مدیریت منابع ارزی از سوی بانک مرکزی می‌تواند نوسانات دلار را مهار کند
اقتصاد۲۴- بازار ارز ایران در شرایطی با نوسانات قیمت دلار و افزایش انتظارات تورمی روبه‌روست که سیاست‌گذار برای مدیریت تقاضا و کاهش فشار بر بازار، به ابزارهای مختلف عرضه ارز و مداخله متوسل شده است. در این میان، میزان اثرگذاری سیاست‌ها تنها به حجم منابع اختصاص یافته وابسته نیست، بلکه نحوه توزیع ارز، شناسایی متقاضیان اصلی و میزان استقبال فعالان اقتصادی از سازوکارهای اعلام شده نیز اهمیت دارد.
اعلام برنامه عرضه دو میلیارد دلار برای مدیریت بازار ارز، بار دیگر موضوع نقش بانک مرکزی در کنترل نوسانات قیمت دلار و نحوه استفاده از ابزارهای مداخله را برجسته کرده است. موفقیت چنین برنامه‌ای را می‌توان با شاخص‌هایی مانند حجم ارز عرضه شده، میزان استقبال متقاضیان، تغییرات نرخ دلار و فاصله میان نرخ‌های رسمی و آزاد ارزیابی کرد.
زمان‌بندی سیاست‌های ارزی و واکنش به تغییرات عرضه و تقاضا مهم است
در همین راستا آلبرت بغزیان، کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز با تأکید بر نقش محوری بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز و با اشاره به زمان‌بندی مداخلات ارزی گفت: «بانک مرکزی به دلیل دسترسی به اطلاعات مربوط به منابع ارزی کشور، وضعیت صادرکنندگان و واردکنندگان و نیازهای بازار، در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند تحولات بازار را دقیق‌تر از سایر فعالان رصد کند.»
او با اشاره به اینکه تغییرات شدید قیمت دلار بر انتظارات تورمی اثر می‌گذارد، افزود: «روند قیمت دلار می‌تواند قیمت کالاها و خدمات را نیز تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، زمان‌بندی سیاست‌های ارزی و واکنش به تغییرات عرضه و تقاضا اهمیت زیادی دارد.»
عرضه 2 میلیارد دلار باید با ارزیابی دقیق بازار همراه باشد
بغزیان گفت: «وقتی بانک مرکزی اعلام می‌کند دو میلیارد دلار برای کنترل بازار ارز اختصاص داده است، باید بتوان ارزیابی کرد که این ارز با چه شرایطی عرضه شده، چه میزان تقاضا برای آن وجود داشته و آیا این اقدام توانسته بر روند بازار اثر بگذارد یا خیر.» به گفته او، اطلاعات مربوط به حجم عرضه، میزان معاملات و ترکیب تقاضا می‌تواند تصویر روشن‌تری از اثرگذاری این برنامه ارائه دهد.
وقتی اطلاعات کامل عرضه‌کنندگان و جامعه متقاضیان ارز در اختیار سیاست‌گذار باشد، امکان هدف‌گذاری دقیق‌تر برای عرضه ارز فراهم می‌شود
بغزیان با اشاره به سازوکار بازار ارز گفت: «در بازار مبادله، عرضه‌کنندگان و متقاضیان ارز با یکدیگر روبه‌رو می‌شوند و نرخ معاملات تا حد زیادی از برآیند عرضه و تقاضای آن‌ها تأثیر می‌گیرد؛ بنابراین بانک مرکزی باید شناخت دقیقی از گروه‌های اصلی عرضه‌کننده و متقاضی داشته باشد تا بتواند سیاست‌های خود را بر اساس نیازهای واقعی بازار تنظیم کند.»
او افزود: «باید مشخص باشد چه کسانی عرضه‌کننده ارز هستند، چه گروه‌هایی تقاضای اصلی را تشکیل می‌دهند و چه میزان ارز برای واردات و سایر نیازهای اقتصادی مورد نیاز است. وقتی این اطلاعات در اختیار سیاست‌گذار باشد، امکان هدف‌گذاری دقیق‌تر برای عرضه ارز فراهم می‌شود.»
همه متقاضیان بازار آزاد نقش یکسانی در تعیین قیمت ندارند و بخشی از تقاضا مربوط به خریدهای خرد و حفظ ارزش دارایی است
این کارشناس اقتصادی توضیح داد: «همه متقاضیان بازار آزاد نقش یکسانی در تعیین قیمت ندارند. بخشی از تقاضا مربوط به خریدهای خرد و حفظ ارزش دارایی است، در حالی که تقاضای تجاری و معاملات با حجم بالا می‌تواند اثر متفاوتی بر بازار بگذارد. از همین رو، تفکیک این گروه‌ها برای شناخت بهتر عوامل نوسان و تنظیم سیاست‌های ارزی اهمیت دارد.»
او تأکید کرد: «سیاست‌گذار باید بتواند میان تقاضای واقعی و نیازهای ضروری اقتصاد از یک سو و تقاضاهایی که با هدف کسب سود از اختلاف نرخ‌ها شکل می‌گیرند، از سوی دیگر، تمایز قائل شود. چنین شناختی می‌تواند به طراحی دقیق‌تر ابزارهای عرضه ارز کمک کند.»
بانک مرکزی ظرفیت مدیریت بازار ارز و کنترل نوسانات دلار را دارد
بغزیان با اشاره به اینکه بانک مرکزی بیشترین ظرفیت را برای مدیریت بازار ارز دارد، گفت: «تحولات سیاسی و محدودیت‌های تجاری بر نرخ ارز اثر می‌گذارند، اما سیاست‌گذار همچنان می‌تواند با مدیریت منابع ارزی در دسترس و شناخت نیازهای اصلی، بخشی از فشار بازار را کنترل کند.»
او افزود: «شرایط سیاسی و تحریم‌ها در تعیین مسیر بازار ارز مؤثرند، اما مدیریت قیمت دلار و بازار ارز خارج از حوزه مدیریت بانک مرکزی نیست و این نهاد تصمیم‌گیری توانایی شناخت نیازهای اصلی اقتصاد را دارد و می‌تواند منابع ارزی موجود را متناسب با این نیازها مدیریت کند.»
