اقتصاد۲۴- در تازهترین اقدام اتحادیه اروپا علیه ایران، پارلمان این قاره قطعنامهای با محوریت حقوق بشر صادر کرد و در آن، مدعی شد که ایران با فعالان مدنی، معترضان، زنان و اقلیتها برخورد خشونتآمیز دارد. نمایندگان اروپایی از شورا و کمیسیون خواستهاند تا «تحریمهای هدفمند» علیه ایران گسترش یابد. این قطعنامه، بخشی از رویکرد مستمر اروپا در زمینه فشار سیاسی و اقتصادی بر ایران است که طی سالهای اخیر به شکلهای مختلف ظاهر شده، از جمله قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی.
قطعنامههای حقوق بشری اروپا عمدتاً چارچوبی سیاسی دارند و اهداف آنها فراتر از مسئله حقوق بشر است. این قطعنامهها معمولاً در شرایطی صادر میشوند که اروپا قصد دارد ضمن نشان دادن «پایبندی به ارزشها»، فشار روانی و رسانهای بر ایران وارد کند. در واقع، این سیاست بیشتر ابزاری برای اعمال فشار دیپلماتیک و محدود کردن ظرفیتهای تصمیمگیری ایران در سطح بینالمللی است تا تغییر مستقیم رفتارهای داخلی کشور.
با وجود اعلام تحریمهای هدفمند و فشارهای سیاسی، تجربه سالهای گذشته نشان داده است که تأثیر مستقیم این اقدامات بر سیاستهای کلان ایران محدود است. اقتصاد ایران با تحریمهای آمریکا و محدودیتهای منطقهای مواجه است و تحریمهای اروپایی بیشتر نمادین و فشار رسانهای هستند. با این حال، در سطح دیپلماتیک، میتوانند بر مذاکرات، تعاملات بانکی و روابط بینالمللی ایران اثرگذار باشند.
رویکرد اروپا در شرایط فعلی به ویژه با در نظر گرفتن تحولات منطقهای و مذاکرات هستهای، میتواند پیامدهای مشخصی داشته باشد: از یک سو، تلاش میشود ایران در مواضع خود محتاطتر عمل کند، و از سوی دیگر، این فشارها ممکن است تهران را به گسترش همکاریهای غیراروپایی و تقویت روابط با شرکای منطقهای و جهانی سوق دهد.
یکی از ویژگیهای بارز سیاست اروپا، استفاده از حقوق بشر بهعنوان ابزاری برای اعمال فشار است. در قطعنامههای اخیر، بر برخورد با فعالان مدنی و معترضان تأکید شده، اما تحلیل دقیق نشان میدهد که این موارد بیش از آنکه جنبه عملی داشته باشند، در راستای سیاست تبلیغاتی و فشار دیپلماتیک اروپا قرار دارند.
در شرایطی که تحریمهای آمریکا همچنان سنگینترین فشار اقتصادی بر ایران را اعمال میکنند، نقش تحریمهای اروپا بیشتر نمادین و سیاسی است. این اقدامات در سطح جهانی ایران را تحت فشار دیپلماتیک قرار میدهند، اما توانایی تغییر مستقیم سیاستهای داخلی ایران را ندارند. با این حال، ترکیب این فشارها با محدودیتهای بینالمللی دیگر، میتواند فضای مذاکره و تعامل با غرب را تحت تأثیر قرار دهد.
رویکرد اروپا نسبت به ایران، از جمله تصویب قطعنامههای حقوق بشری و اعمال تحریمهای هدفمند، بیش از آنکه پیامد فوری داخلی داشته باشد، نشانه استمرار سیاست فشار سیاسی و دیپلماتیک علیه تهران است. اهمیت این اقدامات در چارچوب رقابتهای ژئوپلیتیک، تحریمهای بینالمللی و مذاکرات هستهای قابل تحلیل است و باید آنها را بهعنوان بخشی از یک بازی فشار بلندمدت اروپایی–غربی بر ایران دید.