اقتصاد۲۴- خبرگزاری رویترز در گزارشی تحقیقی با عنوان «چگونه ترامپ وزارت خارجه آمریکا را پاکسازی و دیپلماسی جهانی را دگرگون کرد» بر اساس مصاحبه با بیش از ۵۰ دیپلمات ارشد، مقامات کاخ سفید و سفیران تازه بازنشستهشده و همچنین دهها مقام خارجی، دیپلمات و قانونگذار در سراسر اروپا و آسیا تحولات دیپلماتیک آمریکا در دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ را بررسی کردهاست.
رویترز مینویسد ترامپ به طور فزایندهای سفارتخانهها را دور زده و دیپلماسی حساس را به فرستادگان ویژه، به ویژه جرد کوشنر، دامادش و استیو ویتکاف، دوست قدیمیاش در حوزه املاک، سپردهاست و آنها را که هیچ سابقه دیپلماتیک و دانش فنی ندارند به عنوان مذاکرهکنندگان اصلی خود در جنگهای اوکراین، غزه و ایران منصوب کردهاست.
با گذشت بیش از یک سال از دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، نفوذ و اطلاعات به طور فزایندهای از طریق انگشتشمار فرستادگانی جریان دارد. شاخصترین آنها: جرد کوشنر، داماد ترامپ و استیو ویتکوف، سازنده املاک و مستغلات و دوست دیرین رئیسجمهور. کوشنر هیچ عنوان رسمی دولتی ندارد و ویتکوف هیچ تجربه دیپلماتیک قبلی ندارد. اما رویترز دریافت که برخی از دولتهای خارجی اکنون ارتباط با آنها را بر کانالهای رسمی اولویت میدهند.
به نوشته رویترز دو فرستاده ارشد ترامپ همچنین با بررسی تعارض منافع احتمالی خود از سوی دموکراتها در کنگره آمریکا مواجه شدهاند. کوشنر برای ادعای مذاکره درباره توافقهای صلح با کشورهایی که با آنها معاملات تجاری میلیارد دلاری دارد، و ویتکاف به دلیل نقش خانوادهاش در یک شرکت رمزارز ترامپ که به دنبال نفوذ در خاورمیانه است. هر دو این افراد هرگونه تعارض منافع را تکذیب کردهاند.
رویترز مینویسد در حالی که دیپلماتهای حرفهای آمریکا اخراج یا به حاشیه رانده میشوند، متحدان این کشور در حال تغییر نحوه تعامل خود با واشنگتن هستند. دولتهای خارجی میگویند بهجای تکیه بر سفارتخانهها یا کانالهای رسمی، در حال بازسازی دیپلماسی خود پیرامون حلقه کوچکی از افراد هستند که دسترسی مستقیم به رئیسجمهور دارند. این امر باعث شدهاست که بسیاری از کشورها برای مدیریت روابط با ابرقدرتی که سیگنالهایش غیرقابل پیشبینی و نامنظم شدهاست، به کانالهای غیررسمی پشت پرده وابسته شوند.
ولفگانگ ایشینگر، سفیر سابق آلمان در واشنگتن گفت رویکرد فعلی آمریکا نشاندهنده تمرکز شدید قدرت بر سیاست خارجی آمریکا در یک نفر است: دونالد ترامپ. او گفت: «آن شخص تصمیماتی خواهد گرفت، گاهی اوقات شبانه، گاهی در یک جلسه رسمی، گاهی اوقات نه. این روشی بسیار متفاوت نسبت به گذشته است و من مطمئن نیستم که روش ترامپ برای تصمیمگیری الزاما متضمن تصمیمهای درست و خوب باشد.»
به نوشته رویترز سال گذشته حدود ۳۰۰۰ کارمند وزارت امور خارجه را ترک کردند که تقریباً نیمی از آنها اخراج شدند و مابقی بازخرید شدند. این عدد نشان دهنده کاهشی در حدود ۱۵ درصد در از کارکنان ستادی این وزارتخانه است. سپس در دسامبر، روبیو دستور بیسابقه فراخوان دهها سفیر در سراسر جهان را صادر کرد.
بسیاری از دیپلماتهای حرفهای دوران سفارتشان به طور ناگهانی قطع شد. یک هفته قبل از کریسمس، به حدود ۳۰ نفر گفته شد که تا اواسط ژانویه پستهای خود را تخلیه کنند، فراخوانی که عمدتاً بدون هشدار یا توضیح انجام شد. برخی از سفیران در حال خروج، به طور خصوصی آن را «کشتار شنبهشب» نامیدند؛ عبارتی مربوط به دوران واترگیت که اکنون برای توصیف اخراجهای دسته جمعی مقامات استفاده میشود.
مارگارت مکمیلان، استاد تاریخ بینالملل در دانشگاه آکسفورد، گفت که دولت ترامپ در حال از بین بردن ظرفیت آمریکا برای درک کردن جهانی است که در آن فعالیت میکند. به اعتقاد این استاد دانشگاه این اقدام خطر بیثباتی جهانی را افزایش میدهد: «ما دیگر نمیتوانیم از دیپلماسی به شیوهای که اغلب در گذشته انجام میدادیم استفاده کنیم. ظرفیت لازم برای ایجاد روابط، دستیابی به توافقاتی که به نفع هر دو طرف باشد و پیشگیری و پایان دادن به جنگها دیگر وجود ندارد.»
بر اساس آمار رویترز در حال حاضر بیش از نیمی از پستهای سفارت ایالات متحده (۱۰۹ پست از ۱۹۵ پست) خالی هستند و توسط کاردارها اداره میشوند. این خلاء ساختاری، بهویژه در خاورمیانه (مانند کشورهای همسایه ایران و خلیج فارس) در زمان بحران و جنگ، هماهنگیهای دیپلماتیک را بهشدت مختل کرده است.
بسیاری از سفارتخانههای آمریکا اکنون توسط کاردارهای موقت اداره میشوند، دیپلماتهایی که به عنوان سرپرست فعالیت میکنند، نه سفیرانی که توسط سنا تایید شده باشند. برخی کشورها این اقدام را به منزله تنزل رتبه دیپلماتیک و بیاحترامی تلقی میکنند. سفیران سابق آمریکا و مقامات وزارت امور خارجه گفتند که کاهش حضور دیپلماتیک به آشفتگی در تخلیه آمریکاییها از منطقه هنگام آغاز جنگ ایران توسط ترامپ دامن زد.
به نوشته رویترز در پی اجرای طرحی همسو با پروژه ۲۰۲۵ (که در آستانه انتخاب ترامپ به عنوان برنامه غیررسمی او توسط اندیشکده محافظهکار بنیاد هریتیج تهیه شدهبود)، نزدیک به ۳۰۰۰ کارمند باسابقه وزارت خارجه (حدود ۱۵٪ کل کارکنان) اخراج یا بازخرید شدهاند. شورای امنیت ملی نیز از چندصد نفر به چند ده نفر کاهش یافته و تصمیمگیریهای نهادی جای خود را به پیگیری توییتها و پستهای ترامپ در «تروث سوشال» داده است.
تعدیل نیرو در شورای امنیت ملی (NSC)، که به طور سنتی سیاستهای خارجی و دفاعی را در کاخ سفید هماهنگ میکند، روابط میان دولت ترامپ و سفارتخانههای آن را بیشتر تضعیف کرد.
برخلاف عرف ۵۰ سال گذشته که ۵۷ تا ۷۴ درصد سفرا از میان دیپلماتهای باسابقه و غیرحزبی انتخاب میشدند، در دوره دوم ترامپ این رقم به تنها ۹ درصد سقوط کرده و ۹۱ درصد انتصابات کاملاً سیاسی و حزبی از میان طرفداران سیاسی یا رفقا و منسوبان ترامپ هستند.
سفیران آمریکا به دو دسته تقسیم میشوند: دیپلماتهای حرفهای و انتصابات سیاسی. هر دو توسط رئیسجمهور نامزد و توسط سنای آمریکا تایید میشوند. دیپلماتهای حرفهای به طور سنتی به غیرحزبی بودن خود افتخار میکنند و اغلب دههها تجربه دارند. انتصابات سیاسی معمولاً حامیان مالی بزرگ کمپینها، قانونگذاران سابق یا متحدان نزدیک رئیسجمهور هستند و ممکن است سابقه دیپلماتیک کمی داشتهباشند یا اساسا سابقهای در دیپلماسی نداشتهباشند.
ترامپ سفارتخانهها را دور زده و پروندههای حساس جنگ اوکراین، غزه و ایران را به افراد معتمد خود مانند جرد کوشنر و استیو ویتکوف (بدون تخصص و پیشینه دیپلماتیک یا هستهای) واگذار کرده است؛ امری که به گفته دیپلماتهای اروپایی منجر به «بیکفایتی فنی» در مذاکرات حساس شده است.
کشورهای خارجی متوجه شدهاند کانالهای رسمی وزارت خارجه آمریکا کارایی ندارند. کره جنوبی برای فرار از تعرفهها مستقیماً با رئیس دفتر ترامپ (سوزی وایلز) لابی میکند و ژاپن از ماسایوشی سان (میلیاردر تکنولوژی و شریک گلف ترامپ) به عنوان کانال مخفی انتقال پیام استفاده کرده است.
در عین حال متحدان غربی به این نتیجه رسیدهاند که بهترین راه مقابله با لفاظیهای تند و غیرقابلپیشبینی ترامپ (مانند تهدید هستهای علیه ایران)، سکوت، نادیده گرفتن آنها به عنوان سر و صدای پسزمینه و عدم تقابل علنی است.