جزییات تازه از روند مکانیزه‌شدن فرآیند توزیع سود ناشران بورس

اقتصاد۲۴- نیما مهدی‌زاده با اشاره به اصول اولیه در طراحی بستر مکانیزه‌شدن فرآیند توزیع سود ناشران بورس افزود: از ابتدای طراحی و توسعه نسل جدید سامانه توزیع سود (سانا)، «خودکارسازی فرآیند» و «مقیاس‌پذیری» دو اصل کلیدی در معماری فنی بوده‌اند. سامانه به‌گونه‌ای طراحی شده که با افزایش تعداد ناشران، کاربران و حجم تراکنش‌ها، امکان افزایش ظرفیت بدون نیاز به تغییرات اساسی در معماری وجود داشته باشد.

مدیر سامانه‌های ارتباط ذی‌نفعان سپرده‌گذاری مرکزی در تشریح نحوه تسویه مبالغ گفت: در بخش پرداخت، با بهره‌گیری از سرویس‌های برخط بانکی و شناسه واریز اختصاصی، وجه پرداختی ناشر به‌صورت سیستمی شناسایی می‌شود و پس از تکمیل مبلغ، فرآیند پرداخت به سهامداران به‌صورت کاملاً خودکار انجام می‌گیرد.

پوشش انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری

مهدی‌زاده با اشاره به زیرساخت‌های فنی سامانه توضیح داد: با تکیه بر تجربه تیم فنی در سامانه‌های ملی و پرتراکنش، ملاحظاتی مانند توزیع بار، مدیریت درخواست‌های هم‌زمان، افزایش ظرفیت منابع و بهینه‌سازی دیتابیس از ابتدا در طراحی لحاظ شده و آزمون‌های بار نیز برای اطمینان از عملکرد انجام گرفته است. این معماری علاوه بر توزیع سود ناشران و صندوق‌های ETF، امکان توسعه خدمات برای صندوق‌های صدور و ابطالی را نیز فراهم کرده است؛ به بیان دیگر، سانا یک زیرساخت قابل توسعه برای آینده بازار سرمایه است.

کاهش ریسک عملیاتی و حذف تبادل دستی داده‌ها

مدیر سامانه‌های ارتباط ذینفعان سپرده‌گذاری مرکزی با تاکید بر اهداف خودکارسازی فرآیند‌ها اعلام کرد: هدف ما از خودکارسازی، حذف نقش انسان نیست؛ بلکه برداشتن کار‌های تکراری و مستعد خطا از دوش نیروی انسانی است تا زمان او صرف تحلیل و تصمیم‌گیری‌های تخصصی‌تر شود. ما در توسعه سامانه‌های توزیع سود -که امروز به نسل چهارم آن رسیده‌ایم- در هر نسل تلاش کرده‌ایم نقاطی را که نیازمند ورود و تطبیق دستی اطلاعات بود، به فرآیند‌های سیستمی و کنترل‌های خودکار تبدیل کنیم.

افزایش امنیت اطلاعات و قابلیت ردیابی تراکنش‌ها

مهدی‌زاده افزود: در گذشته، بخش قابل توجهی از زمان کارشناسان صرف تبادل فایل، کنترل اطلاعات و پاسخگویی می‌شد که ریسک خطای انسانی را بالا می‌برد. امروز با سیستمی‌شدن این زنجیره، داده‌ها به‌صورت خودکار و کنترل‌شده منتقل شده و در نقاط مختلف اعتبارسنجی می‌شوند. نتیجه این کار، کاهش زمان و هزینه، کاهش ریسک عملیاتی، جلوگیری از مغایرت مالی و افزایش قابلیت ردیابی تراکنش‌هاست. از منظر امنیت اطلاعات نیز هرچه انتقال دستی کمتر شود، نقاط تماس با داده‌های حساس و امکان دسترسی غیرضروری محدودتر می‌شود.

نقشه راه کشف هوشمند مغایرت‌های مالی

مدیر سامانه‌های ارتباط ذینفعان سپرده‌گذاری مرکزی در تشریح برنامه‌های آینده برای تحلیل داده‌ها گفت: البته این پایان مسیر نیست؛ گام بعدی ما استفاده از مدل‌ها و دستیار هوشمند برای کشف مغایرت‌هاست. سیستم در آینده فقط مغایرت را اعلام نمی‌کند، بلکه با تحلیل داده‌ها، الگو‌های غیرعادی را تشخیص داده و حتی در پیدا کردن علت مغایرت به کارشناس کمک خواهد کرد. این یعنی حرکت از خودکارسازی عملیات به سمت «هوشمندسازی تحلیل و تصمیم».

مکانیزم مدیریت تراکنش‌های برگشتی در دارا

مهدی‌زاده به یکپارچگی بخش‌های مختلف درگاه ذی‌نفعان اشاره کرد و گفت: در طراحی دارا، بخش ناشر و بخش سهام‌دار مکمل یکدیگرند و یک زنجیره یکپارچه را تشکیل می‌دهند. سهام‌دار می‌تواند گزارش سود‌ها و وضعیت هر پرداخت را ببیند و در صورت نیاز، حساب بانکی خود را در سجام اصلاح کند.

اطلاع‌رسانی پیامکی وضعیت پرداخت سود

مدیر سامانه‌های ارتباط ذینفعان سپرده‌گذاری مرکزی اعلام کرد: تمام موارد پرداخت نشدن از طریق پیامک به سهام‌دار اطلاع‌رسانی می‌شود و در صورت درخواست ناشر، ارسال پیامک واریز موفق نیز فراهم است. رویکرد اصلی ما ارائه دسترسی مستقیم، شفاف و بدون هزینه به اطلاعات است؛ به‌طوری که سهام‌دار برای آگاهی از وضعیت سود خود نیازی به تماس با مرکز تماس یا پیگیری از ناشر نداشته باشد. کاهش زمان پیگیری و مکاتبه، بخش مهمی از کاهش هزینه‌های عملیاتی است.

پاسخ‌گویی هوشمند از طریق ربات دانا

مهدی‌زاده درباره نحوه ارائه خدمات به سهام‌داران توضیح داد: چشم‌انداز آینده ما سهام‌داری است که برای دریافت خدمت، نیازی به جست‌و‌جو در منو‌های مختلف یا تماس تلفنی ندارد. در گام بعد، ربات هوشمند «دانا» می‌تواند همین اطلاعات را ارائه دهد. کاربر کافی است به زبان طبیعی بپرسد: «سود‌های من در چه وضعیتی هستند؟» و سامانه پس از احراز هویت، پاسخ را ارائه می‌کند. نمونه اولیه این رویکرد هم‌اکنون در ربات دانا برای استعلام سود سهام عدالت فعال است و نقطه آغازی برای توسعه سایر خدمات هوشمند خواهد بود.

توسعه سرویس‌های جدید بر بستر درگاه دارا

مدیر سامانه‌های ارتباط ذی‌نفعان سپرده‌گذاری مرکزی در ادامه افزود: جایی که امروز «دارا» در آن قرار دارد، آغاز فصل جدیدی در تحول دیجیتال سمات است. ما پس از مکانیزه و خودخدمت کردن فرآیند‌ها برای ناشر، سهامدار و سبدگردان، به‌تدریج به سمت مدلی حرکت می‌کنیم که هوش مصنوعی به‌عنوان دستیار کاربران، نقش محوری ایفا کند.

تبدیل میز‌های خدمت سنتی به ایجنت‌های هوشمند

مهدی‌زاده تأکید کرد: در این مدل، کاربر به جای جست‌و‌جو در سامانه‌ها، نیاز خود را به زبان طبیعی بیان می‌کند و دستیار هوشمند متناسب با نقش و سطح دسترسی او، سرویس مورد نظر را فراخوانی و اجرا می‌کند. در چنین رویکردی حتی می‌توان به‌تدریج بخشی از میز‌های خدمت سنتی را به لایه‌های هوشمند تبدیل کرد. البته تحقق این چشم‌انداز یک نقشه راه چندساله برای توسعه API ها، یکپارچه‌سازی داده‌ها و آماده‌سازی زیرساخت‌های هوش مصنوعی می‌طلبد و امنیت، محرمانگی و حاکمیت داده (Data Governance) از الزامات اصلی آن خواهد بود. چشم‌انداز ما این است که پیچیدگی سامانه‌های پشت صحنه از دید کاربر پنهان شود. اگر امروز Self-Service یعنی «کاربر خودش خدمت را دریافت می‌کند»، در آینده به مدلی می‌رسیم که «کاربر نیازش را می‌گوید و ایجنت هوشمند، خدمت را برای او مهیا می‌کند».