ریزش ۲۵ درصدی ارزش در مبادلات با پولهای ملی/ تبدیل بریکس از پروژه سیاسی به اقتصادی ضروری است
اقتصاد۲۴- آمارهای تجارت خارجی کشور حاکی از تراز تجاری منفی کشور حتی در مبادلات با کشورهای عضو گروه بریکس است. به طوریکه مجموع تجارت غیرنفتی ایران با اعضای بریکس به حدود ۶۰ میلیارد دلار رسیده، اما حجم واردات از این کشورها با رقم ۳۷ میلیارد دلار، به مراتب از صادرات ۲۳ میلیارد دلاری ایران پیشی گرفته است. همین شکاف عمیق و واردات حدوداً ۲ برابری نسبت به صادرات، پرسشهای مهمی را درباره دلایل عدم بهرهبرداری کامل از ظرفیت اقتصادی این پیمان بینالمللی ایجاد کرده است.
عضویت در بریکس به تنهایی ضامن رشد صادرات نیست
هادی تیزهوش تابان، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه، در گفتوگو با اقتصاد۲۴ با اشاره به وضعیت مبادلات تجاری ایران و کشورهای عضو گروه بریکس اظهار داشت: پیشی گرفتن واردات از صادرات در تجارت با کشورهای عضو بریکس را نباید صرفاً به یک عامل نسبت داد، بلکه این موضوع حاصل مجموعهای از عوامل ساختاری در اقتصاد و الگوی تجارت خارجی ایران است.
بیشتر بخوانید: هشدار یک اقتصاددان درباره رشد تورم، بیکاری و رکود اقتصادی در صورت تداوم محاصره دریایی/ جایگزین کردن دریا با جاده و ریل ممکن نیست
وی با تاکید بر اینکه عضویت در بریکس به خودی خود به معنای افزایش صادرات نیست، افزود: بریکس یک ظرفیت ژئواقتصادی است، اما برای بهرهمندی از این ظرفیت باید قدرت رقابتی و تنوع سبد صادراتی کشور را ارتقا دهیم.
واردات کالای سرمایهای در برابر صادرات مواد خام
رئیس اتاق مشترک ایران و روسیه درباره ترکیب کالاهای مبادلاتی توضیح داد: در حال حاضر بخش قابلتوجهی از واردات ما از کشورهای بریکس شامل کالاهای واسطهای، سرمایهای، ماشینآلات، تجهیزات و کالاهای اساسی است که اقتصاد ایران به آنها نیاز مبرم دارد. در مقابل، صادرات ایران به این کشورها تا حد زیادی متکی بر کالاهای خام، نیمهخام و محصولات پایه با ارزش افزوده پایین است. بنابراین، ناهمگونی ساختار تجاری باعث شده تا نتوانیم به اندازه ظرفیت بازارهای بریکس، صادرات متناوب و رقابتپذیری داشته باشیم.
لزوم شناخت بازار و بهبود زنجیره تامین در کنار تحریمها
تیزهوش تابان با اشاره به بازارهای بزرگ کشورهای عضو بریکس گفت: داشتن بازارهای بزرگی مانند چین، هند، روسیه یا برزیل لزوماً به این معنی نیست که کالاهای ایرانی به صورت خودکار وارد این بازارها میشوند. حضور پایدار در این بازارها نیازمند شناخت دقیق تقاضا، رعایت استانداردهای فنی، ارتقای بستهبندی و برندسازی، گسترش شبکه توزیع، ارائه خدمات پس از فروش و از همه مهمتر، برقراری روابط پایدار رودررو (B۲B) است.
وی درباره نقش تحریمها در کاهش تراز تجاری تصریح کرد: تحریمها بدون شک یکی از عوامل مهم هستند که هزینه مبادله را بالا برده و نقلوانتقال پول، بیمه و حملونقل را دشوار کردهاند. این شرایط باعث شده صادرکنندگان ایرانی نتوانند از نظر قیمت و شرایط پرداخت با رقبا رقابت کنند. با این حال، نباید همه مسائل را به تحریم ارتباط داد؛ چرا که بخشی از ضعف صادراتی ما ناشی از ضعف در بازاریابی بینالمللی، پراکندگی صادرکنندگان، فقدان برندهای قدرتمند و ضعف در زنجیره تامین و توزیع خارجی است.
لزوم تبدیل بریکس از پروژه سیاسی به پروژه اقتصادی و عملیاتی
رئیس اتاق مشترک ایران و روسیه بر ضرورت تغییر نگاه به پیمانهای منطقهای تاکید کرد و گفت: باید بریکس را از یک عنوان سیاسی به یک پروژه اقتصادی و عملیاتی تبدیل کنیم. اگر صرفاً عضو بریکس باشیم، اما ساختار صادراتی کشور تغییر نکند، تراز تجاری ما بهبود نخواهد یافت. ایران باید از ظرفیت بریکس برای توسعه سرمایهگذاریهای مشترک، زنجیرههای ارزش، انتقال فناوری، ایجاد شرکتهای مشترک، توسعه تجارت با پولهای ملی و کاهش وابستگی به کانالهای مالی سنتی استفاده کند.
تعدد بخشنامهها و چالش کاهش ۲۵ درصدی ارزش در تسویه با پولهای ملی
وی با انتقاد از قوانین داخلی و بخشنامههای خلقالساعه اظهار داشت: در داخل کشور با مشکلات عدیدهای در زمینه تغییرات مداوم و ناگهانی قوانین، آییننامهها و بخشنامهها مواجه هستیم. این موضوع امکان برنامهریزی و انعقاد قراردادهای بلندمدت و منظم را از فعالان اقتصادی در بازارهای بینالمللی سلب میکند و باید برای آن فکری اساسی شود.
تیزهوش تابان به چالشهای تسویه مالی اشاره کرد و افزود: در بحث تجارت با پولهای ملی، بانک مرکزی باید تدبیری جدی بیندیشد؛ چرا که گاهی در فرایند تبدیل برخی پولهای ملی، با افت و ریزش قیمت تا ۲۵ درصد مواجه هستیم. در صورتی که مبادلات با پول ملی انجام میشود، اختلال و تغییر نرخ باید زیر یک درصد باشد تا برای فعال اقتصادی صرفه داشته باشد و بتواند تعهدات ارزی خود را با دولت تسویه کند.
راهکارهای پیشنهادی برای توسعه صادرات
رئیس اتاق مشترک ایران و روسیه در پایان با ارائه راهکارهایی برای بهبود تراز تجاری خاطرنشان کرد: ما باید به سمت تنوعبخشی به سبد صادراتی حرکت کنیم و از صادرات مواد خام به سمت تولید و صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالا رفته که البته در بخش پتروشیمی تا حدودی این کار انجام شده است. همچنین در کنار صادرات کالا، باید توسعه صادرات خدمات بهویژه خدمات فنیومهندسی، فناوری و گردشگری را به جدیّت دنبال کنیم. از سوی دیگر، ایجاد سازوکارهای مالی و بانکی موثر برای تجارت با اعضای بریکس، تسهیل مبادلات پولی و کاهش ریسک تبدیل ارز با همراهی بانک مرکزی از الزامات این مسیر است. علاوه بر اینها، ضعف بالایی در برگزاری نمایشگاهها و نشستهای رو در رو داریم؛ در حالی که حضور فعال در نمایشگاهها، اعزام هیئتهای تجاری و شکلگیری گفتوگوهای مستقیم B۲B میان فعالان اقتصادی نقش بسیار تعیینکنندهای در توسعه روابط تجاری ایفا میکند.
