هشدارهای آمریکا، تهدید تهران و دیپلماسی پنهان؛ بوی جنگ میآید؟
اقتصاد۲۴- صحنه بینالملل و خاورمیانه این روزها پرتنش و غبارآلودتر از هر وقت دیگری است. درست در آستانه گشایش هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، نشانهها از خلیج فارس تا واشنگتن گواهی میدهند که خاورمیانه بار دیگر در حساسترین نقطه تصمیم قرار گرفته است. سایهروشنهای جنگ و دیپلماسی، فرستادن هشدارهای صریح هوایی به شهروندان و همزمان تبادل پیامهای محرمانه از مسیر پایتختهای واسطه، همگی حاکی از آن است که منازعه ایران و ایالات متحده آمریکا وارد مرحلهای نو، پرریسک و بهشدت شکننده شده است. چنان که به نظر میرسد یک جرقه کوچک کافی است تا بار دیگر آتش در منطقه زبانه بکشد و دور جدیدی از درگیریهای گسترده بالا بگیرد؟
خطونشان ترامپ؛ «اتفاقات بزرگ» چیست؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، در گفتوگویی اختصاصی با تری ینگست، خبرنگار ارشد شبکه فاکسنیوز، مواضع جدیدی مطرح کرد که بازتاب گستردهای در رسانههای جهان داشت. ترامپ با بیان اینکه واشنگتن درباره گام بعدی خود در قبال جمهوری اسلامی ایران در «مرحله تصمیمگیری» قرار دارد، مدعی شد که اتفاقات بسیار بزرگی در آینده نهچندان دور رخ خواهد داد. او با لحنی صریح، گزینههای روی میز آمریکا را تشریح کرد؛ گزینههایی که به گفته او شامل «از بین بردن ایران»، رها کردن آن برای «نابودی اقتصادی» یا «دستیابی به یک توافق» است.
این سخنان نهتنها فضایی از ابهام و انتظار سنگین بر بازارها و محافل سیاسی حاکم کرده، بلکه نشان میدهد ترامپ درصدد است تا پیش از گره خوردن اوضاع سیاسی در داخل آمریکا، تکلیف این پرونده تنشزا را تعیین کند.
همزمان با این موضعگیریهای تند، گزارشهای میدانی نیز از آمادگیهای امنیتی غیرعادی خبر میدهند. سفارتخانههای ایالات متحده در سراسر خاورمیانه، از جمله در اورشلیم، هشدارهای امنیتی مکتوبی برای شهروندان آمریکایی ارسال کردهاند. در این هشدارها از آنها خواسته شده تا خود را برای احتمال «بسته شدن ناگهانی حریم هوایی کشورهای منطقه و لغو گسترده پروازها» آماده کنند. صدور چنین هشداری از سوی شبکه دیپلماتیک آمریکا در خاورمیانه معمولاً نشانهای از افزایش سطوح هوشیاری عملیاتی و پیشبینی احتمال شعلهور شدن ناگهانی درگیریهای نظامی محسوب میشود.
پاسخ صریح سپاه و هشدار به بازیگران منطقهای
در سمت مقابل، تهران واکنش عملیاتی و هشدارهای سخت خود را به سطح رسانهها کشاند. قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا (ص) در بیانیهای صریح و بیپرده به بررسی تحرکات اخیر پرداخت. در این بیانیه تأکید شده که براساس اطلاعات دریافتی، آمریکا بار دیگر تصمیم گرفته با چراغ سبز برخی کشورهای منطقه، در نشست مشترکی در یکی از کشورهای اروپایی، اقداماتی علیه ایران را از سر بگیرد.
فرماندهی این قرارگاه در ادامه هشدار داد چنانچه کشورهای منطقه با تداوم سیاست دوگانه در قبال جمهوری اسلامی ایران، با تجاوز آمریکا به ایران همسو شوند، همگی در این شرارت شریک تلقی شده و دیگر نمیتوانند از نیروهای مسلح ایران انتظار خویشتنداری داشته باشند.
بیشتر بخوانید: خاورمیانه روی لبه تیغ؛ ترامپ بین مداخله و عقبنشینی/نشانههای یک سناریوی خطرناک چیست؟
این هشدار صریح بیش از هر چیز متوجه آن دسته از کشورهای حاشیه خلیج فارس است که ممکن است حریم هوایی یا پایگاههای خود را در اختیار نیروهای آمریکایی قرار دهند. پیام تهران روشن است؛ هرگونه پشتیبانی از عملیات تهاجمی علیه ایران، پاسخ قاطع و بدون تفکیک نیروهای مسلح کشور را به همراه خواهد داشت.
پیشبینی رسانهها چیست؟
رسانههای مطرح جهان در ساعتهای گذشته با برشمردن ابعاد مختلف این بنبست سیاسی-نظامی، تحلیلهای گوناگونی ارائه دادهاند.
آکسیوس با استناد به منابع آگاه در کاخ سفید گزارش داد که ترامپ دیدارها و رایزنیهای سرنوشتسازی را در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با رهبران کشورهای منطقه از جمله عربستان، امارات، قطر، بحرین، کویت و عمان برنامهریزی کرده است. آکسیوس تأکید میکند که خروجی این گفتوگوهای فشرده در نیویورک تعیین خواهد کرد که آیا آمریکا عملیاتهای گسترده نظامی علیه ایران را از سر خواهد گرفت یا مسیر آتشبس پایداری را کلید خواهد زد.
در تهران، روزنامه دنیای اقتصاد در تحلیلی جامع به بررسی چهار سناریوی احتمالی پرداخته که کاخ سفید با آنها روبروست. سناریوی اول «شکست نظامی گسترده» و دست زدن به یک حمله وسیع با هدف از بین بردن توان نظامی است که به دلیل ریسکهای فوقالعاده بالا و قدرت بازدارندگی ایران، گزینهای بسیار کماحتمال ارزیابی میشود. سناریوی دوم «توافق دیپلماتیک» و دستیابی به یک چارچوب مرضیالطرفین است. سناریوی سوم «خروج بدون توافق» و پایان دادن به حملات به شکل یکطرفه است و در نهایت سناریوی چهارم «حمله ضربتی و محدود» یعنی اجرای یک نوبت بمباران شدیدِ زیرساختها یا مراکز حسّاس با هدف اعلام پیروزی و سپس اعلام خاتمه درگیریها و لغو محاصرههای متقابل است. به تحلیل این روزنامه، احتمال رخ دادن سناریوهای «توافق دیپلماتیک» و «حمله محدود سریع» به مراتب بیش از سایر گزینههاست.
از سوی دیگر، شبکه خبری رویترز به نقل از اظهارات مقامهای مطلع گزارش داد که ایران شرایط رسمی خود برای خاتمه دادن به درگیریها و توافق نهایی را از طریق واسطههای منطقهای منتقل کرده است. این شروط شامل پایان تمامعیار درگیریها در تمامی جبههها، آزادسازی کامل داراییهای مسدودشده ایران و لغو کامل محاصره دریانوردی و گمرکی است. بر اساس این گزارشها، تهران خطوط قرمز خود را تبیین کرده و اکنون توپ اصلی در زمین واشنگتن قرار دارد.
همزمان، روزنامه والاستریت ژورنال در تحلیلی آورده است که فشار اقتصادی بر بازار جهانی انرژی و فلج شدن نسبی کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز و بابالمندب، واشنگتن و متحدان غربیاش را شدیداً زیر فشار قرار داده تا هرچه سریعتر تکلیف این تنش متناوب را مشخص کنند و از کشیده شدن منطقه به یک بحران مداوم اقتصادی جلوگیری نمایند.
آیا خطر جنگ جدیتر شده است؟
ارزیابی دقیق تحولات ملموس نشان میدهد که خطر بروز یا گسترش مجدد جنگ بهشدت جدی و در بالاترین سطح ماههای اخیر قرار دارد، اما این وضعیت لزوماً به معنای حتمی بودن یک ناامنی طولانیمدت و همهجانبه نیست. ما دقیقاً در لحظه توازن بیم و امید ایستادهایم.
افزایش تهدیدات لفظی از سوی دونالد ترامپ و صدور هشدارهای پروازی برای شهروندان آمریکایی، بیش از آنکه صرفاً شوک روانی باشد، نشاندهنده یک اولتیماتوم زمانی است. آمریکا قصد دارد تا پیش از پیچیدهتر شدن اوضاع، تکلیف پرونده را روشن کند. از سوی دیگر، بیانیه هشدارآمیز قرارگاه خاتمالانبیا نشان میدهد که استراتژی بازدارندگی ایران نیز فعالتر شده و تهران ریسک هرگونه تعرض جدید را برای آمریکا و شرکای منطقهایاش به حد بحرانی رسانده است.
با این حال، حضور همزمان تمامی طرفها در نیویورک و فعال بودن کانالهای منطقهای مانند قطر و عمان برای نقلوانتقال پیامها، نشان میدهد که در زیر پوست این ادبیات داغ و تهدیدآمیز نظامی، دیپلماسی پنهان با حداکثر سرعت در جریان است. چند روز آینده و رایزنیهای حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، مشخص خواهد کرد که آیا این آخرین مانور قدرت پیش از دستیابی به یک توافق گریزپذیر است یا منطقه باید خود را برای دوره تازهای از مواجهه و تنش آماده کند. سفر امروز وزیر کشور پاکستان به تهران را نیز نباید نادیده گرفت. آنچه مسلم است، تصمیمهای اتخاذشده در روزهای آتی، نقشه راه آینده خاورمیانه را رقم خواهد زد.
