اقتصاد ۲۴- سومین نشست مذاکرات تهران- واشینگتن هنوز آغاز نشده، اما زمزمه شلیک نخست پیش از گفتوگوها شنیده میشود و آخرین اخبار از عدم انعطافپذیری طرفین در این دور از مذاکرات حکایت دارد. با نزدیک شدن پایان ضرب العجل ۱۰ روزه دونالد ترامپ اخبار غیررسمی رسانههای معتبر جهان از تمایل ترامپ برای یک حمله هدفمند حکایت دارد.
چنانکه شب گذشته نیویورک تایمز به نقل از مشاوران نزدیک به دونالد ترامپ گزارش داد که او در آستانه دور سوم مذاکرات تهران و واشنگتن در ژنو، به اجرای یک حمله اولیه و هدفمند علیه ایران تمایل نشان داده است. با اینحال طبق این گزارش، رئیس جمهور ایالات متحده هنوز تصمیم نهایی خود را اتخاذ نکرده و روند دیپلماتیک را به طور کامل کنار نگذاشته است.
طبق این گزارش هدف دونالد ترامپ از حمله اولیه این خواهد بود که نشان دهد که باید با توقف کامل توانایی ساخت سلاح هستهای موافقت کنند. با اینحال در صورت عدم انعطاف پذیری تهران، آمریکا حمله گستردهتری را آغاز خواهد کرد.
با اینحال هنوز دونالد ترامپ مسیر دیپلماسی با تهران را نبسته است و این روزها مقامات وزارت خارجه کشور نیز در تلاش برای حل و فصل دیپلماتیک موضوع هستند. چنانکه شب گذشته عباس عراقچی در تماس تلفنی با رافائل گروسی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره آخرین تحولات مرتبط با روند مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده آمریکا به بحث و تبادل نظر پرداخت.
همچنین عراقچی در آخرین گفت و گوهایش با شبکه سی بی ان از برگزاری دور بعدی مذاکرات در روز پنجشنبه خبر داد. روزی سرنوشت ساز که با پایان ضرب العجل ترامپ نیز گره خورده است. وزیر امور خارجه کشور به این شبکه گفت: «معتقدم هنوز هم شانس خوبی برای رسیدن به یک راهحل دیپلماتیک وجود دارد؛ راهحلی که بر پایه یک بازی برد-برد باشد و در دسترس ما قرار دارد؛ بنابراین نیازی به هیچگونه افزایش توان نظامی نیست و تقویت نظامی نمیتواند کمکی بکند و نمیتواند ما را تحت فشار قرار دهد.»
وی در این جلسه از تدوین پیشنویسی خبر داد که تایید رهبری را هم با خود دارد. عراقچی با اشاره به توافق برجام خاطرنشان کرده که «توافقی بهتر از برجام یا توافق هستهای ۲۰۱۵ امکانپذیر است و میتواند عناصری داشته باشد که بسیار بهتر از توافق قبلی باشد.»
عراقچی همچنین در این مصاحبه از احتمال پذیرش پروتکل الحاقی به پادمان معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای خبر داده است.
در چنین شرایطی، همزمانی تهدید نظامی و ادامه مسیر دیپلماتیک را میتوان بخشی از تاکتیک فشار حداکثری در آستانه مذاکرات ارزیابی کرد؛ رویکردی که هدف آن هنوز تغییر موازنه روانی پیش از آغاز گفتوگوهاست. اگرچه این هدف به سرعت میتواند به یک جنگ تمام عیار نیز تبدیل شود. با اینحال تجربه مذاکرات پیشین نیز نشان داده که طرح گزینه نظامی در آستانه نشستهای حساس، هنوز به معنای تصمیم قطعی برای جنگ نیست، بلکه تلاشی برای افزایش قدرت چانهزنی در میز مذاکره در آخرین ساعات نزدیک شدن به یک حمله واقعی تلقی میشود. از این منظر، انتشار گزارشهایی درباره «حمله محدود» میتواند پیامی سیاسی به تهران باشد تا در موضوعات مورد اختلاف انعطاف بیشتری نشان دهد.
در مقابل، مواضع اعلامی تهران نیز حاکی از تلاش برای حفظ مسیر مذاکره بدون پذیرش فشار نظامی است. تاکید مقامات ایرانی بر راهحل برد-برد و اشاره به امکان توافقی متفاوت از برجام نشان میدهد که ایران به دنبال چارچوبی جدید است؛ چارچوبی که هم نگرانیهای هستهای آمریکا را کاهش دهد و هم منافع اقتصادی ملموسی برای تهران به همراه داشته باشد. طرح دوباره موضوع پروتکل الحاقی نیز از نگاه برخی تحلیلگران میتواند نشانهای از آمادگی برای ارائه امتیازات فنی در برابر رفع تحریمها باشد. اگرچه تاکنون از طرف واشینگتن حتی اشارهای به رفع تحریمها نشده است.
با این حال، آنچه شرایط کنونی را پیچیدهتر میکند، محدود بودن زمان و فشارهای داخلی در هر دو کشور است. ترامپ در فضای سیاسی آمریکا نیازمند نمایش قاطعیت در برابر ایران است، در حالی که دولت ایران نیز نمیخواهد مذاکرات تحت سایه تهدید نظامی شکل بگیرد. همین تضاد باعث شده مذاکرات ژنو بیش از هر زمان دیگری به یک نقطه حساس تبدیل شود؛ نقطهای که میتواند یا مسیر تنش را کاهش دهد یا وارد چرخهای تازه از بحران شود.
به هر روی بسیاری معتقدند روز پنجشنبه آخرین نفسهای امکان حل دیپلماتیک مساله است. اگر دو طرف بتوانند از فضای تهدید عبور کنند، احتمال احیای یک مسیر توافقی همچنان وجود دارد؛ اما در غیر این صورت، افزایش تنشها میتواند بازارهای جهانی، معادلات امنیتی منطقه و حتی آینده مذاکرات هستهای را وارد مرحلهای پیشبینیناپذیر کند.