اقتصاد ۲۴ - در سیوچهارمین روز از آغاز درگیری نظامی تحمیلشده از سوی ایالات متحده و رژیم اسرائیل علیه ایران، آنچه بیش از هر چیز در صحنه داخلی کشور جلب توجه میکند، تداوم جریان زندگی عادی در کنار مدیریت نسبتاً باثبات بازارها و شبکههای تأمین است، وضعیتی که در ادبیات اقتصادی و اجتماعی از آن بهعنوان «تابآوری ملی» یاد میشود و در شرایط جنگی، اهمیت دوچندانی مییابد.
اگرچه صدای انفجارها، اخبار حملات پراکنده به برخی مناطق و زیرساختها و نیز نگرانیهای عمومی درباره امنیت شهروندان و افزایش شمار شهدا، سایهای سنگین بر فضای روانی جامعه انداخته است، اما این تحولات نتوانسته به اختلالی فراگیر در زندگی روزمره مردم منجر شود. در بسیاری از شهرها، فعالیتهای اقتصادی، خدماتی و اجتماعی همچنان در جریان است و نشانهای از فروپاشی یا بحران حاد در تأمین نیازهای عمومی مشاهده نمیشود.
در این میان، نقش برنامهریزیهای پیشینی دولت چهاردهم بهعنوان یکی از عوامل کلیدی در مدیریت شرایط کنونی مطرح میشود. شواهد نشان میدهد که دستگاه اجرایی کشور، با در نظر گرفتن سناریوهای محتمل در حوزه تنشهای منطقهای، از ماهها پیش اقدام به تقویت ذخایر راهبردی، بازآرایی زنجیرههای تأمین و ایجاد هماهنگی میان نهادهای ذیربط کرده است.
بررسیهای میدانی از فروشگاههای زنجیرهای، بازارهای محلی و مراکز توزیع مواد غذایی در نقاط مختلف کشور حاکی از آن است که قفسهها مملو از کالاهای اساسی است و روند عرضه بدون وقفه ادامه دارد. اقلامی همچون نان، برنج، روغن، گوشت، لبنیات و سایر مایحتاج روزمره بهوفور در دسترس است و برخلاف برخی پیشبینیهای بدبینانه، نشانهای از کمبود گسترده یا احتکار سازمانیافته مشاهده نمیشود.
این ثبات در بازار کالاهای اساسی، تا حد زیادی مرهون فعالیت مستمر تولیدکنندگان و تأمینکنندگان بخش کشاورزی و صنایع غذایی است. در همین راستا، وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرده است که تمامی اجزای زنجیره تولید تا توزیع، بدون وقفه در حال فعالیت هستند و با حمایت دولت، هیچ خللی در تأمین کالاهای اساسی ایجاد نشده است. به گفته وی، ذخایر راهبردی کشور نهتنها در سطح مطلوب قرار دارد، بلکه برای ماههای آینده نیز پیشبینیهای لازم انجام شده است.
در حوزه انرژی و تأمین سوخت نیز شرایط داخلی کشور در مقایسه با بسیاری از نقاط جهان، از ثبات بیشتری برخوردار است. در روزهای ابتدایی درگیری، نگرانیهایی درباره احتمال شکلگیری صفهای طولانی در جایگاههای سوخت مطرح شد، اما اکنون گزارشها نشان میدهد که این نگرانیها تا حد زیادی برطرف شده و شهروندان بدون معطلی میتوانند سوخت مورد نیاز خود را تأمین کنند.
این وضعیت در حالی است که بازار جهانی انرژی، تحت تأثیر تحولات اخیر، با نوسانات قابل توجهی مواجه شده است. گزارشها از ایالات متحده حاکی از افزایش شدید قیمت بنزین است، بهگونهای که برخی شهروندان برای پر کردن یک باک بنزین، ناچار به پرداخت حدود ۱۵۰ دلار شدهاند، رقمی که فشار مضاعفی بر خانوارهای آمریکایی وارد کرده و واکنشهای گستردهای را در پی داشته است.
همچنین روزنامه لسآنجلس تایمز گزارش داده است که قیمت بنزین در ایالت کالیفرنیا به مرز ۸ دلار در هر گالن رسیده و نهادهای نظارتی تحقیقات گستردهای را درباره گرانفروشی فرصتطلبانه آغاز کردهاند. این افزایش قیمت، در شرایطی رخ داده که بازار انرژی جهانی بهدلیل کاهش عرضه و تنشهای ژئوپلیتیکی، با شوکهای پیدرپی مواجه است.
بیشتر بخوانید: اقتصاد ایران در شرایط جنگ/ برنامه دولت برای اجرای اقتصاد مقاومتی چیست؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههای بینالمللی، از جمله بیبیسی، متوسط قیمت بنزین در آمریکا برای نخستین بار طی نزدیک به چهار سال از مرز ۴ دلار در هر گالن عبور کرده و قیمت نفت خام برنت نیز به حدود ۱۰۵ دلار در هر بشکه رسیده است. این تحولات نشاندهنده تأثیر مستقیم درگیریهای اخیر بر بازار جهانی انرژی و افزایش هزینههای زندگی در کشورهای مختلف است.
در آسیا نیز نشانههایی از بروز بحران در حوزه سوخت مشاهده میشود. گزارشها و تصاویر منتشر شده از هند، از شکلگیری صفهای طولانی در جایگاههای عرضه بنزین و گاز حکایت دارد؛ وضعیتی که بیانگر فشار بر شبکههای توزیع انرژی در این کشورهاست و نگرانیهایی را درباره تداوم این روند ایجاد کرده است.
در مقابل، در داخل کشور، مدیریت منابع و توزیع بهگونهای بوده که حتی در شرایط حملات محدود به برخی زیرساختها، اختلالی جدی در روند تولید و عرضه ایجاد نشده است. بهعنوان نمونه، در پی حمله به بخشهایی از تأسیسات صنعتی در تبریز، تیمهای امدادی و عملیاتی بلافاصله وارد عمل شده و ضمن مهار آتشسوزی، شرایط را تحت کنترل درآوردهاند. مسئولان محلی نیز تأکید کردهاند که این حادثه تأثیری بر تولید بنزین و روند تأمین سوخت کشور نداشته است.
از سوی دیگر، تداوم فعالیت شبکههای حملونقل، توزیع و خدمات شهری نیز از جمله عواملی است که به حفظ آرامش نسبی در جامعه کمک کرده است. ناوگان حملونقل عمومی، سیستمهای لجستیکی و شبکههای توزیع کالا، با وجود فشارهای ناشی از شرایط جنگی، همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند و این امر مانع از بروز اختلال در دسترسی مردم به خدمات ضروری شده است.
نکته قابل توجه دیگر، همراهی و همکاری اصناف، اتحادیهها و فعالان اقتصادی با سیاستهای دولت در مدیریت بحران است. بسیاری از کسبوکارها، با درک شرایط موجود، تلاش کردهاند تا از هرگونه افزایش غیرمنطقی قیمتها یا ایجاد اختلال در عرضه کالاها خودداری کنند، رویکردی که در حفظ ثبات بازار نقش مهمی ایفا کرده است.
با این حال، نمیتوان از تأثیرات روانی و اجتماعی جنگ بر زندگی مردم چشمپوشی کرد. نگرانی درباره امنیت، اخبار مربوط به تهدید شهروندان و فضای عمومی ناشی از درگیری، همچنان بر روحیه جامعه تأثیرگذار است. با این وجود، آنچه در رفتار عمومی مردم مشاهده میشود، نوعی خویشتنداری و تلاش برای حفظ روال عادی زندگی است.
در مجموع، بررسی وضعیت داخلی کشور در سیوچهارمین روز از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه کشورمان، نشان میدهد که علیرغم فشارهای خارجی و شرایط جنگی، ساختار اقتصادی و اجتماعی کشور توانسته است تا حد زیادی ثبات خود را حفظ کند. این ثبات، حاصل ترکیبی از برنامهریزیهای پیشدستانه، مدیریت اجرایی، همکاری بخشهای مختلف و البته همراهی مردم است.
تداوم این وضعیت، هرچند به تحولات آینده و روند درگیریها وابسته است، اما در شرایط کنونی میتوان آن را بهعنوان یکی از نشانههای مهم ظرفیتهای درونی کشور در مواجهه با بحرانهای پیچیده ارزیابی کرد، ظرفیتی که اگر بهدرستی تقویت و هدایت شود، میتواند در بلندمدت نیز به پایداری بیشتر اقتصاد و جامعه منجر شود.