اقتصاد۲۴- در اوج تشدید تهدیدهای سیاسی و نظامی آمریکا علیه ایران، سفر همزمان وزیر امور خارجه به مسکو و آنکارا، توجه رسانههای داخلی و خارجی را به خود جلب کرده است؛ تحرکی دیپلماتیک که از یکسو بر هماهنگی راهبردی با روسیه تکیه دارد و از سوی دیگر، مسیر میانجیگری منطقهای برای مهار تنش با واشنگتن را فعال میکند.
سفر دیپلماتیک سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در ساعات اخیر به یکی از پربازدیدترین رویدادهای سیاسی ـ رسانهای تبدیل شد. هواپیمای ریاستجمهوری ایران که از فرودگاه مهرآباد به مقصد مسکو به پرواز درآمد، با ثبت بیش از هشت هزار بیننده همزمان در وبسایت بینالمللی «فلایترادار۲۴»، به صدر پروازهای زنده جهان رسید؛ اتفاقی کمسابقه که نشاندهنده حساسیت بالای این سفر در شرایط پرتنش کنونی است.
این توجه گسترده در حالی شکل گرفت که در ساعات اولیه، گمانهزنیهایی درباره حضور مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در این پرواز مطرح شد؛ اما منابع رسمی تأیید کردند که هواپیما حامل عراقچی بوده است؛ دیپلماتی که پیش از عزیمت به ترکیه، نخست راهی مسکو شده تا با مقامات روسیه درباره تحولات منطقهای و تنشهای فزاینده با آمریکا رایزنی کند.
تحلیلگران معتقدند انتخاب مسکو بهعنوان نخستین مقصد این سفر، حامل پیامی روشن است: تهران در اوج فشارهای خارجی، همچنان بر کانال هماهنگی راهبردی با روسیه تأکید دارد.
رایزنی عراقچی در مسکو در ادامه سیاست نزدیکی تهران و مسکو انجام میشود؛ رابطهای که بهویژه پس از جنگ اوکراین و تشدید تحریمهای غرب علیه هر دو کشور، وارد مرحلهای عملیاتیتر شده است. رسانههای منطقهای این سفر را فراتر از یک دیدار تشریفاتی ارزیابی کرده و آن را بخشی از تلاش ایران برای تقویت شبکه همکاریهای سیاسی و امنیتی در برابر فشارهای آمریکا میدانند.
مقامات ایرانی پیشتر بارها تأکید کردهاند که ایران و روسیه میتوانند در چارچوب منافع مشترک، نقش مستقلی در تأمین امنیت منطقه ایفا کنند؛ موضعی که در شرایط تشدید تهدیدهای نظامی آمریکا، بار سیاسی پررنگتری پیدا کرده است. به باور ناظران، پیام تهران به غرب روشن است: ایران تنها به یک مسیر دیپلماتیک متکی نیست و همزمان گزینههای راهبردی خود را فعال نگه میدارد.
پس از توقف در مسکو، عراقچی راهی آنکارا میشود؛ سفری که هدف آن گفتوگو با مقامهای ترکیه درباره تحولات منطقهای و تنشهای ایران و آمریکا عنوان شده است. ترکیه در ماههای اخیر چندین بار آمادگی خود را برای ایفای نقش میانجی میان تهران و واشنگتن اعلام کرده و این سفر میتواند تلاشی برای ارزیابی جدی این پیشنهادها باشد.
رسانههای بینالمللی گزارش دادهاند که آنکارا نگران تشدید درگیری در منطقه است و تلاش دارد از مسیر دیپلماسی، خطر رویارویی مستقیم ایران و آمریکا را کاهش دهد. در همین چارچوب، گفتوگوهای عراقچی در ترکیه میتواند زمینهساز تماسهای غیرمستقیم یا انتقال پیام میان دو طرف باشد؛ هرچند هنوز نشانه روشنی از آغاز یک روند رسمی مذاکره دیده نمیشود.
این تحرکات دیپلماتیک در حالی صورت میگیرد که آمریکا همزمان حضور نظامی خود در منطقه را تقویت کرده و تهدیدهای لفظی علیه ایران را افزایش داده است. واشنگتن مدعی است این اقدامات بخشی از سیاست «بازدارندگی» است، اما تهران آن را تهدید مستقیم و عامل افزایش بیثباتی منطقه میداند.
ناظران هشدار میدهند که در چنین فضایی، خطر بروز درگیری ناخواسته یا تصادفی همچنان بالاست؛ مسئلهای که اهمیت دیپلماسی منطقهای و نقش بازیگرانی مانند ترکیه را دوچندان میکند.
سفر همزمان عراقچی به مسکو و آنکارا را میتوان نماد دیپلماسی چندلایه ایران در برابر فشارهای فزاینده آمریکا دانست؛ دیپلماسیای که از یکسو بر تقویت هماهنگی راهبردی با شرکای شرقی تکیه دارد و از سوی دیگر، تلاش میکند کانالهای گفتوگو و میانجیگری منطقهای را باز نگه دارد.
این رویکرد اگرچه تضمینی برای کاهش فوری تنشها نیست، اما نشان میدهد تهران در اوج فشار، صرفاً به منطق تقابل بسنده نکرده و همزمان در حال بازآرایی زمین بازی دیپلماتیک خود است؛ زمین بازیای که نتیجه آن میتواند آینده بحران ایران و آمریکا را تا حدی تعیین کند.