اقتصاد۲۴- تحلیل تازه سازمان جهانی بهداشت تصویری روشنتر از نقش سبک زندگی، آلودگی و عفونتها در شکلگیری سرطان ارائه کرده و تأکید میکند میلیونها مورد سرطان در سراسر جهان میتوانند پیش از آغاز، متوقف شوند.
بسیاری از مردم هنگام فکر کردن به سرطان، احساس ناتوانی میکنند؛ گویی ابتلا به این بیماری کاملاً به شانس، ژنتیک یا عوامل خارج از کنترل وابسته است. اما تحلیل تازهای از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، نشان میدهد واقعیت پیچیدهتر و امیدوارکنندهتر از این تصور است.
بر اساس این گزارش، بیش از یکسوم تمام موارد سرطان در جهان قابل پیشگیری هستند. به بیان دیگر، میلیونها مورد ابتلا به سرطان در هر سال میتوانند از طریق تغییر سبک زندگی، اقدامات پزشکی، کاهش آلودگی و بهبود شرایط زندگی مهار شوند. این مطالعه که یکی از جامعترین ارزیابیهای جهانی درباره عوامل قابل پیشگیری سرطان توصیف شده، برای نخستین بار علاوه بر عوامل رفتاری و محیطی، نقش عفونتها را نیز در ابتلا به سرطان بررسی کرده است.
ایزابل سورجومَتارام، اپیدمیولوژیست پزشکی سازمان جهانی بهداشت و یکی از نویسندگان اصلی این تحلیل، میگوید: «رسیدگی به این عوامل قابل پیشگیری، یکی از قدرتمندترین فرصتها برای کاهش جهانی سرطان است.»
پژوهشگران دریافتند در سال ۲۰۲۲ نزدیک به ۱۹ میلیون مورد جدید سرطان در جهان ثبت شده است. حدود ۳۸ درصد این موارد با ۳۰ عامل خطر قابل تغییر مرتبط بودهاند. این عوامل شامل مصرف دخانیات، نوشیدن الکل، اضافهوزن، کمتحرکی، آلودگی هوا، تابش فرابنفش، برخی عفونتها و حتی شرایط شغلی خاص میشود.
اما در میان همه این موارد، سیگار همچنان در صدر قرار دارد. بر اساس یافتههای این تحقیق، مصرف دخانیات بهتنهایی با ۱۵ درصد تمام موارد جدید سرطان در جهان مرتبط بوده است. برای مردان، این خطر حتی بیشتر هم بوده؛ بهطوری که حدود ۲۳ درصد تمام موارد جدید سرطان در مردان در سال ۲۰۲۲ به سیگار کشیدن نسبت داده شده است.
متخصصان سالهاست درباره ارتباط مستقیم سیگار با سرطان ریه هشدار میدهند، اما اثر دخانیات فقط به ریه محدود نیست. سیگار با سرطان دهان، گلو، مری، معده، لوزالمعده، کلیه، مثانه و چندین نوع سرطان دیگر نیز ارتباط دارد.
پس از سیگار، مصرف الکل دومین عامل بزرگ قابل پیشگیری در بروز سرطان شناخته شد. طبق برآورد پژوهشگران، نوشیدن الکل مسئول حدود ۳.۲ درصد تمام موارد جدید سرطان در جهان بوده؛ یعنی تقریباً ۷۰۰ هزار مورد سرطان تنها در یک سال. در مجموع، پژوهشگران تخمین میزنند مصرف دخانیات و الکل رویهم حدود ۴۸ درصد تمام سرطانهای قابل پیشگیری را تشکیل میدهند.
این موضوع بار دیگر نشان میدهد دو عادت بسیار رایج در سبک زندگی مدرن، نقشی بسیار بزرگتر از تصور عمومی در سلامت انسان دارند. مصرف الکل با انواع مختلفی از سرطان، از جمله سرطان کبد، مری، روده بزرگ و سرطان پستان ارتباط دارد. نکته مهم این است که برخلاف تصور رایج، حتی مصرف متوسط الکل نیز میتواند خطر ابتلا به برخی سرطانها را افزایش دهد.
پژوهش سازمان جهانی بهداشت همچنین نشان میدهد آلودگی هوا تئثیر قابلتوجهی در بروز سرطان، بهویژه سرطان ریه، دارد. برای مثال، در شرق آسیا حدود ۱۵ درصد موارد سرطان ریه در زنان به آلودگی هوا نسبت داده شده است. در شمال آفریقا و غرب آسیا نیز تقریباً ۲۰ درصد سرطانهای ریه در مردان با آلودگی هوا مرتبط بودهاند.
این یافتهها نشان میدهد سرطان فقط نتیجه انتخابهای فردی نیست؛ بلکه شرایط محیطی و سیاستهای عمومی نیز نقش تعیینکنندهای دارند. زندگی در شهرهای آلوده، قرار گرفتن مداوم در معرض ذرات سمی یا تنفس هوای ناسالم، میتواند در درازمدت خطر ابتلا به بیماریهای مرگبار را افزایش دهد.
یکی از بخشهای مهم این گزارش، بررسی نقش عفونتها در ابتلا به سرطان است. بر اساس یافتهها، حدود ۱۰ درصد موارد جدید سرطان در جهان به عفونتها مرتبط بودهاند. در میان زنان، ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV بزرگترین عامل سرطانهای قابل پیشگیری شناخته شد. این ویروس میتواند به سرطان دهانه رحم منجر شود.
بیشتر بخوانید:افزایش بروز سرطان ریه در افراد غیرسیگاری/ ماجرا چیست؟
خبر امیدوارکننده این است که امروز واکسن HPV وجود دارد و میتواند از بسیاری از این بیماریها پیشگیری کند. با این حال، پوشش واکسیناسیون در بسیاری از کشورهای جهان هنوز پایین است. پژوهشگران تأکید میکنند گسترش دسترسی به واکسن HPV میتواند جان میلیونها زن را در دهههای آینده نجات دهد.
در این تحلیل، سرطان معده نیز بهعنوان یکی از سرطانهای مهم قابل پیشگیری معرفی شده است. موارد سرطان معده در مردان بیشتر دیده میشود و اغلب با سیگار کشیدن و عفونتهایی مرتبط است که در نتیجه ازدحام جمعیت، بهداشت ناکافی و دسترسی محدود به آب سالم ایجاد میشوند.
این مسئله نشان میدهد مبارزه با سرطان فقط به توصیههای پزشکی فردی محدود نمیشود؛ بلکه به توسعه زیرساختهای بهداشتی، دسترسی به آب پاک و بهبود شرایط زندگی نیز وابسته است.
آندره ایلباوی، مسئول بخش کنترل سرطان در سازمان جهانی بهداشت و یکی از نویسندگان این تحلیل، میگوید: «این نخستین تحلیل جهانی است که نشان میدهد چه میزان از خطر سرطان ناشی از عواملی است که میتوان از آنها پیشگیری کرد.»
او تأکید میکند بررسی الگوهای سرطان در کشورهای مختلف به دولتها و مردم کمک میکند بهتر بدانند کدام اقدامات میتواند بیشترین تأثیر را در کاهش خطر داشته باشد. در واقع، پیام اصلی این پژوهش روشن است: سرطان همیشه اجتنابناپذیر نیست.
هرچند همه موارد سرطان قابل پیشگیری نیستند و عوامل ژنتیکی همچنان نقش مهمی دارند، اما بخش بزرگی از خطر ابتلا به سرطان به رفتارها و شرایطی وابسته است که میتوان تغییرشان داد. ترک سیگار، ترک مصرف الکل، فعالیت بدنی منظم، کنترل وزن، واکسیناسیون، کاهش آلودگی هوا و بهبود شرایط بهداشتی، همگی میتوانند به شکل چشمگیری آمار سرطان را کاهش دهند.
پژوهشگران در پایان گزارش خود تأکید میکنند تقریباً چهار مورد از هر ۱۰ سرطان در جهان در سال ۲۰۲۲ میتوانستند با حذف عوامل خطر بررسیشده، پیشگیری شوند. آنها هشدار میدهند دستیابی به این هدف نیازمند تعهد سیاسی، سرمایهگذاری پایدار و سیاستگذاری متناسب با شرایط هر کشور است.
اما در کنار نقش دولتها، این گزارش پیامی مهم برای افراد عادی هم دارد: بسیاری از انتخابهای روزمره ما، تأثیر مستقیمی بر خطر ابتلا به سرطان دارند. شاید سرطان همچنان یکی از بزرگترین چالشهای سلامت جهان باشد، اما علم امروز بیش از هر زمان دیگری نشان میدهد که انسانها در برابر این بیماری کاملاً بیدفاع نیستند.