اقتصاد۲۴- درحالی که جنگ آمریکا برعلیه ایران وارد سومین ماه شده است، اما از همان ابتدا یک پیام روشن از سوی واشنگتن به اروپا داشت: «ما بهتنهایی از پس مسائل برمیآییم»
ایزاک استنلی بکر در آتلانتیک نوشت: دولت دونالد ترامپ نهتنها متحدان ناتو را در جریان حمله به ایران قرار نداد، بلکه درباره اهداف جنگ هم با آنها مشورتی نکرد. در روزهای نخست جنگ، دولت واشنگتن به مقامات اروپایی گفت که اروپا باید روی مشکلات خود، بهویژه مقابله با روسیه در اوکراین، تمرکز کند و مدیریت خاورمیانه را به آمریکا بسپارد.
چنین اظهاراتی نشاندهنده اعتمادبهنفس بالای واشنگتن در مراحل اول جنگ بود؛ تصوری که بر اساس آن قرار بود تا جنگ سریع و کنترلشده پیش برود. با اینوجود، این اعتماد بهنفس خیلی زود فرو ریخت.
با طولانی شدن جنگ و از بین رفتن امید آمریکا به یک پیروزی سریع، لحن واشنگتن تغییر کرد. ترامپ شروع به انتقاد از متحدان و متهم کردن آنها به کمکاری کرد. این درحالی است که آمریکا از ابتدا نه درخواست مشخصی مطرح کرده بود و نه چارچوبی را برای همکاری ارائه داده بود.
اروپا در حالی بیشترین آسیبها از جنگ در ایران را تجربه میکند که اساسا نقشی در آغاز آن نداشت. بسته شدن تنگه هرمز باعث افزایش شدید قیمتها و اختلال در بازارها شده است. این بحران انرژی، فشار تورمی و مشکلات اقتصادی گستردهای را در کشورهای اروپایی ایجاد کرده و حتی برخی کشورها را به سمت جیرهبندی سوخت سوق داده است.
بیشتر بخوانید:زیباکلام: ترامپ به دنبال توافق با ایران است
همزمان، ادامه جنگ باعث شده آمریکا بخش قابلتوجهی از ذخایر تسلیحاتی خود را مصرف کند. این موضوع بهطور مستقیم اروپا را هم تحت تأثیر قرار داده، چون ارسال تسلیحات به متحدان اروپایی با تأخیر یا کاهش مواجه شده است. بهعبارت دیگر، اروپا هم از نظر اقتصادی و هم از نظر امنیتی هزینه جنگی را میپردازد که در شکلگیری آن نقشی نداشته است.
جنگ ایران شکافهای قدیمی در ناتو را عمیقتر کرده است. ترامپ بارها متحدان اروپایی را به ضعف و بیعملی متهم کرده و حتی ناتو را «ببر کاغذی» خوانده است. تنشها زمانی به اوج رسید که او پس از انتقاد صدراعظم آلمان از اقدامات واشنگتن، تهدید به کاهش نیروهای آمریکایی در این کشور کرد.
تصمیم برای خارج کردن هزاران نیروی آمریکایی از آلمان، بدون بررسی دقیق پیامدهای آن، نمونهای از سیاستگذاری ناگهانی و غیرقابل پیشبینی دولت ترامپ است. هرچند این کاهش نیرو بیشتر جنبه نمادین دارد، اما میتواند بر همکاریهای نظامی، تمرینات مشترک و اعتماد متقابل تأثیر منفی بگذارد.
در واکنش به این وضعیت، کشورهای اروپایی بهویژه آلمان به این نتیجه رسیدهاند که باید استقلال دفاعی خود را تقویت کنند. افزایش قابلتوجه بودجه نظامی، توسعه توانمندیهای دفاعی و سرمایهگذاری در حوزههای سایبری، اطلاعات و تجهیزات سنگین نشان میدهد که اروپا در حال آماده شدن برای آیندهای است که در آن اتکا به آمریکا کمتر خواهد بود.
در عین حال، رهبران اروپایی ترجیح میدهند این روند در چارچوب همکاری با آمریکا پیش برود؛ یعنی اروپا مسئولیت بیشتری بگیرد، اما همچنان از حمایت راهبردی واشنگتن، بهویژه در حوزه هستهای، بهرهمند بماند؛ اگرچه بیثباتی در تصمیمات آمریکا این مسیر را پیچیده کرده است.
در این میان، چالش اروپا تنها پیامدهای جنگ با ایران نیست، بلکه نحوه تصمیمگیریهای آمریکا است. سیاست خارجی دولت ترامپ به جای یک استراتژی منسجم، بیشتر بر اساس واکنشهای لحظهای، اختلافات شخصی و تصمیمهای ناگهانی پیش میرود، همین موضوع باعث شده تا متحدان اروپایی هر لحظه انتظار یک تغییر جهت غیرمنتظره از جانب واشنگتن را داشته باشند.
در چنین شرایطی، اروپا در حال تطبیق با یک واقعیت جدید است: «همکاری با آمریکایی که دیگر شریک باثبات و قابل پیشبینی گذشته نیست. نتیجه این روند، حرکت تدریجی اروپا به سمت استقلال بیشتر و کاهش وابستگی به واشنگتن در حوزه امنیتی است.»