اقتصاد۲۴- تجاوز نظامی ائتلاف آمریکایی – صهیونی به جمهوری اسلامی ایران و اقدام راهبردی ایران برای مدیریت تردد شناورها در تنگه هرمز با هدف مقابله با شناورهای مرتبط با کشورهای متخاصم، بحران انرژی را در اقصی نقاط جهان رقم زده است و تحلیلگران از ابتدای این جنگ نسبت به ثبت رکوردهای ۱۵۰ و حتی ۲۰۰ دلاری هر بشکه نفت در صورت تداوم این جنگ و محدودیتهای اعمال شده بر بازار انرژی هشدار دادهاند.
با این وجود نگاهی به تابلوی معاملات نفتی در بازارهای بزرگ جهان نشان میدهد که در این مدت قیمت نفت در بازارهای کالایی به ۱۳۰ دلار در هر بشکه هم رسیده است و البته به دلیل روش «گفتار درمانی» حاکمان کاخ سفید که از جهش شدید قیمت انرژی واهمه دارند، قیمت نفت بسته به تحولات در میدان سیاسی و نظامی، رفتار سینوسی داشته است. با این همه وقتی اعداد واقعی معاملات نفت متمرکز میشویم، واقعیت چیز دیگری است، زیرا آنچه در بازارهای کالایی مبادله میشود، مربوط به پیش فروش نفت است، اما نیاز مبرم صنایع جهان به نفت و تامین سوخت سبب شده تا نفت درجا و فیزیکی رقمهای بالاتری از آنچه در تابلوها ذکر میشود، داشته باشد.
در همین رابطه محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «هم قیمت نفت دیجیتال (کاغذی) بر اساس جَوّ بازار تعیین میشود و هم اوراق قرضه، و هر دوی آنها خانههای پوشالی هستند که نمیتوان به آنها اعتماد کرد؛ معیار اصلی، قیمت نفت فیزیکی یعنی همان قیمتی است که نفت واقعا خرید و فروش میشود و بر اساس معاملات واقعی بازار تعیین میشود. با این تفاوت که در مورد نفت حداقل شاخصی با عنوان قیمت نفت فیزیکی وجود دارد که میزان دستکاریشدن قیمت نفت دیجیتال را مشخص کند، اما در مورد اوراق قرضه چنین نیست و همه چیز فقط بر خانهای پوشالی بنا شده است.»
محمد الجدعان وزیر دارایی عربستان سعودی نیز درباره قیمت نفت فیزیکی در بازارهای جهانی در شبکه ایکس چنین نوشته است: «قیمتی که شما روی صفحه گوشی خود میبینید، ۹۰ دلار؛ اما اگر بخواهید نفت را با این مبلغ خریداری کنید، تنها میتوانم برایتان آرزوی موفقیت کنم. قیمتهای واقعی در چند هفته گذشته ۱۲۰، ۱۳۰، ۱۴۰، ۱۵۰ و حتی ۱۶۰ دلار به ازای هر بشکه بودهاند.»
در این پیوند مصطفی سعیدی کارشناس بازار انرژی در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا اظهار داشت: در ابتدای تجاوز نظامی آمریکا و رژیم اسرائیل به خاک ایران، پیش بینی میشد که اگر این جنگ وارد ماه دوم شود و تنگه هرمز بسته بماند، به دلیل مصرف ذخایر استراتژیک انرژی در جهان با رشد قیمتها مواجه خواهیم شد که اکنون محقق شده است و جهان با نفت ۱۴۰ دلار در هر بشکه روبروست.
بیشتر بخوانید:قیمت نفت ایران بار دیگر از ۱۰۲ دلار گذشت
اما آن چیزی که ما پیشبینی کرده بودیم این بود که اگر جنگ وارد ماه دوم شود و تنگه بسته بماند، عملاً رشد قیمتها با توجه به اینکه ذخایر استراتژیک در حال استفاده شدن هستند، شتاب میگیرد. یعنی مثلاً اگر الان قیمت ۱۲۰ دلار باشد، در حالت حداکثر میشود ۱۳۰، ۱۴۰ دلار جهش پیدا میکند.
وی در عین حال با اشاره به اینکه در کنار معاملات فیزیکی نفت، در بازارهای جهانی معاملات آتی (فیوچر) نیز وجود دارد، اظهار داشت: اکنون شاهدیم که دولت آمریکا و وزارت خزانهداری آن در معاملات آتی نفت دخالت کرده و قیمتها را دست کاری کرده است به طوری که بین قیمت نفت فیزیکی و قیمت نفت آتی یک شکاف ایجاد شده است.
سعیدی افزود: اینکه این شکاف قیمتی چه زمانی ترمیم میشود و بار دیگر صفر میشود، به تحلیل بازار از شرایط سیاسی حاکم بر بازار انرژی بستگی دارد، زیرا برخی موسسات تحقیقاتی معتقدند تا دو ماه ممکن است طول بکشد تا شرایط به وضعیت سابق برگردد.
این کارشناس حوزه انرژی با بیان اینکه در شرایط عادی قیمت نفت آتی با قیمت نفت فیزیکی نباید تفاوت چندانی داشته باشد، اظهار داشت: اکنون بهای فیزیکی بین ۱۲۰ تا ۱۳۰ دلار در هر بشکه است که این رقم در حاشیه خلیج فارس به ۱۴۰ دلار نیز میرسد.
سعیدی با تاکید بر اینکه بازار نفت آتی درگیر معاملات کاغذی است، گفت: قیمت نفت عمدتاً با این معاملات کاغذی نشان داده میشود؛ همین الان نفت عمان بین ۱۴۰ تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه است که در واقع قیمت نفت فیزیکی آن است، اما از آنجا که معیار بازار معاملات آتی است، قیمتها متفاوت به نظر میرسد.
وی توضیح داد: در حقیقت معاملات آتی، قیمت نفت را برای چند ماه آینده اعلام میکند در حالی که قیمت نفت فیزیکی، قیمتی است که نفت همین الان بین خریدار و فروشنده معامله میشود بنابراین میتوان گفت که قیمتها در بازار نفت آتی بیشتر حالت بورسبازی و کاغذبازی دارد.
سعیدی خاطر نشان کرد:آمریکاییها با همین ترفند توانستهاند قیمت نفت را در ظاهر در محدوده ۱۰۰ دلار نگه دارند، اما باید توجه داشت که با توجه به عرضه و تقاضای جهانی، نرخهای بازار آتی به معاملات فیزیکی همگرا پیدا میکند و به همین دلیل به مرور زمان نمیتوانند این اختلافات را به این شکل نگه دارند.
وی تصریح کرد: وقتی کمبود نفت خود را عیان نشان بدهد و عرضه به اندازه کافی در بازار نباشد، قیمت بالا میرود و اگر این روند بسته شدن ادامه داشته باشد، پیشبینی میشود که قیمت بالاتر برود. چون کشش قیمتی نفت بسیار بالاست و کالایی است که جایگزین ندارد.
سعیدی در پاسخ به این پرسش که در صورت عدم توافق و تداوم تنش در تنگه هرمز و خلیج فارس، کدام کشورهای مصرفکننده انرژی بیشترین آسیب اقتصادی را میبینند، گفت: شرق آسیا بیشترین آسیب را از این شرایط خواهد دید هرچند کشورهایی، چون هند و پاکستان که کشاورزی آنها به کود شیمیایی وابسته است نیز از این افزایش قیمتها ضربه میخورند و تولید محصولات آنها کاهش خواهد یافت.
بیشتر بخوانید:پالایشگاههای چین به کما رفت/ نرخ فعالیت با سقوط به زیر ۷۰ درصد
این کارشناس حوزه انرژی در عین حال به ذخایر استراتژیک چین در حوزه انرژی اشاره کرد و گفت: اگر تا سه ماه هم نفت جدید به چین نرسدف میتواند نیازهای خود را به انرژی پوشش دهد، اما باز هم میبینیم در این شرایط و با قیمت بالا در حال خرید نفت و ذخیره آن هستند تا آسیب کمتری متحمل شوند.
وی به وابستگی اروپا به انرژی نیز اشاره کرد و با اشاره به تنشی که بین اروپا و روسیه وجود دارد، افزود: اگرچه در سالهای گذشته به دلیل جنگ اوکراین اروپا سعی کرد وابستگی خود را به گاز روسیه کاهش دهد، اما شاهدیم وابستگی شدیدی به گاز ال پی جی خاورمیانه و بویژه قطر پیدا کردهاند در حالی که به دلیل جنگ آمریکا علیه ایران، صادرات از قطر صفر شده است.
سعیدی افزود: اگر اروپا نتواند ذخایر گازی خود را ترمیم کند، با مشکلات متعددی در ماههای آینده روبهرو میشود.
این کارشناس حوزه انرژی با یادآوری اینکه افزایش بهای نفت سبب شده تا سوخت هواپیماها نیز گران شود و این امر علاوه بر صنعت هوانوردی بر صنعت گردشگری نیز اثر منفی داشته است، گفت: بسیاری از آثار ناشی از افزایش قیمت نفت و گاز، در بلندمدت نمایان میشود و کشورهایی که به درآمد صنعت توریسم وابستگی دارند، از این محل متحمل زیان و آسیب میشوند.
وی در عین حال این افزایش جهانی تورم را بر ایران بی تاثیر ندانست و تاکید کرد: باید ببینیم تاب آوری کشورها در برابر این آسیبها چگونه است یعنی کدام کشور بیشتر میتواند شرایط را تحمل کند تا طرف مقابل شروط را بپذیرد و جنگ تمام شود.
سعیدی با اشاره به اقداماتی که مسئولان باید برای افزایش تاب آوری کشور انجام دهند، گفت: باید تا آنجایی که ممکن است، اقلام اساسی مورد نیاز مردم با سرعت تامین شود تا بازار دچار مشکل نشود و پس از آن به فکر تامین مواد اولیه واحدهای تولیدی باشد.
این کارشناس بازار انرژی در پاسخ به این پرسش که اگر توافقی حاصل نشود و وضعیت نه جنگ و نه صلح یعنی آتشبس شکننده ادامه پیدا کند، مهمترین تغییرات در قیمت نفت چگونه خواهد شد، گفت: این موضوع به عوامل مختلفی بستگی دارد که از جمله میتوان به مجوز تردد شناورها از سوی ایران و تداوم محاصره دریایی از سوی آمریکا اشاره کرد.