اقتصاد۲۴- اخیراً روزنامه جمهوری اسلامی برای نخستین بار پیشنهاد ادغام ارتش و سپاه را مطرح کرده و در گزارشی با اشاره به تلاشهای مرحوم هاشمی رفسنجانی برای ادغام این دو نهاد نظامی در دوران حیات امام خمینی، این پرسش را پیش کشیده است که «آیا ساختار کنونی نیروهای مسلح ایران، متناسب با الزامات امنیت ملی و منافع بلندمدت کشور است یا نه؟» طرح این پرسش، بلافاصله واکنشهای تندی را در فضای رسانهای و سیاسی کشور بهدنبال داشت و شکاف قدیمی بر سر ماهیت و کارکرد نیروهای مسلح را بار دیگر به سطح آورد.
با این حال، یکی از ستوننویسان امروز روزنامه کیهان بهشدت به این مطلب روزنامه جمهوری اسلامی تاخت. روزنامه کیهان در واکنش به پیشنهاد روزنامه جمهوری اسلامی درباره ادغام سپاه پاسداران در ارتش، این ایده را «پروژه حذف سپاه» توصیف کرد و نوشت طرح ادغام، مشابه نسخهای است که آمریکا و اسرائیل برای حذف حشدالشعبی در عراق دنبال کردهاند. کیهان این پیشنهاد را نه یک بحث کارشناسی، بلکه امتداد پروژههای خارجی برای تضعیف بازوی دفاعی جمهوری اسلامی دانست.
روزنامه کیهان در ستون «گفتوشنود» خود نیز به پیشنهاد روزنامه جمهوری اسلامی درباره ادغام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ارتش واکنش نشان داد و نوشت ارتش و سپاه هر دو از افتخارات جمهوری اسلامی هستند، اما مأموریتهای مستقل و تعریفشدهای دارند که قابل ادغام با یکدیگر نیستند. این روزنامه تأکید کرد که تفکیک مأموریتها نهتنها یک ضعف نیست، بلکه یکی از نقاط قوت ساختار دفاعی کشور محسوب میشود.
این مباحث درحالی مطرح میشود که اخیراً اتحادیه اروپا نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست گروههای تروریستی درج کرده است.
در فروردینماه امسال درحالیکه نخستین دور مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در جریان بود، سردار حسن کاظمی قمی، سفیر پیشین جمهوری اسلامی در عراق و افغانستان، در شبکه افق به بخشی از شروط آمریکا در مذاکرات با ایران اشاره کرد؛ اظهاراتی که در زمان خود از سوی رسانهها بهعنوان «شروط عجیب آمریکا» بازتاب یافت. پس از اقدام اخیر اروپا مبنی بر تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، حالا این شرط آمریکا ملموستر از گذشته به نظر میرسد.
بیشتر بخوانید: پیشنهاد جمهوری اسلامی برای ادغام ارتش و سپاه؛ کلید خروج از بن بستهای پرهزینه در کشور چیست؟
سردار حسن کاظمی قمی عنوان کرده بود که «آمریکا خواسته انحلال همه نهادهایی که بعد از انقلاب شکل گرفته است. او گفت آنها خواستار انحلال و ادغام سپاه در ارتش، انحلال ولایت فقیه، انحلال گروههای مقاومت منطقه و کاهش برد موشکها به ۲۰۰ کیلومتر هستند.»
پیشتر نیز سرلشکر صفوی، مشاور و دستیار عالی وقت فرمانده معظم کل قوا، در مهرماه سال گذشته به این موضوع پرداخته و گفته بود: «در زمان امام (ره) کسانی بودند که میخواستند سپاه و ارتش ادغام شوند، اما امام خمینی (ره) با مشورتی که با آیتالله خامنهای داشتند، با این پیشنهاد مخالفت کرده و اعلام کردند که هر دو نیروی مسلح بازوی انقلاب اسلامی باشند چرا که کشور نیاز به استراتژی و فرماندهان خردمند، آرام، دانا و عالم در زمانهای بحران دارد.»
وی پیشتر نیز ماجرا را اینگونه شرح داده بود: «در سیام بهمن ماه سال ۱۳۶۲ حضرت امام (ره) حکم فرماندهی جنگ را به آقای هاشمی داد و از سال ۶۲ تا پایان جنگ ایشان فرماندهی را عهدهدار بود. در ۱۲ خرداد سال ۶۷ هم حضرت امام حکم بسیار قویتری را به مرحوم آقای هاشمیرفسنجانی دادند که ایشان با آن حکم به دنبال ادغام ارتش و سپاه بود؛ جلسات فراوانی را نیز برگزار کرد و از آنجایی که آقای شیخعبدالله نوری تجربه ادغام ژاندارمری، شهربانی و کمیته در یکدیگر و تشکیل نیروی انتظامی را داشت، مسئولیت ادغام ارتش و سپاه نیز از طرف آقای هاشمی به ایشان محول شده بود.»
روزنامه جمهوری اسلامی که برای نخستین بار اخیراً به این موضوع پرداخته، از زبان خاطرات هاشمی رفسنجانی چنین نوشته بود: «امام نگران بودند که ادغام ارتش و سپاه باعث خشم نیروها و درگیری شود؛ گرچه پذیرفتند که سرانجام باید یکی شوند، اما زمان را مناسب نمیدانستند. با این حال، با ادغام دو وزارتخانه دفاع و سپاه مخالفتی نداشتند.»
عبدالله گنجی در توئیتی نوشت: «روزنامهای که صرفا هم نام جمهوری اسلامی است، وسط معرکه تهدید-امادگی خواستار ادغام ارتش و سپاه شده است. اسلاف این مطالبه در تاریخ ایران روشن است. این حنجره آلوده است و نسبتی با انقلاب اسلامی ندارد. طرح آن به جهت زمانی اگر نفوذ نباشد بد فهمی فاجعه گون است. یا برای گم نشدن در رسانه هاست. اصول مربوط به ارتش و سپاه در قانون اساسی مستقل و ماموریت نیز متمایز است. اصول١۴٣ تا١۵١ قانون اساسی را ببینید بعد دست به قلم شوید.»
در ادامه طرح موضوع ادغام ارتش و سپاه دو نکته زیر قابل تامل است:
-در شرایطی که سپاه پاسداران از سوی برخی نهادهای اروپایی و آمریکا در فهرست سازمانهای تروریستی قرار گرفته، طرح ادغام ارتش و سپاه از منظر کاهش فشارهای حقوقی و بینالمللی، برای برخی تحلیلگران قابل تأمل است. ادغام میتواند بخشی از هزینههای تحمیلی ناشی از این برچسبگذاریها را در سطح دیپلماتیک کاهش دهد.
-تجربههای پیشین نشان میدهد یکپارچگی فرماندهی و انسجام دفاعی، بهویژه در شرایط بحران، میتواند کارآمدی ساختار نظامی را افزایش دهد و از تداخل مأموریتها بکاهد.
سوم؛ برخلاف برخی روایتها، امام خمینی با اصل یکیشدن این دو نیرو مخالفتی نداشتند، اما زمان آن را مناسب نمیدانستند. این نگاه در حکم تاریخی ۱۲ خرداد ۱۳۶۷ که طی آن امام خمینی فرماندهی کل قوا را به هاشمی رفسنجانی واگذار کردند، بهروشنی قابل مشاهده است؛ حکمی که در آن بر ضرورت وحدت فرماندهی، ادغام نیروهای موازی و ساماندهی دستگاههای دارای تداخل وظایف تصریح شده بود و از عزم رهبری برای اصلاحات ساختاری در حوزه دفاعی کشور حکایت داشت.