اقتصاد۲۴- در انتظار رسیدن نوبت برای پزشک عمومی نشستهام. صدای مکالمه پزشک و یکی از بیماران تا راهروی درمانگاه میرسد. بیمار اصرار دارد حتما سرم بزند. دکتر، اما آن را ضروری نمیداند. بیمار درخواست چند آمپول مسکن هم میکند. در آخر هم پزشک کوتاه میآید و لیستی از داروهای غیرضروری را ضمیمه نسخه اقلام ضروری میکند؛ همان شخص مصر را در داروخانه هم میبینم. با مسئول آنجا بحث راه انداخته که «سرم ۲۵۰ هزار تومان؟ ۱۵۰ هزار تومان هم که برای تزریقش میگیرند؟» اینها را میگوید و عصبانی و گرفته، سراغ تزریقاتی را میگیرد.
پزشکان این روزها از تغییراتی در وضعیت روانی جامعه حرف میزنند؛ وضعیتی که بهگفته برخی از آنها، یادآور روزهای ابتدایی پاندمی کروناست. همان اضطراب فراگیر «نکند من هم مبتلا شده باشم»، حالا در قالبی تازه بازگشته است: «نکند بیماری جدیتری داشته باشم». آنچه در ادبیات پزشکی با عنوان Health Anxiety یا اضطراب سلامتی شناخته میشود، خود را در قالب جستوجوی مداوم علائم در اینترنت، حساسیت بیش از حد به تغییرات بدنی و مراجعههای مکرر به پزشک نشان میدهد.
با این حال، متخصصان تاکید میکنند که این وضعیت در بستر شرایط اخیر کشور، چندان هم دور از انتظار نیست. یکی از پزشکان عمومی در همینباره میگوید: «کشور دورهای از تنش و جنگ را پشت سر گذاشته. طبیعی است که تبعات روانی آن، به شکل اضطراب یا حتی احساس بیماری بروز کند.
مشکل، اما از جایی شروع خواهد شد که این نگرانیها تبدیل به رفتارهای افراطی و مراجعات غیرضروری شود.» او ادامه میدهد: «گروه دیگری هم هستند که از واهمه مواجهه با هزینههای درمان و پزشکی، این امر خطیر را پشت گوش میاندازد که در مواقعی ممکن است به مرحله جبرانناپذیری برسد یا درنهایت، بیمار را با هزینههای گزافتری روبهرو کند.».
اما حاشیههای درمان، فقط به اتاق پزشک ختم نمیشود. هزینهها، حالا به یکی از موانع اصلی دسترسی به خدمات درمانی تبدیل شدهاند. صف بیماران در داروخانه، طولانی است ولی با سرعت جلو میرود. چند نفری از خرید دارو منصرف شدند یا فقط برخی اقلام را تهیه میکردند. یکی از مراجعان که نوزادی در آغوش دارد، نسخه را برمیگرداند و میگوید: «ویتامینها را لازم ندارم فقط داروهای ضروری را بدهید.»
در مراکز خصوصی، اوضاع پیچیدهتر میشود. مردی که با چهرهای متعجب از داروخانه بیرون آمده، برگه فاکتور را در دست دارد و زیر لب اعداد را مرور میکند. میگوید: «پیش متخصص تغذیه رفتم. فقط ویزیت ۸۰۰ هزار تومان شد. برای داروها هم حدود ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان پرداخت کردم. نه داروی خاصی بود، نه مکمل خارجی. همهاش معمولی بود.» او مکثی میکند و ادامه میدهد: «واقعا نمیدانم اگر همینها داروی خارجی بود، چقدر باید پرداخت میکردم.»
با وجود این، شاید نقطه کور ماجرا بیمهها باشند. بسیاری از داروخانهها و درمانگاهها با بیمه خاصی قرارداد دارند. یک زن میانسال که بازنشسته به نظر میرسد، با پرونده بیمه تکمیلی در دست و لحنی خسته میگوید: «بیشتر هزینهها را اول خودمان میدهیم. بعد باید یکی دو ماه صبر کنیم تا بیمه بخشی از هزینهها را برگرداند.»
بیشتر بخوانید:چنددرصد هزینههای درمان از جیب مردم است؟
مردی آنسوتر ایستاده بود و به صحبتهای ما گوش میداد. بحث بیمه که رسید، داغ دلش تازه شد: «هر ماه هزینه بیمه تکمیلی را از حقوقم کم میکنند، اما وقتی بیمار میشوم، باز هم باید از جیب خرج کنم. بعد باید فاکتورها را جمع کنم و تحویل بیمه بدهم تا چند ماه بعد هزینهاش را واریز کنند. البته خدا را شکر همه مخارج را بازمیگردانند.» همراه یک بیمار دیگر هم اضافه میکند: «اغلب داروهای روانپزشکی مشمول بیمه نمیشوند و با نرخ آزاد محاسبه خواهند شد. این را بگذارید کنار ویزیت هر جلسه روانشناس یا روانپزشک.»
اسفندماه سال گذشته با تورم ۷۱.۸ درصد به پایان رسید. عددی که میگفت خانوارها برای تهیه سبد یکسانی از کالا و خدمات باید به طور میانگین حدود ۷۰ درصد بیشتر از سال گذشته هزینه کنند. (این رقم مربوط به اسفند ۱۴۰۴ است)
در کنار این آمار، تعرفههای رسمی خدمات پزشکی در سال ۱۴۰۵ هم اینگونه اعلام شده: ویزیت پزشک عمومی حدود ۳۶۰ هزار تومان، متخصص حدود ۵۰۰ هزار تومان و فوقتخصص حدود ۶۰۰ هزار تومان. هزینه تزریق و سرم نیز به ترتیب به حوالی ۴۰ و ۱۵۰ هزار تومان رسیده است. (نرخ تعرفه آزاد)
به گفته وزیر بهداشت، هزینههای حوزه سلامت به طور میانگین حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد افزایش یافته. طبق بررسیهای میدانی فرارو، قیمت داروهای ساده مثل آنتیبیوتیکها تا ۱۵۰ هزار تومان بالا رفته و برای تهیه داروی بیماریهای خاص مثل سرطان، هر ۲۰ روز یکبار نزدیک به نیممیلیارد تومان هزینه لازم است. مریم که مادرش درگیر سرطان است، میگوید: «تهیه هر دوره داروی سرطان بین ۲۵۰ تا ۴۵۰ میلیون تومان هزینه دارد و این روند را باید هر ۲۰ روز تکرار کرد.» او ادامه میدهد: «من هرطور شده این مبلغ را تهیه میکنم، اما اگر بهجای من یک نفر دیگه بود، شاید از پس هزینهها برنمیآمد.»
در عین حال، تعرفه رسمی و هزینه واقعی پرداختی بیماران هم اختلافهایی وجود دارد. مهمترین اختلاف هم به ویزیت پزشک متخصص و فوق متخصص بازمیگردد. برای مثال، در حالی که تعرفه ویزیت پزشک متخصص حدود ۵۰۰ هزار تومان اعلام شده، این رقم بسته به محل مطب و آوازه نام پزشک، گاه تا دوبرابر نیز بیشتر محاسبه میشود.
تمام این افزایش هزینهها در حالی رخ داده که فیش حقوقی کارمندان دولت با پایه حقوق ۱۸ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان ابلاغ شده است. برای کارگران نیز فرمول فرمول ۴۵ درصد به اضافه رقم ثابت یک میلیون و ۵۵۸ هزار تومان در ماه حساب خواهد شد که از ماه اردیبهشت اعمال میشود. بدین ترتیب، حداقل حقوق کارگر امسال با افزایش ۶۰ درصدی همراه شده و به رقم ماهانه ۲۱ میلیون و ۸۲۵ هزار تومان رسیده است؛ حالا همین شخص برای یک سرماخوردگی ساده به حدود یک میلیون تومان نیاز دارد. علتی که این روزها به مانع اصلی مراجعههای ضروری بدل شده است.