اقتصاد۲۴- امروزه زندگی روزمره اکثر ما به گونهای با صفحات نمایش گره خورده است که گریزی از آن نیست. از ساعتها کار با کامپیوتر در محل کار گرفته تا استفاده از تلفن همراه، تبلت، تلویزیون و حتی کتابهای الکترونیک در اوقات فراغت، چشمهای ما به طور مداوم در معرض نوری مصنوعی و تمرکز بر فاصلهای ثابت قرار دارند. این سبک زندگی دیجیتال، پیامدهای قابل توجهی برای سلامت چشم به همراه داشته و شرایطی مانند «سندرم بینایی رایانهای» را به یک چالش شایع تبدیل کرده است. علائمی مانند خشکی و خستگی چشم، تاری دید، سردرد، درد در ناحیه گردن و شانهها، و حتی حساسیت به نور، از نشانههای آشنایی هستند که بسیاری از افراد پس از استفاده طولانی از ابزارهای دیجیتال تجربه میکنند. خوشبختانه با رعایت اصولی نسبتاً ساده میتوان بار این فشار را کاهش داد و از چشمها در این عصر جدید محافظت کرد.
یکی از مؤثرترین و سادهترین قوانین برای کاهش فشار چشم، قانون ۲۰-۲۰-۲۰ است. این قانون به کاربر توصیه میکند که پس از هر ۲۰ دقیقه کار مداوم با صفحه نمایش، به مدت حداقل ۲۰ ثانیه به یک شیء در فاصله حدود ۶ متری (۲۰ فوت) نگاه کند. این عمل ساده، به عضلات مژگانی داخل چشم که مسئول تمرکز روی فواصل نزدیک هستند، فرصت استراحت میدهد و از اسپاسم و خستگی آنها جلوگیری میکند. برای عمل به این قانون میتوان از زنگ هشدار ساعت یا اپلیکیشنهای مخصوص یادآوری استفاده کرد. این استراحتهای کوتاه ولی مکرر، تأثیری چشمگیر در کاهش مجموع خستگی چشم در طول روز دارند.
شرایط محیطی و تنظیمات دستگاه، نقش بسزایی در میزان فشار وارده به چشم ایفا میکنند. در درجه اول، نور محیط باید مناسب باشد. روشنایی صفحه نمایش باید با نور محیط اطراف هماهنگ شود. از کار کردن در تاریکی مطلق یا زیر نور بسیار شدید خودداری کنید. تابش نور مستقیم پنجره یا چراغها به صفحه نمایش، باعث ایجاد خیرگی و افزایش فشار چشم میشود. موقعیت مانیتور نیز بسیار مهم است؛ صفحه نمایش باید حدود ۵۰ تا ۷۰ سانتیمتر از چشم فاصله داشته باشد و مرکز آن نیز کمی پایینتر از سطح چشمها قرار گیرد (حدود ۱۰ تا ۲۰ درجه). این زاویه باعث میشود پلکها کمتر باز باشند و از خشکی چشم کاسته شود.
در مورد تنظیمات خود دستگاه، کنتراست و روشنایی صفحه را به گونهای تنظیم کنید که متنها به راحتی خوانده شوند و چشم برای دیدن آنها نیاز به فشار نداشته باشد. استفاده از حالت شب یا «فیلتر نور آبی» در ساعات عصر و شب میتواند مفید باشد. اگرچه تحقیقات درباره میزان مضر بودن نور آبی هنوز کامل نیست، اما این فیلترها با کاهش کوتاهموجهای نور، باعث ایجاد گرمایی بیشتر در نور نمایشگر میشوند که ممکن است برای برخی افراد راحتتر باشد. همچنین، افزایش اندازه فونت در هنگام مطالعه طولانیمدت، کمک شایانی به کاهش نیاز به تمرکز شدید چشم میکند.
یکی از طبیعیترین واکنشهای چشم که هنگام خیره شدن به صفحه نمایش به شدت کاهش مییابد، پلک زدن است. در حالت عادی، انسان حدود ۱۵ تا ۲۰ بار در دقیقه پلک میزند، اما این عدد هنگام کار با رایانه ممکن است به ۵ تا ۷ بار کاهش یابد. هر بار پلک زدن، لایه اشکی چشم را تازه و سطح چشم را مرطوب میکند. کاهش این عمل، منجر به تبخیر سریعتر اشک و ایجاد علائم خشکی، سوزش و احساس شنریزه در چشم میشود. بنابراین، پلک زدن آگاهانه و کامل را تمرین کنید. در مواقع استراحتهای کوتاه، چند بار عمداً و به آرامی پلک بزنید. در صورت احساس خشکی مداوم، میتوان از قطرههای اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده و پس از مشورت با پزشک یا داروساز استفاده کرد. همچنین، استفاده از مرطوبکنندهی هوا در محیطهای خشک به حفظ رطوبت چشم کمک میکند.
بسیاری از افراد به دلیل داشتن مشکلات کوچک و اصلاحنشده بینایی مانند آستیگماتیسم یا دوربینی خفیف، ناخودآگاه برای دیدن صفحه نمایش بیشتر از حد معمول به چشمهای خود فشار میآورند که این موضوع خستگی را چند برابر میکند. معاینه منظم چشمها توسط اپتومتریست یا چشمپزشک ضروری است. ممکن است شما حتی بدون اینکه بدانید، نیاز به عینک داشته باشید یا نمره عینک شما تغییر کرده باشد.
برای کسانی که ساعات بسیار طولانی را با رایانه میگذرانند، عینکهای مخصوص کامپیوتر یا لنزهای با پوشش ضدبازتاب گزینه مناسبی هستند. این عینکها میتوانند با کاهش بازتاب نور و گاهی با کمک فیلترهای خاص، کنتراست را بهبود بخشند و فشار روی چشم را کم کنند. حتی اگر مشکل بینایی خاصی ندارید، این عینکهای بدون نمره نیز میتوانند مفید باشند.
فراموش نکنید که سلامت کلی بدن بر سلامت چشم تأثیر مستقیم دارد. یک رژیم غذایی سرشار از مواد مغذی مانند لوتئین و زآکسانتین (موجود در سبزیجات برگدار تیره)، ویتامینهای C و E، امگا-۳ و روی، به حفظ سلامت چشم کمک میکنند. نوشیدن آب کافی و داشتن خواب باکیفیت نیز از ارکان اصلی مراقبت از چشمها در این عصر دیجیتال محسوب میشوند. با رعایت این اصول، میتوانیم از فناوری لذت ببریم بدون اینکه هزینه گزافی برای سلامت بینایی خود بپردازیم.