اقتصاد۲۴- این روزها پس از بیش از پنجاه روز خاموشی کامل اینترنت در کشور که با شرایط جنگی ایجاد شد، سخن از اعمال محدودیتهای دائمی در اینترنت به میان آمده است. تهدیدی دائمی برای ارتباط آزاد با جهان که به گفته محمود واعظی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت یازدهم اعتماد عمومی را فرسوده میکند؛ محدودیتهایی که اینترنت پرو نامیده میشود.
این روزها در حالی سخن از شیوه جدید اعمال محدودیتهای دائمی در دسترسی به اینترنت شهروندان رقم میخورد که به گفته رئیس کمیسیون صنایع مجلس اینترنت پرو اساسا مصوبه شورای عالی امنیت ملی بوده، اما رد پای جلیلیون هم در این طرح دیده میشود.
همزمان که سخن از اینترنت پرو به میان آمد، نیز تصویری در فضای مجازی دست به دست میشود که نشان میدهد اشتراک اینترنت پرو به منوی اپراتورها اضافه شده است و به ویژه قیمتهای زیاد آن با انتقاد گسترده مردم در شبکههای اجتماعی روبهرو شده است. چنانکه یک خبرنگار در یادداشتی توئیتری مدعی شده که تعرفههای اینترنت پرو (اینترنت بین الملل) برای همراه اول روزانه یک گیگابایت و هر گیگ ۴۰ هزار تومان، ایرانسل ۵۰ گیگابایت یکساله ۲ میلیون تومان، و رایتل سالانه ۲ میلیون و ۱۷۶ هزار تومان است.
از طرفی اقتصادنیوز نیز روز گذشته در گزارشی مدعی شده که از این پس دسترسی به پیامک و اینترنت بینالملل با سقفهای مشخص روزانه مواجه خواهد شد. براساس این گزارش در بخش اینترنت، مشترکان اپراتورهای ایرانسل و همراه اول، چه در خطوط دائمی و چه اعتباری، روزانه مجاز به استفاده از ۵ گیگابایت اینترنت بینالملل هستند. این محدودیت البته شامل تمام وبسایتهای خارجی نمیشود و تمرکز آن بر برخی پلتفرمهای پرکاربرد از جمله تلگرام، اینستاگرام، واتساپ، یوتیوب و توییتر است؛ به این معنا که مصرف بیش از این میزان در این اپلیکیشنها طی ۲۴ ساعت امکانپذیر نخواهد بود.
در کنار این تحولات، در هفتههای اخیر انتشار سندی درباره تحرکات جلیلیون برای طرحهای اعمال محدودیتهای دائمی در اینترنت مردم بسیار حاشیهساز شده است. این اسناد به طرحی برای «سانسور هوشمند و گشایش مرحلهای اینترنت» اشاره دارد. این طرح که گفته میشود توسط رسول جلیلی (استاد دانشگاه شریف و یکی از اصلیترین چهرههای تصمیمساز در شورای عالی فضای مجازی) به همراه شرکتی به نام «امنافزار گستر شریف» ارائه شده، بر محدودسازی تدریجی خدمات و کنترل مرحلهای دسترسیها تأکید دارد.
هرچند هنوز مشخص نیست این طرح تا چه حد به مرحله اجرا رسیده، اما محدودیتهایی که در دوران جنگ و وقایع دی ماه ایجاد شد و نفس این طرح، نشان از تداوم رویکردهای مبتنی بر کنترل و مدیریت دسترسی مردم به اینترنت دارد. این سند که در شهریور ماه ۱۴۰۴ منتشر شده، یک سیستم گشایش چهار مرحلهای برای آنچه «دسترسی مشروع و حفظ حاکمیت سایبری» خوانده شده ارائه میدهد که شامل «مسدودسازی پروتکلهای غیر ضروری» است.
به زبان سادهتر، این طرح به حاکمیت اجازه میدهد تعیین کند چه دسترسیهایی در اینترنت آزاد باشد و چه دسترسیهایی به صورت قطعی بسته شود. بخش ترسناک موارد مطرح شده در این سند، محدودیت حجم فایل ارسالی و همچنین مسدودسازی کامل و دائمی پروتکلهای UDP، IPv ۶ و ICMP به سمت خارج است تا امکان ایجاد هرگونه تونلزنی از ریشه قطع شود. این کار عملاً فیلترشکنها را غیرقابل استفاده خواهد کرد.
به هر حال آنچه امروز در حال شکلگیری است، فراتر از یک محدودیت موقت و اضطراری است. مسیری که احتمالاً به سمت کره شمالی شدن منتهی میشود. از تصویب اینترنت پرو در شورای عالی امنیت ملی و ورود تعرفههای آن به منوی اپراتورها گرفته تا اعمال سقف ۵ گیگابایت روزانه برای پلتفرمهای کلیدی مانند تلگرام و اینستاگرام، و در نهایت طرح سانسور هوشمند رسول جلیلی با هدف مسدودسازی دائمی پروتکلهای اساسی برای از کار انداختن فیلترشکنها، همگی حاکی از آن است که کشور در مسیر برقراری یک نظام «محدودیتهای دائمی، ساختاریافته و لایهبندی شده» بر روی اینترنت قرار گرفته است. خبری که برای بسیاری از شهروندان ناگوار محسوب میشود.