ترامپ عقب نشست یا درِ مذاکره را باز گذاشت؟ تلاش میانجیها ادامه دارد
اقتصاد۲۴- «ایران از شروط هفتگانه خود برای بازگشایی تنگه هرمز، عقبنشینی نخواهد کرد.» سید عباس عراقچی وزیر خارجه ایران، در واکنش به رد پیشنهاد هفتروزه تهران از سوی دونالد ترامپ گفت: «واکنش ترامپ به پیشنهادمان را شنیدیم؛ منتظریم تا میانجیها مواضع نهایی را اعلام کنند.»
عراقچی تاکید کرده است که تهران هنوز پاسخ رسمی آمریکا را از کانال میانجیها دریافت نکرده و هر تصمیم بعدی ایران بر مبنای همان پاسخ اتخاذ خواهد شد.
وزیر خارجه ایران در ادامه حضور در نیویورک، مواضع مذاکراتی ایران را در گفتوگو با مقامات دیگر کشورها و رسانهها تشریح کرد.
این جمله، شاید مهمترین کلید برای فهم وضعیت فعلی مذاکرات تهران و واشنگتن باشد. در ظاهر، پیشنهاد ایران رد شده است؛ ترامپ روز شنبه صراحتا گفت پیشنهاد تهران را نپذیرفته است. اما همزمان، کانالهای غیرمستقیم مذاکره همچنان فعالاند و ترامپ در گفتوگو با اکسیوس گفتهاست انتظار دارد مذاکرهکنندگان این هفته گفتوگوهای بیشتری انجام دهند. بنابراین، دستکم در سطح دیپلماتیک، پرونده هنوز بسته نشده است.
هنوز پایان ماجرا نیست
ایران در نیویورک پیشنهادی هفتروزه را روی میز گذاشت؛ طرحی که بر اساس آن، اگر مجموعهای از اقدامات مورد نظر تهران انجام شود، روند بازگشایی تنگه هرمز آغاز و مذاکرات برای پایان جنگ و ازسرگیری گفتوگوهای هستهای دنبال خواهد شد. در روایت منتشر شده از طرح، آمریکا باید محاصره دریایی بنادر ایران را متوقف کند، تحریمهای نفتی را بردارد، بخشی از داراییهای مسدود شده ایران را آزاد کند و آتشبس منطقهای برقرار شود؛ پس از آن، تهران در پایان یک دوره هفتروزه مسیر را برای کشتیرانی عادی باز میکند.
این پیشنهاد در امتداد همان چارچوبی قرار دارد که تهران پیشتر برای بازگشایی هرمز مطرح کرده بود. ترامپ، اما این بسته را رد کرده است. با این حال، واکنش رئیسجمهور آمریکا را نباید لزوما معادل پایان ارتباطات دیپلماتیک دانست. نکتهای که در موضع عراقچی برجسته است، تفکیک میان واکنش علنی رئیسجمهور آمریکا و پاسخ رسمی واشنگتن در چارچوب کانال مذاکره است. عراقچی نمیگوید اظهارنظر ترامپ اهمیتی ندارد؛ بلکه میگوید تهران هنوز منتظر است موضع نهایی آمریکا از مسیر میانجیها منتقل شود.
بیشتر بخوانید:نقش چین در دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا
این تمایز از آن جهت اهمیت دارد که مذاکرات هفته گذشته نیز اساسا بر همین سازوکار پیش رفت: پیامها از طریق قطر، پاکستان و دیگر کانالهای منطقهای میان دو طرف جابهجا شد و حتی دیداری میان عراقچی و ویتکاف، فرستاده ترامپ، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل شکل گرفت.
عراقچی چرا هنوز در نیویورک مانده است؟
حضور عراقچی در نیویورک در این مقطع، از منظر روند مذاکرات اهمیت دارد. در روزهای گذشته میانجیها تلاش کردهاند تماسهای غیرمستقیم را زنده نگه دارند و حتی احتمال برگزاری دور دیگری از گفتوگوها مطرح شده است. پیشتر گزارش شده بود قطر، پاکستان و مصر برای برگزاری تماسهای بیشتر میان تهران و واشنگتن تلاش میکنند و احتمال دور دوم مذاکرات در حاشیه مجمع عمومی وجود دارد. به همین دلیل، باقی ماندن عراقچی در نیویورک را میتوان در چارچوب حفظ همین پنجره دیپلماتیک دید؛ پنجرهای که هنوز بهطور کامل بسته نشده است. تهران با باز گذاشتن کانال میانجیها، در واقع امکان دریافت، بررسی و پاسخ به پیشنهادهای جدید واشنگتن را حفظ میکند.
این وضعیت البته به معنای نزدیک بودن دور دوم مذاکرات نیست. اختلافها همچنان بنیادیاند: ایران بازگشت به مذاکره را به مجموعهای از اقدامات آمریکا گره زده، درحالیکه واشنگتن بر موضوعاتی از جمله هرمز و برنامه هستهای ایران تاکید دارد. حتی در روایتهای منتشرشده از مذاکرات، دو طرف درباره ترتیب اقدامات و اینکه کدام طرف باید نخستین گام را بردارد، اختلاف دارند.
فرصت چند روزه
با این حال، متغیر مهم زمان همچنان روی میز است. ترامپ در هفتههای گذشته درباره مسیر برخورد با ایران مواضع متفاوتی اتخاذ کرده و همزمان، در نیویورک نشانههایی از آمادگی برای استفاده از مسیر دیپلماتیک دیده شده است. از سوی دیگر، ایران نیز با وجود رد پیشنهادهای قبلی، همچنان از مذاکره غیرمستقیم و نقش میانجیها استفاده میکند؛ بنابراین شاید معنای ماندن عراقچی در نیویورک بیش از آنکه انتظار برای یک توافق فوری باشد، حفظ امکان تغییر در مواضع دو طرف باشد. اگر در رفتوبرگشت پیامها طی روزهای آینده تغییری در موضع آمریکا ایجاد شود، مسیر برای یک دور دیگر گفتوگو همچنان وجود دارد. اگر هم چنین تغییری رخ ندهد، تهران دستکم کانال دیپلماتیک را بهطور کامل نبسته است.
در واقع، پس از رد پیشنهاد هفتروزه، اکنون توپ نه صرفا در زمین تهران یا واشنگتن، بلکه در فضای میان آن دو قرار گرفته است؛ جایی که میانجیها تلاش میکنند فاصله مواضع را اندازه بگیرند و ببینند آیا «نه» علنی ترامپ، آخرین حرف آمریکا است یا صرفا نخستین واکنش به پیشنهادی که هنوز امکان چانهزنی درباره جزئیات آن وجود دارد. آنچه در چند روز آینده از کانال میانجیها منتقل خواهد شد، میتواند مشخص کند این پنجره دیپلماتیک باز میماند یا مذاکرات نیویورک به یک دیدار بینتیجه محدود خواهد ماند.
