خط‌ونشان وزیر خارجه ایران برای دیپلمات‌های خارجی؛تهران برای سفرا چه پیامی داشت؟
اقتصاد۲۴- سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، صبح دیروز با تعدادی از سفرا و رؤسای نمایندگی‌های دیپلماتیک خارجی و دفاتر سازمان‌های بین‌المللی مقیم تهران دیدار کرد و به تشریح آخرین تحولات منطقه و ایران پرداخت؛ دیداری که می‌توان آن ر ا بیش از یک نشست، تشریح مواضع دانست؛ نشستی که در آن وزیر خارجه ایران تلاش کرد تصویری روشن از مختصات تازه سیاست خارجی تهران ارائه دهد و آن اینکه «درِ» دیپلماسی همچنان باز است، اما پشتوانه آن آمادگی برای دفاع سخت‌تر از گذشته است. اگر قرار باشد از میان مجموعه سخنان سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، یک پیام محوری بیرون کشید؛ آن پیام نه «مذاکره» است و نه «مقاومت» به‌تنهایی؛ بلکه تلاش برای پیشبرد همزمان هر دو مسیر است.
تهران می‌خواهد نشان دهد که دیپلماسی برایش همچنان یک گزینه فعال است، اما دیپلماسی‌ای که از پشتوانه قدرت و آمادگی برای دفاع برخوردار باشد. از همین زاویه، سخنان اخیر عراقچی را می‌توان تلاشی برای ترسیم مختصات سیاست خارجی ایران در مرحله‌ای دانست که جنگ، مذاکره، تنگه هرمز و مناسبات منطقه‌ای بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر گره خورده‌اند. مهم‌ترین بخش این روایت، «طرح هفت‌روزه» است؛ پیشنهادی که ایران در جریان حضور هیئت خود در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه داده و بنا بر توضیح عراقچی، اجرای آن می‌تواند ظرف هفت روز به بازگشایی تنگه هرمز منجر شود.
اهمیت این گزاره صرفا در زمان‌بندی آن نیست. تنگه هرمز در این معادله از یک موضوع امنیتی و جغرافیایی فراتر می‌رود و به بخشی از زمین بازی دیپلماسی تبدیل می‌شود؛ جایی که تهران می‌گوید برای حل بحران، پیشنهاد مشخص دارد، اما بازگشایی آن را نیز به پذیرش تعهدات مورد انتظار از آمریکا گره زده است. همزمان، عراقچی تلاش کرد روایت دیگری را نیز تثبیت کند، ایران نه در نتیجه فشار نظامی از دیپلماسی عقب‌نشینی کرده و نه در صورت بازگشت طرف مقابل به گزینه نظامی، دست خود را بسته می‌بیند. از نگاه او، تجربه جنگ و تحولات اخیر نشان داده است که نه فشار نظامی و نه تحریم‌های بیشتر، راه‌حل پایدار ایجاد نمی‌کند و تنها یک توافق مذاکره‌شده، مبتنی بر عدالت، انصاف و آنچه او «راه‌حل عزتمندانه دیپلماتیک» می‌خواند، می‌تواند به بحران پایان دهد.
در‌این‌میان اروپا نیز در محاسبات جدید تهران جایگاه ویژه‌ای دارد. عراقچی با اشاره به ادعای مشارکت کشور‌های اروپایی در جنگ، از آنها خواست از همراهی با هرگونه جنگ‌افروزی دوباره آمریکا و اسرائیل خودداری کنند و مسیر گفت‌و‌گو با ایران را در پیش بگیرند. این موضع نشان می‌دهد که تهران در حال تفکیک میان اروپا و آمریکا در میدان دیپلماسی نیست، اما همزمان می‌کوشد برای اروپا یک انتخاب سیاسی تعریف کند: ادامه همراهی با فشار و جنگ یا حرکت به سمت گفت‌و‌گو. در سوی دیگر، پیام عراقچی به کشور‌های خلیج فارس، لحنی متفاوت داشت. او از دیدار‌های «محترمانه و دوستانه» با همسایگان سخن گفت و از آغاز مسیری تازه برای اعتمادسازی، صلح و امنیت منطقه‌ای خبر داد، بنابراین تصویر کلی که از سخنان وزیر خارجه ترسیم می‌شود، یک سیاست خارجی چندلایه است:
فشار بر آمریکا برای انتخاب مسیر مذاکره، هشدار به اروپا درباره هزینه‌های همراهی نظامی، و تلاش برای نزدیک‌تر شدن به همسایگان. در نهایت، عراقچی یک خط قرمز روشن را نیز ترسیم کرد؛ ایران همزمان آماده مذاکره و دفاع است. معنای راهبردی این موضع آن است که تهران نمی‌خواهد دیپلماسی را در برابر قدرت نظامی تعریف کند، بلکه می‌کوشد این دو را در یک معادله واحد قرار دهد؛ معادله‌ای که در مرکز آن، اکنون تنگه هرمز، طرح هفت‌روزه و نحوه واکنش آمریکا و متحدانش قرار گرفته است.
در هر دو عرصه دفاع از خود و پیشبرد دیپلماسی همچنان محکم و جدی هستیم
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در این نشست با اشاره به حضور هیئت ایران در مجمع عمومی سازمان ملل تصریح کرد: حضور ایران در نشست امسال مجمع عمومی سازمان ملل حضوری قوی و مؤثر بود و امسال فضای این نشست متأثر از طرح ایران برای حل‌وفصل اختلافات و جنگ جاری ایران و آمریکا بود، طرحی که به عنوان طرح هفت‌روزه معروف شده است. عراقچی با اشاره به دیدار‌های متعدد خودش و رئیس‌جمهور در جریان حضور در مجمع عمومی سازمان ملل و همچنین سخنرانی رئیس‌جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: ما در جریان حضور در مجمع عمومی سازمان ملل طرحی را برای حل فصل اختلافات موجود و جنگ جاری بین ایران و آمریکا که به طرح هفت‌روزه معروف است، ارائه کردیم که اگر مورد بررسی قرار بگیرد و اجرائی شود، تنگه هرمز در مدت هفت روز بازگشایی خواهد شد.
بیشتر بخوانید:عکس/ روحانی، قالیباف و ظریف در مراسم ختم خواهر عراقچی
او با تأکید مجدد بر اینکه حضور ایران در مجمع عمومی امسال سازمان ملل، حضوری مؤثر و فعال بود و در‌واقع فضای سیاسی نیویورک متأثر از طرح ایران بود، گفت: ایران در‌واقع با این طرح نشان داد که همچنان در راستای دیپلماسی و مسیر دستیابی به یک راه حل صلح‌آمیز جدی است، همان‌طورکه در دفاع از خود جدی است. او تأکید کرد: ما در هر دو عرصه دفاع از خود و پیشبرد دیپلماسی همچنان محکم و جدی هستیم. اگر دشمنان مسیر برخورد نظامی را مجددا در پیش بگیرند، پاسخی محکم‌تر از گذشته دریافت خواهند کرد و ما قوی‌تر از گذشته از خود دفاع خواهیم و اگر به دنبال راه‌های دیپلماتیک باشند، ما آماده هستیم از مسیر‌های دیپلماسی به به‌راه‌حل عادلانه و شرافتمندانه برای پایان‌دادن به این جنگ برسیم.
وزیر خارجه ایران تصریح کرد: ما در نیویورک مواضع خود را به‌صراحت توضیح دادیم و میزان علاقه‌ای که کشور‌های مختلف برای دیدار با ما و اطلاع از نقطه‌نظرات ما و طرح ما داشتند، بسیار درخورتوجه بود. تصویری که بعضی‌ها در آمریکا داشتند که می‌توانند ایران را به یک کشور منزوی تبدیل کنند، کاملا شکست خورده بود و ایران یک کشور با اقتدار و مورد احترام از طرف جامعه جهانی، در نیویورک به ایفای نقش پرداخت و نشان داد که همچنان از مواضع منطقی برخوردار است و هم برای جنگ راه‌حل دارد و هم برای صلح.
طبق برنامه از پیش تعیین‌شده خودمان به نیویورک رفتیم و برگشتیم
عراقچی با اشاره به حواشی رسانه‌ای درباره حضور هیئت ایرانی در نیویورک گفت: این نکته‌ای که از سوی آمریکایی‌ها نقل شد که هیئت ایرانی را اخراج کردند، صرف‌نظر از اینکه چقدر صحت دارد یا ندارد، چون ما طبق برنامه از پیش تعیین‌شده خودمان رفتیم و برگشتیم، ولی این ادعا از طرف آمریکایی‌ها واقعا عجیب است. از یک طرف اعتراف می‌کنند که خلاف تعهدات خودشان به‌عنوان میزبان سازمان ملل عمل کردند و میزبان شایسته‌ای برای سازمان ملل نیستند و از طرف دیگر نشان دادند که چقدر از حضور هیئت ایرانی در آمریکا عصبانی شده‌اند. دقیقا مثل اینکه میزبان بازی‌های المپیک وقتی تیمش از تیم دیگری شکست می‌خورد، آن ورزشکاران را از کشور اخراج کند؛ به همین اندازه رفتارشان بچگانه و سخیف است. او تصریح کرد: دیپلمات‌های ما حضور درخشانی داشتند، ما در همه عرصه‌ها حضور داشتیم، پیام مردم ایران را به گوش جهان رساندیم، پیام مردم ایران برای صلح و اتخاذ راه‌حل‌های منطقی و مسالمت‌آمیز را به دنیا رساندیم، شرط‌های خود را برای بازگشایی تنگه هرمز به‌وضوح برای همه توضیح دادیم. این شرط‌ها منطبق با تعهداتی است که آمریکا باید بپذیرد. وزیر امور خارجه در ادامه گفت: در این سفر ملاقات‌هایی که با کشور‌های همسایه به‌خصوص در حوزه خلیج فارس داشتیم، بسیار مؤثر، محترمانه و دوستانه بود. ما مسیر جدید ایجاد اعتماد بین کشور‌ها با ایران را آغاز کردیم؛ به ویژه درباره کشور‌های حوزه خلیج فارس. ما این مسیر را به‌خوبی طی می‌کنیم. برادران و خواهران ما در حوزه خلیج فارس در این مسیر با ما همراهی دارند و اراده مشترک برای ایجاد صلح، ثبات و امنیت در این منطقه با کشور‌های منطقه، یک رویکرد جدی است که در حال پیگیری است. عراقچی افزود: دیدار‌های زیادی را با مقامات کشور‌های اروپایی داشتیم. گفت‌و‌گو‌های ما با کشور‌های اروپایی بسیار صریح است. ما امیدوار هستیم این کشور‌ها در رویکرد خود در قبال جمهوری اسلامی ایران تجدید نظر کنند.
از مشارکت در جنگ‌افروزی مجدد آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران اجتناب کنید
او با اشاره به نقش اروپا در جنگ آمریکا علیه ایران گفت: اعتراف دبیر کل ناتو مبنی بر مشارکت کشور‌های اروپایی در جنگ با ایران، اعتراف سنگینی بود. ایشان به‌صراحت گفت که بیش از پنج هزار سورتی پرواز از پایگاه‌های موجود در اروپا انجام شده و ما منتظریم که کشور‌های اروپایی پاسخی به این سؤال بدهند که چرا در جنگ آمریکا با ایران مشارکت مؤثر داشتند. به هر حال پیشنهاد ما به این کشور‌ها برقراری گفت‌و‌گو با ایران و اجتناب از هرگونه مشارکت در جنگ‌افروزی‌های مجدد آمریکا و رژیم صهیونیستی است. او گفت: ما امیدواریم که آمریکا راه خرد و عقلانیت را اتخاذ کند، اما اگر مجددا به سمت راه‌حل‌های نظامی پیش بروند، ما آماده‌تر از گذشته هستیم و برای دفاع از خودمان، هر اقدامی که لازم باشد، انجام خواهیم داد و دوباره، اگر راه دیپلماسی را اتخاذ کنند، ما همچنان آماده هستیم. آمریکا در گذشته، هم در جنگ باخته و هم در دیپلماسی.
هیچ راه‌حل نظامی و راه‌حل مبتنی بر تحریم‌های بیشتر وجود ندارد
عراقچی تأکید کرد: امتحان راه‌حل‌های تحریمی جدید هم هیچ فایده‌ای برای آنها نخواهد داشت. هیچ راه‌حل نظامی و هیچ راه‌حل مبتنی بر تحریم‌های بیشتر وجود ندارد. فقط یک راه‌حل مذاکره‌شده، مبتنی بر عدالت، انصاف و یک راه‌حل عزتمندانه دیپلماتیک است که جواب‌گو خواهد بود و می‌تواند برای پایان این تجاوز غیرقانونی و غیرعادلانه‌ای که علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز شده، راه‌حل پایانی را پیدا کند.
