اقتصاد۲۴- در پی تشدید تنشها میان ایران و آمریکا، روز دوشنبه یک ناوگان دریایی به رهبری ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» وارد منطقه تحت مسئولیت فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در خلیج فارس شد؛ اقدامی که گمانهزنیها درباره احتمال حمله نظامی واشینگتن به ایران را افزایش داد.
اهمیت استقرار این ناو از آن جهت برجسته شده که این نخستین بار از زمان اعزام ناو هواپیمابر «جرالد فورد» به دریای کارائیب در اکتبر گذشته ـ همزمان با عملیات آمریکا برای فشار بر دولت نیکلاس مادورو در ونزوئلا ـ است که یک ناو هواپیمابر آمریکایی در حوزه سنتکام مستقر میشود. دونالد ترامپ پیشتر در گفتوگو با آکسیوس مدعی شده بود ناوگانی بزرگتر از آنچه به ونزوئلا اعزام شده، در مسیر خاورمیانه است.
همزمان گزارشهایی نیز از حرکت ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» به همراه چند ناوشکن و زیردریایی مجهز به موشکهای هدایتشونده به سوی منطقه منتشر شده که نشاندهنده تقویت قابل توجه حضور نظامی آمریکا در آبهای اطراف ایران است. مقامات نظامی آمریکا اعلام کردهاند این آرایش جدید، توان تهاجمی و بازدارندگی واشینگتن را در منطقه به شکل چشمگیری افزایش میدهد.
در همین راستا، نیروی هوایی مرکزی آمریکا نیز روز سهشنبه از برگزاری یک «مانور چندروزه برای نمایش توانایی استقرار، پراکندگی و پشتیبانی از قدرت هوایی رزمی در سراسر منطقه سنتکام» خبر داد؛ رزمایشی که به باور ناظران میتواند بخشی از آمادهسازی عملیاتی برای سناریوهای مختلف باشد. اگرچه مقامات کشور بارها بر این که ایران برای هرگونه سناریوی احتمالی، از جمله حملهای متجاوزانه از سوی آمریکا آماده است، تاکید کردهاند.
در این میان سخن از مذاکره نیز در میان است. اکسیوس روز گذشته به نقل از ترامپ نوشت: «آنها میخواهند توافق کنند و چندین بار تماس گرفتهاند.» با اینحال وزیر امور خارجه کشورمان در پاسخ به این ادعا گفته؛ «در روزهای گذشته تماسی بین من و وتیکاف وجود نداشته است و ما هم تقاضای مذاکره نداشتهایم. البته کشورهایی به عنوان واسطه در حال تلاش و رایزنی هستند که با آنها در تماس هستیم.» او میافزاید: «اگر آمریکا به دنبال مذاکره است در فضای تهدید نمیتوان از مذاکره صحبت کرد.»
به هر حال اگرچه برخی رسانهها از افزایش احتمال حملات نظامی علیه ایران سخن گفتهاند و تأکید دارند آرایش جدید نیروهای آمریکایی گزینه حمله را واقعیتر کرده است، اما تحلیلهای دیگر تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
فایننشال تایمز در گزارشی، اعزام ناوگانی که ترامپ از آن به عنوان «آرمادا» یاد کرده را بیشتر «نمایش قدرت و اعمال فشار راهبردی» ارزیابی کرده تا نشانهای از حمله قریبالوقوع. به نوشته این روزنامه، واشینگتن میکوشد هم توان دفاع از متحدان خود را حفظ کند و هم گزینههای عملیاتی برای ضربات محدود یا اعمال فشار غیرکینتیک، از جمله جلوگیری از صادرات نفت ایران یا تشدید فشار اقتصادی از مسیر حضور دریایی را در اختیار داشته باشد.
گاردین نیز در تحلیل خود نوشته است این اقدام از یک سو نشاندهنده آمادگی آمریکا برای انجام حملات هدفمند در صورت لزوم است و از سوی دیگر، استفاده از قدرت نظامی بهعنوان ابزاری برای تهدید و بازدارندگی با هدف وادار کردن تهران به عقبنشینی در عرصه سیاسی و دیپلماتیک را دنبال میکند.
بیشتر بخوانید: تشدید لحن تهدیدآمیز ایران علیه آمریکا؛ ترامپ در حال بررسی گزینهها/تصمیم نهایی درباره تهران چیست؟
رویترز نیز در گزارشی با اشاره به هشدار مقامهای ایرانی مبنی بر اینکه «هرگونه حمله آمریکا بهعنوان جنگ تمامعیار تلقی خواهد شد»، نوشت تهران فشارهای نظامی واشینگتن را صرفاً تهدیدی دیپلماتیک نمیداند، بلکه آن را خطری مستقیم علیه تمامیت ارضی خود ارزیابی میکند؛ موضوعی که به باور این خبرگزاری میتواند هرگونه سناریوی حمله یا فشار اقتصادی را برای آمریکا پیچیدهتر و پرهزینهتر کند.
یورونیوز هم به نقل از دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین میز ایران در اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل، گزارش داده است که اعزام ناوهای هواپیمابر، جنگندهها، ناوشکنها و زیردریاییها دامنه گزینههای عملیاتی ترامپ علیه ایران را بهطور قابل توجهی گسترش داده است. به گفته این تحلیلگر، آمریکا میتواند از این حضور نظامی برای اجرای سختگیرانهتر تحریمها و حتی جلوگیری عملی از صادرات نفت ایران ـ بهویژه به چین ـ استفاده کند؛ اقدامی که به معنای تنگتر شدن حلقه محاصره اقتصادی تهران خواهد بود.
در همین حال، میدلایستآی گزارش داده است که عربستان سعودی، عمان و قطر تلاشهایی را برای منصرف کردن واشینگتن از آغاز حملات جدید رهبری کردهاند، در حالی که موضع امارات متحده عربی تا مدتی نامشخص بوده است. با این حال، ابوظبی پس از انتشار این گزارشها اعلام کرد اجازه استفاده از خاک یا حریم هوایی خود برای حمله به ایران را نخواهد داد. این مخالفتها ممکن است در تصمیمات آتی واشینگتن تاثیرگذار باشد.
اگرچه آرایش جدید نیروهای آمریکایی در منطقه به طور محسوسی سطح تنشها را بالا برده و گزینه نظامی بیش از هر زمان دیگری پررنگ شده اما بخش قابل توجهی از تحلیلهای رسانهها بر این نکته تأکید دارند که واشینگتن ممکن است فعلاً بیش از آنکه بهدنبال جنگی گسترده باشد، در پی اعمال فشار حداکثری از مسیر نمایش قدرت، تشدید محاصره اقتصادی و گسترش اهرمهای بازدارنده است؛ رویکردی که میتواند ماههای آینده روابط تهران و واشینگتن را در وضعیتی شکننده و غیرقابل پیشبینی نگه دارد.