اقتصاد۲۴- انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران، بلافاصله واکنش گسترده دولتها، مقامات سیاسی و رسانههای بینالمللی را در پی داشت. این تحول در شرایطی رخ داد که خاورمیانه در یکی از حساسترین دورههای امنیتی خود قرار دارد و به همین دلیل، بسیاری از کشورها با دقت روند انتقال قدرت در تهران را دنبال کردند.
از پیامهای تبریک برخی قدرتهای جهانی و کشورهای منطقه گرفته تا واکنشهای محتاطانه یا انتقادی در واشینگتن و تلآویو؛ مجموعه واکنشها نشان میدهد که مسئله رهبری در ایران همچنان یکی از مهمترین متغیرهای ژئوپلیتیک در معادلات خاورمیانه محسوب میشود.
در کنار مواضع رسمی دولتها، رسانهها و اندیشکدههای جهانی نیز به سرعت به تحلیل این تحول پرداختند و تلاش کردند پیامدهای آن برای آینده منطقه و روابط ایران با قدرتهای جهانی را ارزیابی کنند.
در ایالات متحده، انتخاب رهبر جدید ایران با واکنشهای رسمی و تحلیلهای گسترده رسانهای همراه شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در نخستین واکنش خود اعلام کرد که واشینگتن تحولات ایران را «با دقت» دنبال میکند. او از بیان مواضع تند پیشین خودداری کرد و تنها گفت: «ببینیم چه خواهد شد».
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام کرد که تغییر رهبری در ایران تغییری در سیاستهای واشینگتن ایجاد نخواهد کرد. او در بیانیهای تأکید کرد: «ایالات متحده به نظارت بر فعالیتهای ایران ادامه خواهد داد و سیاست فشار علیه اقدامات بیثباتکننده تهران در منطقه ادامه خواهد یافت.»
در کنگره آمریکا نیز برخی سناتورها واکنشهای تندی نشان دادند. تام کاتن، سناتور جمهوریخواه، انتخاب رهبر جدید ایران را نشانهای از ادامه سیاستهای منطقهای تهران دانست و هشدار داد که واشینگتن باید برای «مرحلهای جدید از رقابت با ایران» آماده باشد.
در کنار این مواضع رسمی، رسانههای آمریکایی نیز تحلیلهای گستردهای منتشر کردند. خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت که انتخاب مجتبی خامنهای میتواند نشانهای از تثبیت جناحهای قدرتمند در ساختار سیاسی ایران باشد.
برخی تحلیلگران آمریکایی معتقدند انتقال سریع قدرت در ایران نشان داد که ساختار جمهوری اسلامی توانسته فرآیند جانشینی را بدون بحران مدیریت کند؛ موضوعی که به گفته آنها برای بسیاری از ناظران خارجی غافلگیرکننده بوده است.
در اسرائیل، واکنش مقامات سیاسی و امنیتی به انتخاب رهبر جدید ایران بسیار سریع و صریح بود. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پیش از این اعلام کرد بود که تلآویو تحولات ایران را «با نگرانی جدی» دنبال میکند. اکنون اما فقط سخنگوی ارتش اسرائیل به اعلام نام رهبر جدید ایران واکنش نشان داده و اعلام کرد که نهادهای امنیتی این کشور در حال ارزیابی پیامدهای این تحول هستند و وضعیت منطقه را به دقت زیر نظر دارند. اسرائیل پیش از این نیز بارها تهدید کرده بود که جانشین رهبری را هدف قرار خواهد داد.
در کنار این واکنشهای رسمی، رسانههای اسرائیلی نیز تحلیلهای گستردهای منتشر کردند. برخی تحلیلگران امنیتی در تلآویو معتقدند که تغییر رهبری در ایران احتمالاً تأثیر فوری بر سیاستهای منطقهای این کشور نخواهد داشت.
به نوشته برخی رسانههای غربی، بسیاری از کارشناسان اسرائیلی معتقدند که راهبردهای کلان جمهوری اسلامی در قبال اسرائیل احتمالاً بدون تغییر ادامه خواهد یافت.
در اروپا، واکنشها محتاطانهتر بود. سخنگوی سیاست خارجی اتحادیه اروپا در بروکسل گفت: «اتحادیه اروپا تحولات داخلی ایران را با دقت دنبال میکند و بر اهمیت ثبات منطقهای تأکید دارد.»
در فرانسه، وزارت خارجه این کشور نیز در واکنشی اعلام کرد که پاریس انتظار دارد ایران به تعهدات بینالمللی خود پایبند باشد.
وزارت خارجه آلمان نیز با انتشار بیانیهای اعلام کرد که برلین امیدوار است تحولات جدید در ایران به کاهش تنشها در خاورمیانه کمک کند.
در کنار این واکنشهای رسمی، رسانههای اروپایی نیز تحلیلهای گستردهای درباره این تحول منتشر کردند. روزنامه گاردین در گزارشی نوشت که فرآیند انتخاب رهبر جدید در ایران یکی از مهمترین تحولات سیاسی سالهای اخیر در خاورمیانه است.
در میان کشورهای منطقه، واکنشها متفاوت، اما در بسیاری موارد مثبت بود. برخی دولتهای منطقه با ارسال پیامهای رسمی، انتخاب رهبر جدید ایران را تبریک گفتند و بر اهمیت ثبات در خاورمیانه تأکید کردند. کشورهای قطر و عمان که همواره نقش پل ارتباطی دیپلماتیک ایران را ایفا کردهاند نیز از اولین کشورهایی بودند که با ارسال پیامهای رسمی، انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای را تبریک گفتند.
بیشتر بخوانید: آیت الله سیدمجتبی خامنهای کیست؟
در عراق، رئیسجمهور و نخستوزیر این کشور در پیامهایی جداگانه انتخاب رهبر جدید ایران را تبریک گفتند و بر روابط تاریخی میان دو کشور تأکید کردند.
دبیرکل حزبالله لبنان ضمن بیعت با رهبر جدید، ایشان را «امید مظلومان و ادامهدهنده مسیر بصیرت سلف صالح» نامید. نصرالله تأکید کرد که شناخت عمیق آیتالله مجتبی خامنهای از میدان مبارزه، روحی تازهای در کالبد جبهه مقاومت دمیده است و پیروزیهای بزرگتری در راه خواهد بود. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، علیرغم رقابتهای منطقهای، در پیامی دیپلماتیک این انتخاب را گامی در جهت تداوم حاکمیت ملی ایران دانست. رسانههای آنکارا گزارش دادند که ترکیه به دقت «دکترین امنیتی» رهبر جدید ایران را زیر نظر دارد؛ چرا که شناخت ایشان از مسائل مرزی و پرونده سوریه، برای آنکارا حیاتی است.
تحلیلگران منطقهای معتقدند که بسیاری از کشورهای خاورمیانه بیش از هر چیز نگران بیثباتی در ایران هستند؛ زیرا چنین وضعیتی میتواند پیامدهای گستردهای برای امنیت منطقه داشته باشد.
واشینگتنپست به جنبه راهبردی این انتخاب پرداخت و نوشت: «رهبر جدید ایران مردی است که پیچیدگیهای امنیت ملی را بهتر از هر کسی میشناسد. او نه تنها وارث معنوی، بلکه وارث استراتژیک نگاهی است که ایران را به قدرت اول منطقه تبدیل کرده است.»
سیانان با پخش زنده تصاویری از میادین اصلی تهران، گزارش داد که فریادهای «اللهاکبر» و شادی مردم در خیابانها نشاندهنده آن است که پایگاه اجتماعی نظام، این تغییر را گامی در جهت تقویت امنیت ملی میبیند.
فاکسنیوز نیز در تحلیلی از زاویه سیاست خارجی آمریکا نوشت: «واشنگتن اکنون با رهبری در ایران روبروست که به شدت در میان نیروهای مسلح محبوب است و هیچ نشانهای از عقبنشینی در برابر فشارهای کاخ سفید در او دیده نمیشود.»
بیبیسی در تحلیل خود خاطرنشان کرد که مجلس خبرگان با تکیه بر «اصل تداوم»، فردی را برگزید که اشراف بینظیری بر ساختارهای اجرایی و نظامی دارد. این شبکه تأکید کرد که انتخاب وی، پیامی روشن به پایتختهای اروپایی بود که سیاستهای کلان ایران تغییرناپذیر است.
گاردین نوشت: «مجتبی خامنهای شخصیتی است که در سالهای اخیر نقش کلیدی در مدیریت بحرانهای منطقهای داشته و اکنون با مشروعیت کامل قانونی، هدایت ایران را در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ مدرن بر عهده گرفته است.»
یورونیوز با تمرکز بر واکنشهای بازار و فضای داخلی گزارش داد که علیرغم فشارهای بینالمللی، فرآیند انتخاب رهبر جدید بدون کوچکترین تنش اقتصادی یا اجتماعی برگزار شد که این خود نشانهای از بلوغ سیاسی نظام است.
فرانس۲۴ نیز در گزارشی ویژه، به نقش تعیینکننده ایشان در تقویت محور مقاومت اشاره کرد و مدعی شد که اروپا باید خود را برای تعامل با ایرانی مقتدرتر آماده کند.
الجزیره در وبسایت و شبکههای اجتماعی خود، تمرکز ویژهای بر بیعت گروههای مقاومت داشت و نوشت: «از غزه تا بیروت و صنعا، همگی انتخاب مجتبی خامنهای را ضامن تداوم آرمان آزادی قدس میدانند.» این شبکه همچنین تصاویری از برافراشته شدن پوسترهای رهبر جدید در کنار تصاویر سردار سلیمانی در سطح شهر تهران منتشر کرد.
المیادین از تهران گزارش داد که جمعیت بیشماری با در دست داشتن تصاویر آیتالله سید مجتبی خامنهای، بر میثاق دوباره با آرمانهای انقلاب تأکید کردند و این انتخاب را «عید ثبات» نامیدند.
العربیه با وجود رویکرد انتقادی همیشگی، اعتراف کرد که انتقال قدرت در ایران «بسیار نرم و بر اساس پروتکلهای قانونی» انجام شده و هیچ نشانهای از شکاف در بدنه حاکمیت دیده نمیشود.
راشا تودی با انتشار فیلمهایی از تجمعات مردمی نوشت: «تهران با جانشینی آیتالله مجتبی خامنهای، لرزه بر اندام دشمنان خود انداخت. طنین فریادهای اللهاکبر در شب انتخاب، نشاندهنده شکست توطئههای خارجی برای ایجاد آشوب در ایران بود.»
اسپوتنیک در گزارشی میدانی تأکید کرد که ایرانیها با جشن و سرور به استقبال رهبر جدید رفتند و این انتخاب را ضامن امنیت کشور در برابر تهدیدات پیرامونی میدانند.
شینهوا خبرگزاری رسمی چین نیز این رخداد را نشانهای از پایداری سیاسی ایران توصیف کرد و نوشت که پکن انتظار دارد در دوران رهبری جدید، روابط استراتژیک دو کشور بیش از پیش گسترش یابد.
مجموع واکنشهای رسمی دولتها و تحلیل رسانههای جهانی نشان میدهد که انتخاب رهبر جدید ایران تنها یک تحول داخلی نیست، بلکه رویدادی است که میتواند بر توازن قوا در خاورمیانه تأثیر بگذارد.
در حالی که برخی کشورها با نگرانی به این تحول نگاه میکنند، برخی دیگر آن را نشانهای از ثبات ساختار سیاسی ایران میدانند.
آنچه روشن است این است که با انتخاب رهبر جدید جمهوری اسلامی، مرحله تازهای در معادلات سیاسی منطقه آغاز شده و بسیاری از دولتها و تحلیلگران در حال ارزیابی پیامدهای آن هستند.