اقتصاد۲۴- پس از حمله به تأسیسات نفتی ایران بازار سهام آمریکا یکی از تلخترین روزهای تاریخ خود را به چشم دید. در پی حملات به تأسیسات انرژی ایران و شعلهورتر شدن آتش جنگ در خلیج فارس، حدود ۷۰۰ میلیارد دلار از ارزش بورس نیویورک در عرض یک روز دود شد و به هوا رفت. شاخصهای اصلی والاستریت یکی پس از دیگری سقوط کردند و تحلیلگران از سریعترین روند فروش سهام در سالهای اخیر خبر دادند. این گزارش نگاهی دارد به ابعاد این سقوط، دلایل پشت پردهاش و پیامدهایی که برای اقتصاد آمریکا و جهان به همراه خواهد داشت.
پایان معاملات امروز بورس نیویورک، خبر از فاجعه میداد. میانگین صنعتی داوجونز با ۱.۶۴ درصد سقوط به پایینترین سطح سه ماهه خود رسید. شاخص اساندپی ۵۰۰ نزدیک به ۱.۳۶ درصد پایین آمد و شاخص کامپوزیت نزدک هم ۱.۴۶ درصد زیان دید. اما این فقط نوک کوه یخ بود. در همین یک روز، حدود ۷۰۰ میلیارد دلار از ارزش بازار سهام آمریکا بر باد رفت.
اگر کمی عقبتر را نگاه کنیم، تصویر بزرگتر از این هم تلختر میشود. از همان روزی که جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ کلید خورد تا امروز، بیش از ۲ تریلیون دلار از ارزش بازار سهام آمریکا از بین رفته است. شاخص اساندپی ۵۰۰ که در ۲۷ فوریه روی عدد ۶۸۷۸ واحد ایستاده بود، حالا به ۶۶۳۲ واحد رسیده. یعنی ۳.۶ درصد پایینتر. این رقم شاید در نگاه اول فقط یک عدد باشد، اما برای آمریکاییهای عادی که حسابهای بازنشستگیشان، صندوقهای بازنشستگی و سرمایهگذاریشان به این شاخص وابسته است، یعنی پسانداز عمرشان آب میرود.
اگر بخواهیم ریشه این سقوط را پیدا کنیم، باید برویم سراغ بازار انرژی رفت. ماجرا از آنجا شروع شد که اسرائیل فازهای ۳، ۴، ۵ و ۶ میدان گازی پارس جنوبی را زد و ایران هم تلافی کرد و رفت سراغ تأسیسات انرژی قطر، عربستان، امارات و کویت. نتیجهاش شد جهش قیمت نفت برنت با ۴.۵۴ درصد افزایش به ۱۱۲.۲۸ دلار در هر بشکه. قیمت گاز در اروپا هم بیش از ۲۵ درصد بالا رفت و از ۶۸ یورو در هر مگاوات ساعت هم گذشت؛ رقمی که از پایان سال ۲۰۲۲ تا حالا بیسابقه بود.
این شوک نفتی درست موقعی به اقتصاد جهان وارد شد که هنوز زخم تورم بحرانهای قبلی التیام پیدا نکرده بود. وقتی انرژی گران شود، یعنی هزینه تولید بالا میرود، حاشیه سود شرکتها کوچک میشود و در نهایت همه این فشارها میآید روی دوش بازار سهام است.
حملاتی که یکی پس از دیگری به زیرساختهای انرژی منطقه میآمد، یک پیام واضح برای بازارها داشت: این جنگ زود تمام شدنی نیست. وقتی ایران بزرگترین تأسیسات الانجی قطر را میزند، پالایشگاههای کویت را با پهپاد هدف قرار میدهد و تأسیسات گازی امارات را تعطیل میکند، دیگر نمیشود انتظار داشت که ظرف چند روز همه چیز آرام شود.
دونالد ترامپ هم که انگار میخواست آتش را تندتر کند، هشدار داد که اگر ایران باز هم به قطر حمله کند، آمریکا شدیدتر پاسخ میدهد. این حرفها نه تنها التهاب را کم نکرد، که ترس از گسترش دامنه جنگ را بیشتر کرد.
در بحبوحه این همه التهاب، فدرال رزرو آمریکا هم تصمیم گرفت نرخ بهره را همان ۳.۵ تا ۳.۷۵ درصد نگه دارد و تغییری ندهد. این نهاد پیشبینی کرد که تورم ممکن است بالا برود، بازار کار همان طور پایدار بماند و امسال فقط یک بار نرخ بهره ۰.۲۵ درصد پایین بیاید.
بیشتر بخوانید:گزینه «آخرالزمان اقتصادی» ایران؛ آیا جنگ افروزی ترامپ اقتصاد جهانی را به رکود طولانی مدت می کشاند؟
این خبر برای بازارها حکم آب سرد را داشت که روی آتش ریخته باشند. سرمایهگذارانی که امید داشتند فدرال رزرو برای مقابله با تبعات جنگ دست به سیاست انبساطی بزند، حالا خودشان را در برابر یک چشمانداز وحشتناک میدیدند: تورم بالا و نرخ بهره بالا. ترکیب جنگ، نفت ۱۱۰ دلاری و سیاست انقباضی فدرال رزرو باعث همان چیزی شد که والاستریت را به لرزه انداخت.
این موج وحشت فقط به آمریکا محدود نشد و زود رسید به بازارهای آسیایی. نیکی ۲۲۵ ژاپن با ۳.۰۶ درصد سقوط، سنگینترین ضربه را خورد. کاسپی کره جنوبی ۲.۲۲ درصد پایین آمد و سهام غولهای تراشهسازی مثل سامسونگ و اسکی هاینیکس بیش از ۳ درصد افت کرد.
هانگ سنگ هنگکنگ ۱.۶۶ درصد عقبنشینی کرد، اساندپی/ایاسایکس ۲۰۰ استرالیا ۱.۷ درصد سقوط کرد و نیفتی ۵۰ هند هم ۲.۲۴ درصد پایین آمد. این اعداد فقط ارقام نیستند؛ نشان میدهند که ترس از تورم و رکود، اقتصاد بزرگهای آسیا را هم در کام خود فرو برده است.
توی این بازار پرتلاطم و خونین، چند تا شرکت بودند که نه تنها ضرر نکردند، بلکه سود هم بردند. سهام شرکتهای دفاعی مثل لاکهید مارتین بیش از ۴ درصد رشد کرد و به سطح بیسابقهای رسید. نورتروپ گرومن ۶ درصد جهش داشت و آرتیاکس نزدیک به ۵ درصد بالا رفت. تحلیلگران میگویند بودجههای دفاعی که حتی پیش از این هم برای رشد در سال ۲۰۲۶ پیشبینی میشد، حالا با موانع کمتری در واشنگتن و پایتختهای اروپایی روبهرو است.
شرکتهای انرژی هم از این آتش سوزان نان داغ کردند. سهام اکسونموبیل با بیش از ۴ درصد رشد به قله تاریخی جدیدی رسید و شورون، اوکسیدنتال پترولیوم و کونوکوفیلیپس هم راهش را رفتند.
اما این رشدها در برابر آن سقوط عظیم، هیچ است. بیشتر شبیه یک استثنا میمانند در دل یک قاعده تلخ. نشان میدهند که سود این بحران تا چه اندازه محدود و متمرکز است
پلتفرم پیشبینی پالیمارکت میگوید احتمال آتشبس تا پایان ماه مارس فقط ۷ درصد است. یعنی بازارها باید خودشان را برای ادامه این بحران آماده کنند. اگر جنگ همین طور ادامه پیدا کند و زیرساختهای انرژی منطقه باز هم هدف بروند، قیمت نفت میتواند برود بالا تا ۱۵۰ دلار یا حتی بیشتر.
فدرال رزرو هم در یک بنبست واقعی گیر کرده است؛ از یک طرف باید برای کنترل تورم نرخ بهره را بالا نگه دارد، از طرف دیگر باید از رشد اقتصادی حمایت کند. این دوراهی لعنتی، نوسانات بازار را در هفتههای آینده بیشتر خواهد کرد.
سقوط ۷۰۰ میلیارد دلاری بازار سهام آمریکا در یک روز، عمق نگرانی سرمایهگذاران را نشان میدهد. نگرانی از تبعات اقتصادی جنگ با ایران زیاد شده، چون ترکیب “شوک نفتی تشدید تنشها، سیاست انقباضی فدرال رزرو دست به دست هم داد تا یکی از بدترین روزهای والاستریت رقم بخورد.
جنگ حالا به زیرساختهای انرژی منطقه کشیده شده و هیچ چشماندازی برای پایانش دیده نمیشود. بازارهای مالی جهان باید خودشان را برای موج جدیدی از نوسانات آماده کنند. تنها چیزی که میتواند این طوفان را آرام کند، دیپلماسی و بازگشت به میز مذاکره است. اما از آن، فعلاً خبری نیست.
منبع: بازار