نیز به مواضع آمریکا در منطقه از جمله پایگاههای این کشور در اردن و امارات حمله کرد و شب گذشته آمریکا به این حملات پاسخ داد و شهرهای بندرعباس، چابهار، اهواز، سیریک و کنارک درگیر این حملات شدند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز دوشنبه ۹ شهریور اعلام کرد واشنگتن به حملات ایران پاسخ خواهد داد و در گفتوگو با فاکسنیوز گفت: «بهشدت به آنها ضربه خواهیم زد.»
ترامپ در پی حملات شب گذشته خود نیز اعلام کرد آمریکا در صورت پاسخ سپاه پاسداران به حملات شب گذشته به دنبال ضربه سختتری به ایران خواهد رفت و گفت:» حمله بزرگتر در انتظار است و زمانی که به پایان برسد، تقریباً هیچ چیز از جمهوری اسلامی ایران باقی نخواهد ماند.»
این درحالیست که سپاه در شب گذشته به حملاتی به پایگاههای آمریکا در کویت، بحرین و امارات حمله کرد.
چنین وقایعی در شرایطی که بازار ارز بهشدت منتظر اخبار مثبت سیاسی است، معنای مشخصی برای معاملهگران دارد و آن هم احتمال افزایش دامنه درگیری و کاهش امکان پیشبینی آینده روابط تهران و واشنگتن است.
به همین دلیل، رشد دلار در این مقطع را نمیتوان صرفاً به افزایش تقاضای عادی نسبت داد. بازار بخشی از ریسک احتمالی آینده را در قیمت فعلی لحاظ میکند. یعنی معاملهگران پیش از آنکه اتفاق اقتصادی جدیدی تجاری یا ارزی رخ دهد، برای سناریوهای بدبینانهتر قیمت بالاتری مطالبه میکنند.
عامل دوم؛ تحریمها، فشار دیگری روی انتظارات ارزی
تنش سیاسی میان ایران و آمریکا تنها به تبادل حملات محدود نیست. ایالات متحده در روزهای اخیر نیز فشار اقتصادی علیه ایران را افزایش داده است. وزارت خزانهداری آمریکا در ۶ شهریور، یک مدیر مرتبط با بانک ملی ایران و یک شرکت هنگکنگی را به اتهام ادعایی فعالیت در شبکههای مالی مرتبط با جمهوری اسلامی تحریم کرد.
پیش از آن نیز در دوم شهریور، آمریکا ۲۴ فرد، ۴۸ شرکت و نهاد و شش کشتی را در فهرست تحریمها قرار داده بود.
مجموعهای از تبادل آتش، تهدید به پاسخ متقابل، تحریمهای جدید و نگرانی درباره درآمدهای ارزی کشور و تجارت خارجی ما در حال اثرگذاری بر انتظارات معاملهگران دلار است.
عامل سوم؛ تورم بالا و کاهش قدرت ریال
عامل دیگری که بر افزایش قیمت دلار اثر گذاشته تورم کشور است. اقتصاد ایران با تورم بسیار بالا و کاهش ارزش پول ملی روبهرو بوده است.
بر اساس گزارش منتشرشده از آمارهای مردادماه، شاخص قیمت مصرفکننده به ۷۰۰.۱ رسیده و تورم ماهانه ۳.۴ درصد، تورم نقطهبهنقطه ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد ثبت شده است.
در چنین شرایطی طبیعی است که مردم برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت داراییهایی مانند دلار و طلا حرکت کنند؛ بنابراین حتی اگر شوک سیاسی موقتاً فروکش کند، فشار تورمی همچنان یکی از موتورهای افزایش قیمت ارز باقی میماند.
عامل چهارم؛ انتظارات و هجوم تقاضا
رئیسکل بانک مرکزی، اما روایت متفاوتی از علت جهش اخیر ارائه کرد. عبدالناصر همتی روز سهشنبه گفت افزایش اخیر نرخ ارز «بیش از اینکه ناشی از عوامل واقعی باشد، تحتتأثیر فضای روانی» قرار دارد. او تأکید کرد ایران منابع ارزی کافی در اختیار دارد و بانک مرکزی آماده عرضه ارز برای کنترل بازار است. موضعی که روز گذشته در همایش بانکداری اسلامی نیز بر آن تاکید کرد.
همتی همچنین اعلام کرد بانک مرکزی در هفته گذشته ۵۰۰ میلیون دلار به بازار اختصاص داده و آماده است برای کنترل نوسانها تا سقف ۲ میلیارد دلار ارز عرضه کند.
به گفته او، از ابتدای سال نیز بیش از ۱۸ میلیارد دلار برای واردات کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه تولید تأمین شده است.
به نظر میرسد بانک مرکزی تلاش دارد جهش اخیر را بیشتر به «انتظارات» و فضای روانی نسبت دهد تا کمبود واقعی ارز. اما از طرف دیگر، همین مداخله ارزی نشان میدهد سیاستگذار نیز افزایش سریع قیمت را جدی گرفته است.
دلار چرا اینقدر سریع از ۲۰۰ به ۲۱۴ هزار تومان رسید؟
پاسخ را باید در ریسک سیاسی بالا، تورم سنگین، نگرانی درباره آینده درآمدهای ارزی، تحریمها و افزایش تقاضای احتیاطی جستوجو کرد.
در واقع عبور از مرز ۲۰۰ هزار تومانی بخشی از معاملهگران را به این جمعبندی رساند که سقف قبلی شکسته شده و قیمت میتواند سطوح بالاتری را نیز آزمایش کند. نتیجه آن، حرکت سریع دلار به سمت ۲۱۰ هزار تومان بود.
اکنون سؤال مهمتر این است که آیا بانک مرکزی میتواند با عرضه ارز و کنترل انتظارات، قیمت را دوباره به زیر ۲۰۰ هزار تومان برگرداند یا بازار ارز وارد مرحلهای شده که کانال ۲۰۰ هزار تومان را به کف جدید خود تبدیل میکند؟
با اینحال مشخص است که مادامی که تنش میان ایران و آمریکا زیاد باشد، شاهد افزایش قیمت دلار خواهیم بود. یعنی تا زمانی که از یکسو سیگنال روشنی برای کاهش تنش سیاسی منتشر نشود و از سوی دیگر فشارهای تورمی پابرجا باشد، بازار ارز همچنان مستعد نوسانهای سنگین خواهد بود.
