اقتصاد۲۴- هیئت مذاکرهکننده ایران در حالی نیمهشب گذشته راهی اسلامآباد شد که این دور از گفتوگوها در شرایطی متفاوت میان تهران و واشنگتن برگزار میشود. با تشدید فشارها از سوی تهران و «دستاوردهای میدان» این بار جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، ریاست هیئت اعزامی این کشور را بر عهده گرفته؛ هیئتی که شامل مقاماتی از شورای امنیت ملی، پنتاگون و وزارت خارجه آمریکاست. به گفته آکسیوس، ونس خودش این نقش را از ترامپ درخواست کرده بود. اما یکی از دلایل مهم انتخاب او، بیاعتمادی عمیق تهران نسبت به جرد کوشنر و استیو ویتکاف بود که به دلیل حملات آمریکا و اسرائیل پس از دو بار مذاکره است. با این حال، هر دوی آنها در این دور از مذاکرات نیز ونس را همراهی میکنند.
در همین راستا، برخی تحلیلگران از جمله جان بولتون به «توان ایران در طراحی میز مذاکره» اشاره کردهاند؛ موضوعی که از نگاه آنان، یکی از دستاوردهای مهم تهران پیش از آغاز مذاکرات محسوب میشود که باید آن را بهعنوان یک امتیاز برای ایران در جهت پیشبرد مطالبات خود در این دوره از مذاکرات ارزیابی کرد.
گزارشها همچنین از حضور فرمانده سنتکام در تیم آمریکایی حکایت دارد. در سوی مقابل، هیئت ایرانی با ترکیبی از مقامات ارشد سیاسی، نظامی و کارشناسان تخصصی در مذاکرات حضور یافته و گفته میشود سردار احمدیان، عضو شورای عالی دفاع، نیز در این گفتوگوها مشارکت دارد.
قرار است مذاکرات از ساعت ۸ صبح به وقت محلی در هتل سرینا اسلامآباد آغاز شود؛ گفتوگوهایی که در سطح عالی مقامات دو کشور آغاز خواهد شد و از اهمیت ویژهای برخوردار است.
بر اساس گزراشها تعداد اعضای هیئت ایرانی حاضر در پاکستان حدود ۷۰ نفر است؛ ترکیبی که علاوه بر مذاکرهکنندگان اصلی، شامل ۲۶ کارشناس در کمیتههای تخصصی اقتصادی، امنیتی و سیاسی نیز میشود. حضور این تیم گسترده نشاندهنده پیچیدگی دستورکار مذاکرات و تلاش تهران برای پشتیبانی کارشناسی از تصمیمات سیاسی است.
در همین زمینه، تریتا پارسی با اشاره به سطح این هیئت اعلام کرده که در دوران مذاکرات برجام نیز کمتر شاهد چنین ترکیب گسترده و سطحبالایی از سوی ایران بودهایم. او حتی احتمال دیدار مستقیم محمدباقر قالیباف با جیدی ونس را مطرح کرده؛ دیداری که در صورت وقوع، نشانهای از تغییر رویکرد تهران و احساس موقعیت برتر در میز مذاکره خواهد بود.
محمدباقر قالیباف که در رأس یک هیئت سیاسی- نظامی به پاکستان سفر کرده، پیش از آغاز مذاکرات در پیامی تأکید کرده است که دو تعهد مهم طرف مقابل از جمله آتشبس در لبنان و آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران هنوز اجرایی نشدهاند. به گفته او؛ در مورد لبنان ظاهرا آرامش نسبی برقرار شده و هنوز مشخص نیست پولهای بلوکه شده ایرانی چگونه آزاد شدهاند، اما حضور ایرانیها در اسلام آباد نشان دهنده رفع این موانع است.
او همچنین در بدو ورود به اسلامآباد با تأکید بر حضور با «حسن نیت، اما بدون اعتماد» ایران در مذاکرات گفت: اگر آمریکا آماده توافق واقعی باشد، ایران نیز آمادگی نشان خواهد داد؛ اما در صورت استفاده از مذاکرات بهعنوان ابزار فریب، تهران مسیر دیگری برای تحقق حقوق خود در پیش خواهد گرفت.
به گزارش رویترز، محورهای اصلی مورد نظر ایران در این مذاکرات شامل لغو تحریمهای اقتصادی و به رسمیت شناخته شدن حق حاکمیت تهران بر تنگه هرمز است.
در همین راستا، ایران بهدنبال اعمال کنترل بیشتر بر عبور و مرور کشتیها و حتی دریافت عوارض از این گذرگاه حیاتی است؛ اقدامی که میتواند توازن قدرت منطقهای را دستخوش تغییر کند. در طی جنگ ایران و آمریکا محدودیتهایی برای سایر کشورها در عبور تنگه هرمز برقرار بوده است. در حالی که گفته میشود طرح ۱۰ مادهای ایران مبنای مذاکرات قرار گرفته و دونالد ترامپ از پیشنهاد ۱۵ مادهای خود عقبنشینی کرده، مواضع پیشین او همچنان محل مناقشه است. ترامپ روز گذشته تصریح کرده بود که آمریکا اجازه نخواهد داد ایران برای عبور کشتیها از این تنگه عوارض وضع کند و همچنین بر توقف کامل غنیسازی هستهای در ایران تأکید کرده بود.
با وجود اعلام آتشبس میان ایران و آمریکا، یکی از چالشهای جدی در مسیر مذاکرات، تداوم درگیریها در جبهه لبنان است. تهران پیشتر بر برقراری آتشبس در تمامی جبههها، از جمله توقف حملات علیه حزب الله لبنان، بهعنوان پیششرط تأکید کرده بود. با این حال، ادامه حملات اسرائیل به جنوب لبنان که به زخمی شدن بیش از ۱۱۰۰ نفر و کشته شدن چندین تن انجامیده، نشان میدهد این شرط هنوز محقق نشده است.
در داخل ایران نیز برخی انتقادها نسبت به بسته پیشنهادی تهران مطرح بوده است که اغلب از سوی اصولگرایان تندرو مطرح بوده است. از جمله حسین شریعتمداری که معتقد است در بسته ۱۰ مادهای شورای عالی امنیت ملی، صرفاً آمریکا مخاطب قرار گرفته و نقش بازیگران منطقهای مانند اسرائیل و برخی دولتهای عربی نادیده گرفته شده است؛ موضوعی که میتواند به گفته او، امکان اعمال فشار غیرمستقیم بر ایران را فراهم کند.
به هر حال مذاکرات اسلامآباد در شرایطی آغاز میشود که همزمان نشانههایی از برتری نسبی ایران در طراحی چارچوب گفتوگوها و در عین حال شکافهای عمیق در موضوعات کلیدی دیده میشود. از یکسو، ترکیب هیئتها و سطح مشارکت مقامات نشاندهنده جدیت طرفین است و از سوی دیگر، اختلافات بر سر آتشبس منطقهای، برنامه هستهای و آینده تنگه هرمز همچنان بهعنوان موانع اصلی دستیابی به توافق باقی ماندهاند.