شی به دهلی‌نو رفت/ پشت پرده کاهش تنش میان چین و هند چیست؟

اقتصاد۲۴- به گزارش نیویورک تایمز، حضور شی جین پینگ رئیس جمهور چین در نشست سران بریکس ۲۰۲۶ نخستین سفر او به هند پس از هفت سال خواهد بود و از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا روابط دو کشور پس از درگیری مرزی مرگبار سال ۲۰۲۰ (۱۳۹۹ خورشیدی) به پایین‌ترین سطح خود رسید. در پی آن درگیری، پرواز‌های مستقیم بین دو کشور متوقف شد، دو طرف خبرنگاران یکدیگر را اخراج کردند و هند برخی برنامه‌های چینی مانند تیک‌تاک را ممنوع و سرمایه‌گذاری‌های اژد‌های زرد را محدود کرد.

دهلی نو و پکن از سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳ خورشیدی) روند کاهش تنش را آغاز کردند، اما رقابت میان آنها همچنان ادامه دارد. هر دو کشور همچنین از سیاست‌های دونالد ترامپ، به‌ویژه تعرفه‌ها و ایجاد اختلال در تجارت جهانی، ناراضی هستند.

به نوشته نیویورک تایمز، یکی از نگرانی‌های اصلی چین این است که ادامه تنش با هند، دهلی‌نو را بیش از گذشته به واشنگتن و گروه چهارگانه امنیتی آمریکا، هند، ژاپن و استرالیا (کواد) نزدیک کند. با این حال، کاهش تنش به معنای پایان رقابت نیست و دو کشور در واقع تلاش می‌کنند رقابت خود را مدیریت کنند.

این نشست در شرایطی برگزار می‌شود که جنگ‌ها، افزایش قیمت انرژی، تعرفه‌های دونالد ترامپ و نگرانی‌های مربوط به هوش مصنوعی، مناسبات جهانی را متحول کرده و کشور‌ها را وادار کرده است درباره میزان نزدیکی خود به واشنگتن و متحدانش یا پکن تصمیم‌گیری کنند.

بریکس که نام آن از پنج عضو اولیه، یعنی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی گرفته شده، در سال ۲۰۰۹ (۱۳۸۸ خورشیدی) با هدف ایجاد وزنه‌ای در برابر غرب و مجامعی مانند گروه هفت شکل گرفت. با این حال، از همان ابتدا دو قدرت بزرگ در حال توسعه یعنی چین و هند، چشم‌انداز‌های متفاوتی برای این گروه داشته‌اند. چین خواهان گسترش بریکس برای کاهش نفوذ آمریکا بوده، اما هند نسبت به گسترش آن محتاط‌تر است و این گروه را بیشتر پلی میان غرب و جهان در حال توسعه می‌داند.

هند نیز می‌خواهد نشان دهد که می‌تواند همزمان با کشور‌های مختلف، از جمله چین و روسیه، روابط داشته باشد، بدون آنکه روابط خود با کشور‌های غربی را کنار بگذارد.

هند در جایگاه میزبان

هند امسال ریاست دوره‌ای بریکس را بر عهده دارد و به همین دلیل می‌تواند دستور کار نشست را تعیین کند. دولت هند جزئیات زیادی درباره برنامه نشست منتشر نکرده، اما شعار «رشد فراگیر جهانی» نشان می‌دهد دهلی‌نو همچنان خود را به عنوان صدای کشور‌های در حال توسعه معرفی می‌کند.

هند در نشست گروه بیست (G ۲۰) در سال ۲۰۲۳ نیز تلاش کرد چنین نقشی ایفا کند و در آن زمان از پیوستن اتحادیه آفریقا به گروه بیست حمایت کرد و در بیانیه پایانی، موضعی اتخاذ شد که از انتخاب صریح میان روسیه و اوکراین اجتناب می‌کرد.

با این حال، موقعیت نارندرا مودی از آن زمان با چالش‌هایی مواجه شده است. تلاش او برای معرفی هند به عنوان «معلم جهان» به موفقیت سیاسی داخلی مورد انتظار منجر نشد و او چند ماه بعد اکثریت پارلمانی خود را از دست داد.

هند همچنین با وجود آنکه همچنان سریع‌ترین اقتصاد بزرگ جهان از نظر رشد است، نتوانسته با شتاب اقتصادی چین رقابت کند. سیاست‌های حمایتی دهلی‌نو در صنایع راهبردی و فناوری پیشرفته نیز تاکنون نتوانسته بخش‌های مهمی از زنجیره تولید باتری، پنل‌های خورشیدی و سایر فناوری‌های مرتبط با گذار سبز را به هند منتقل کند.

جنگ ایران نیز با افزایش هزینه انرژی، به صنایع سنگین هند فشار وارد کرده است. همزمان، موج جهانی سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، در شرایطی که هند شرکت‌های بزرگ بومی در این حوزه ندارد، به رکود بازار سهام این کشور کمک کرده است.

چین از نظر اقتصادی، فناوری و نظامی در موقعیت قدرتمندتری قرار دارد. تولید ناخالص داخلی سرانه چین بیش از پنج برابر هند است و چین برخلاف هند عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد است.

چین همچنین در سال گذشته در جنگ تجاری با آمریکا توانست تا حدی در برابر واشنگتن مقاومت کند و به دلیل تسلط گسترده بر مواد معدنی حیاتی و آهنربا‌های عناصر نادر، اهرم فشار قابل‌توجهی در برابر اقتصاد‌های پیشرفته در اختیار دارد.

به گزارش ایرنا، مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران به‌منظور شرکت در هجدهمین اجلاس سران کشور‌های عضو بریکس، صبح جمعه با استقبال شانتانو تاکور وزیر مشاور در امور بنادر و کشتیرانی هند وارد شهر دهلی‌نو محل برگزاری این اجلاس شد.