اقتصاد۲۴- جان رتکلیف، مدیر سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، پنجشنبه در سفری کمسابقه وارد کوبا شد و با مقامهای امنیتی این کشور، از جمله رودریگز کاسترو، نوه رائول کاسترو رئیس جمهور سابق کوبا دیدار کرد. اتفاقی که برای بسیاری از ناظران، نشانهای از تغییر آرام اما جدی در مناسبات واشنگتن و هاواناست.
کوبا در یکی از بدترین بحرانهای اقتصادی دهههای اخیر گرفتار شده است. تحریمهای آمریکا، فروپاشی زیرساخت انرژی و کاهش صادرات نفت ونزوئلا، اقتصاد جزیره را به نقطهای بحرانی رسانده. وزیر انرژی کوبا این هفته اعلام کرد کشور عملاً با کمبود کامل نفت و گازوئیل روبهرو شده و خاموشیها ممکن است به روزانه ۲۰ تا ۲۲ ساعت برسد.
در چنین شرایطی، سفر رئیس سیا فقط یک ملاقات اطلاعاتی نیست؛ بیشتر شبیه ورود واشنگتن به مرحله تازهای از بازی با حکومت کوباست.
دولت ترامپ آشکارا از تغییر رژیم در کوبا حرف زده، اما همزمان کانالهای مذاکره مخفی را هم باز نگه داشته است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ماههاست مذاکرات پنهانی با مقامهای کوبایی و حلقههای قدرت در هاوانا را هدایت میکند. حالا حضور رئیس سیا نشان میدهد کاخ سفید میخواهد فشار و مذاکره را همزمان پیش ببرد.
پیام واشنگتن ظاهراً روشن بوده است؛ آمریکا آماده گفتوگو درباره مسائل اقتصادی و امنیتی است، اما فقط اگر کوبا تغییرات بنیادین انجام دهد.
طبق گزارشها، رتکلیف حتی به مقامهای کوبایی هشدار داده از سرنوشت دولت نیکولاس مادورو در ونزوئلا درس بگیرند؛ همان عملیاتی که آمریکا در ژانویه با آن عملاً کنترل صادرات نفت ونزوئلا را در دست گرفت و یکی از اصلیترین شریانهای حیاتی کوبا را قطع کرد.
اما شاید مهمترین بخش ماجرا، نه حرفهای پشت درهای بسته، بلکه خودِ پذیرش این دیدار از سوی هاوانا باشد.
کوبا از زمان انقلاب ۱۹۵۹، تقریباً هیچوقت چنین سطحی از تماس علنی با سازمان سیا را نپذیرفته بود. همین مسئله نشان میدهد بخشی از حاکمیت کوبا به این نتیجه رسیده که ادامه وضعیت فعلی ممکن نیست. اقتصاد در حال فروپاشی است، سوخت تمام شده، بیمارستانها تحت فشارند و موج نارضایتی اجتماعی هر روز بزرگتر میشود.
همزمان، حکومت کوبا تلاش کرده چند سیگنال مثبت هم به واشنگتن بفرستد؛ از جمله آزادی یک زندانی سیاسی به نام «سیسی آباسکال زامورا». اقدامی که بسیاری آن را بخشی از تلاش هاوانا برای کاهش فشار آمریکا میدانند.
اما پشت تمام این تحرکات، نگرانی عمیقتری وجود دارد؛ ترس از فروپاشی کنترل داخلی.
کوبا فقط یک دولت کمونیستی نیست؛ یک دولت امنیتی پیچیده است که دههها جامعه را زیر نظارت شدید نگه داشته. مقامهای آمریکایی نگراناند اگر ساختار امنیتی کوبا ناگهان فرو بریزد، جزیره وارد آشوب شود و موج مهاجرت گستردهای به سمت آمریکا شکل بگیرد.
برای همین، واشنگتن حالا در موقعیتی متناقض قرار گرفته؛ از یکسو میخواهد به حکومت کوبا فشار بیاورد، و از سوی دیگر نمیخواهد این حکومت ناگهان فروبپاشد.
در تاریکی هاوانا، میان خاموشیهای طولانی و خیابانهای بیسوخت، شاید مهمترین سؤال این باشد؛ آیا کوبا در آستانه معاملهای تاریخی قرار گرفته، یا خیر.؟