کرسی دبیرکلی سازمان ملل به چه کسی میرسد؟ پای حق وتو در میان است
اقتصاد۲۴- با نزدیک شدن به پایان دوره آنتونیو گوترش بهعنوان دبیرکل سازمان ملل متحد، رقابت برای تعیین جانشین او وارد مرحله تعیینکنندهای شده است. دوره دوم گوترش در پایان سال ۲۰۲۶ به پایان میرسد و فرایند رسمی انتخاب جانشین از نوامبر ۲۰۲۵ آغاز شده است.
گوترش در آخرین سخنرانی خود در مجمع عمومی بر ضرورت تمرکز بیشتر بر تغییرات اقلیمی، راهحل دوکشوری برای مناقشه اسرائیل و فلسطین، کاهش تنش و گفتوگو در خاورمیانه و تدوین مقررات برای هوش مصنوعی تأکید کرد. او در پایان سخنانش نیز بر این موضع تأکید کرد که صلح همچنان امکانپذیر است و سازمان ملل باید به دفاع از اصول منشور خود ادامه دهد.
انتخاب جانشین چگونه انجام میشود؟
بر اساس سازوکار رسمی سازمان ملل، کشورهای عضو نامزدهای مورد نظر خود را معرفی میکنند و نامزدها باید بیانیهای درباره چشمانداز خود، سوابق حرفهای و اطلاعات مربوط به تأمین مالی فعالیتهای انتخاباتی ارائه دهند. پس از آن، نامزدها در گفتوگوهای تعاملی مجمع عمومی درباره برنامهها، تجربه و دیدگاههای خود درباره آینده سازمان ملل پاسخگوی پرسشهای کشورهای عضو و جامعه مدنی هستند.
اما تصمیم نهایی در اختیار شورای امنیت است. این شورا یک نامزد را برای تصدی دبیرکلی به مجمع عمومی معرفی میکند و مجمع عمومی سپس انتصاب او را انجام میدهد. اعضای شورای امنیت پیش از رأیگیری رسمی از نظرسنجیهای مقدماتی موسوم به «رأیگیری آزمایشی» برای ارزیابی میزان حمایت از نامزدها استفاده میکنند.
هفت نامزد در رقابت
بر اساس فهرست رسمی سازمان ملل و متن ارسالی، رقابت فعلی شامل هفت نامزد است. کارولین رودریگز بیرکت از گویان بر بازگشت سازمان ملل به اصول اصلی منشور و ایجاد سازمانی چابکتر تأکید کرده است. ربکا گرینسپن، معاون پیشین رئیسجمهور کاستاریکا و دبیرکل کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل، بر سه محور «کارآمدتر، چابکتر و پاسخگوتر» شدن سازمان تأکید دارد.
ایوون آ-باکی، دیپلمات اکوادوری که از سوی تونگا معرفی شده، بر «نوسازی» سازمان ملل تأکید کرده و معتقد است اصلاحات باید به بازسازی ساختار و عملکرد این نهاد منجر شود. ماریا فرناندو اسپینوسا، وزیر خارجه و دفاع پیشین اکوادور و رئیس هفتادوسومین مجمع عمومی، پنج محور صلح و امنیت، توسعه، تحول دیجیتال و انرژی، افزایش توان اجرایی و بازسازی اعتبار سازمان ملل را مطرح کرده است.
بیشتر بخوانید:خاتمی، احمدینژاد، روحانی و پزشکیان؛ هرکدام سخنرانی سازمان ملل را چگونه شروع کردند؟
رافائل ماریانو گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بر یک سازمان ملل مبتنی بر واقعیت، بیطرفی و نتیجهگرایی تأکید دارد. اولارا اوتونو، دیپلمات اوگاندایی و مقام پیشین سازمان ملل، اصلاحات ساختاری را ضروری میداند و مکی سال، رئیسجمهور پیشین سنگال و رئیس سابق اتحادیه آفریقا، بر احیای اعتماد به چندجانبهگرایی و پیوند میان صلح، امنیت و توسعه تأکید کرده است.
نقش تعیینکننده پنج عضو دائم شورای امنیت
با وجود مشارکت ۱۹۳ کشور عضو در روند بررسی نامزدها، سرنوشت نهایی رقابت تا حد زیادی به شورای امنیت وابسته است. پنج عضو دائم شورا یعنی آمریکا، چین، روسیه، فرانسه و بریتانیا میتوانند با استفاده از حق وتو مانع معرفی یک نامزد شوند. همین مسئله باعث شده است که رقابت برای دبیرکلی صرفاً به برنامههای نامزدها محدود نباشد و حمایت قدرتهای بزرگ نیز اهمیت اساسی پیدا کند. به گفته تحلیلگران مورد استناد مقاله، نبود اجماع قاطع در مراحل اولیه میتواند زمینه را برای ورود نامزدهای جدید به رقابت فراهم کند.
دبیرکل بعدی در میانه بحرانی چندلایه
جانشین گوترش در شرایطی مسئولیت سازمان ملل را بر عهده خواهد گرفت که این نهاد با مجموعهای از بحرانهای همزمان مواجه است؛ از جنگها و رقابت قدرتهای بزرگ گرفته تا تغییرات اقلیمی، توسعه سریع هوش مصنوعی و بحران مالی سازمان ملل.
از این رو، مسئله فقط انتخاب یک دبیرکل جدید نیست؛ بلکه تعیین فردی است که باید سازمانی چندجانبه را در شرایط افزایش اختلاف میان قدرتهای بزرگ اداره کند. فرایند انتخاب نیز خود بازتابی از همین شکافهاست: مجمع عمومی تلاش میکند روندی شفافتر و فراگیرتر ایجاد کند، اما تصمیم نهایی همچنان به شورای امنیت و در نهایت به موازنه میان پنج قدرت دارای حق وتو وابسته است.
در چنین شرایطی، جانشین گوترش با سازمان مللی روبهرو خواهد شد که همزمان باید درباره جنگ و صلح، تغییرات اقلیمی، فناوریهای نوین، توسعه و بحران اعتبار و منابع خود تصمیمگیری کند؛ مجموعهای از چالشها که آینده نقش سازمان ملل در نظام بینالمللی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
