اقتصاد۲۴- روز دوشنبه دونالد ترامپ در «تروث سوشال» از آغاز عملیات «پروژه آزادی» پرده برداشت که تنشها در تنگه هرمز را وارد فاز جدید و خطرناکی کرد. این پروژه که ترامپ ادعا کرده «اقدامی بشردوستانه» برای همراهی کشتیها به خارج از تنگه و به سمت دریای عمان است، در واقع تلاشی نظامی است برای درهمشکستن مسدودسازی تنگه هرمز که تهران از نهم اسفند ماه، پس از آغاز جنگ ایران، اسرائیل و آمریکا، بر خلیج فارس سایه افکنده است.
آمارها تکاندهنده است؛ تهران موفق شده بیش از ۸۵۰ کشتی تجاری شامل نزدیک به ۲۰ هزار دریانورد را پشت سد هرمز نگه دارد. در پاسخ واشنگتن نیز محاصره دریایی را اعمال کرده که مجموعه این اقدامات عملاً شاهرگ انرژی جهان را فلج کرده است. پروژه آزادی به گفته ترامپ قرار است پاسخی به این وضعیت باشد.
طبق روایت وال استریت ژورنال، هدف اولیه این پروژه، ایجاد یک مسیر خروج امن برای این «تماشاگران بیطرف» است. در جریان این پروژه در واقع آمریکا به جای اسکورت مستقیم تکتک کشتیها، یک «منطقه امنیتی تقویتشده» در جنوب مسیرهای سنتی و عمدتاً در آبهای سرزمینی عمان تعریف کرده است. این یعنی تغییر هندسه امنیت دریایی منطقه بدون هماهنگی با بازیگر اصلی ساحل شمالی، یعنی ایران.
اگرچه ترامپ این پروژه را یک «اقدام بشردوستانه» توصیف میکند، اما آرایش نظامی سنتکام در منطقه چیز دیگری میگوید. طبق گزارشهای رویترز و بیانیههای رسمی، این مأموریت توسط یک قدرت آتش عظیم پشتیبانی میشود که شامل ۱۵،۰۰۰ نیروی نظامی آمادهباش، بیش از ۱۰۰ فروند هواگرد مستقر در زمین و دریا، ناوشکنهای موشکانداز کلاس آرلی برک و استفاده گسترده از پهپادها و سامانههای بدون سرنشین برای پایش لحظهای است.
برد کوپر، فرمانده سنتکام، مدعی انهدام ۶ شناور کوچک ایرانی و رهگیری موشکهای کروز در همان ساعات اولیه شد، اما ایران این ادعاها را رد کرد. با اینحال به نظر میرسد واشینگتن بالاخره آماده است تا هزینه سنگینی برای باز نگه داشتن این مسیر بپردازد.
مخالفتها با این قمار ترامپ هنوز زیاد است. امانوئل مکرون با لحنی صریح، چارچوب این عملیات را «مبهم» خوانده و اعلام کرده که فرانسه در عملیاتی که هماهنگی دوجانبه با ایران در آن لحاظ نشده باشد، شرکت نخواهد کرد. این شکاف، نقطه قوتی برای تهران محسوب میشود.
در سوی دیگر، تهران پروژه آزادی را نقض صریح آتشبس شکننده ماه آوریل قلمداد میکنند؛ و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشور نیز در توییتی «پروژه آزادی» را «پروژه بنبست» خوانده است.
هشدار سردار علی عبداللهی مبنی بر ضرورت هماهنگی تمامی کشتیها با نیروهای ایرانی مستقر در تنگه، نشاندهنده این است که ایران قصد ندارد از «اهرم هرمز» به راحتی عقبنشینی کند.
پروژه آزادی در لبه باریک میان «تسهیل تجارت» و «تشدید درگیری» حرکت میکند. آمریکا مدعی شده که کشتی «اتحاد فرفکس» با همراهی ناوهای آمریکایی ار تنگه هرمز عبور داده شده است، درحالیکه تهران به شدت این ادعا را تکذیب کرده است.
این پروژه بیش از آنکه یک راهکار باشد، یک مانور قدرت از سوی واشنگتن است. اقدامی که تهران نیز با حمله به عمان و امارات به سختی به آن پاسخ داد. اگرچه هنوز انتساب این حملات به تهران به طور رسمی تایید نشده است.
به هر حال اکنون واقعیت این است که مینهای دریایی پاکسازینشده، پهپادهای انتحاری و سایه ناوشکنها، تجارت جهانی را به گروگان گرفتهاند. پروژه آزادی شاید چند کشتی را نجات دهد، اما یک راهکار طولانی مدت نیست.