تاریخ انتشار: ۱۰:۰۲ - ۲۲ خرداد ۱۴۰۳
۴۱۸ شرکت تابعه به بخش‌های کلان و به حوزه‌های خرد اقتصاد ورود کرده‌اند

وورد بنیاد مستضعفان، ستاد اجرایی فرمان امام، شستا و صندوق بازنشستگی به اقتصاد‌های کوچک

اینکه سال‌هاست نهادها در حوزه‌های استراتژیک و سرمایه‌بر حضور دارند از منظر منطق اقتصادی و با توجه به اینکه بخش خصوصی توان سرمایه‌گذاری در این سطح را ندارد، از سوی کارشناسان قابل پذیرش توصیف می‌شود. اما ورود آنها به بخش‌هایی که بخش خصوصی توان سرمایه‌گذاری در آن را دارد و اتفاقاً به موازات نهادها، بخش خصوصی هم در آن بخش‌ها فعالیت‌های موفقی داشته است، از چه منطقی پیروی می‌کند؟

ورود غول‌ها به کارهای خرد

اقتصاد۲۴-نهاد‌ها و بنیاد‌ها به‌عنوان بازیگران بزرگ اقتصاد علاوه بر حضور در بخش‌های استراتژیک و کلان، نقش پررنگی هم در فعالیت‌های خرد و صنایع کوچک و کسب‌وکار‌های نوپا دارند. در یک بررسی تحقیقی از زیرمجموعه‌ها و شرکت‌های تابعه چهار نهاد نام‌آشنا، ۴۱۸ شرکت و هلدینگ ثبت‌شده به چشم می‌خورد که در بیشتر موارد همین شرکت‌های زیرمجموعه، خود نیز زیرمجموعه‌های متعدد و گسترده‌ای دارند. ۴۱۸ شرکت استخراج‌شده از سایت‌ها، بخشی از شرکت‌های زیرمجموعه است و در جست‌وجویی که انجام دادیم، موفق به یافتن نام تعدادی از شرکت‌های تابعه نشدیم.

مالکان بزرگ در شرکت‌های زیرمجموعه از ۰/۳درصد تا صددرصد سهام دارند و انواع شرکت‌های بورسی، غیربورسی، مدیریتی و غیرمدیریتی را راهبری می‌کنند.

تعدادی از این شرکت‌ها توسط این مالکان بزرگ تاسیس شده‌اند و تعدادی دیگر در قالب رفع رد دیون دولت به آن‌ها واگذار شده است، اما نهایتاً نتیجه کار، تبدیل شدن نهاد‌ها به ابرهلدینگ‌های اقتصادی است.

در این گزارش قصد واکاوی گردش مالی و نقش نهاد‌ها و بنیاد‌ها در درآمد‌های مالیاتی که خود بحثی مفصل و قابل تأمل دارد را نداریم. موضوع مورد نظر این گزارش ورود نهاد‌ها به رسته فعالیت‌های اقتصادی است که جزو گروه فعالیت‌های خرد و صنایع کوچک دسته‌بندی می‌شود.

اینکه سال‌هاست نهاد‌ها در حوزه‌های استراتژیک و سرمایه‌بر حضور دارند از منظر منطق اقتصادی و با توجه به اینکه بخش خصوصی توان سرمایه‌گذاری در این سطح را ندارد، از سوی کارشناسان قابل پذیرش توصیف می‌شود. اما ورود آن‌ها به بخش‌هایی که بخش خصوصی توان سرمایه‌گذاری در آن را دارد و اتفاقاً به موازات نهادها، بخش خصوصی هم در آن بخش‌ها فعالیت‌های موفقی داشته است، از چه منطقی پیروی می‌کند؟

اگرچه بخش خصوصی در حوزه‌های اکتشاف و استخراج نفت توانایی حضور کمتری دارد، اما در حوزه‌های دیگر اقتصادی که کوچک‌مقیاس‌تر هستند، امکان حضور بخش خصوصی فراهم است. حتی در بخش نفت نیز تاکید بر واگذاری به بخش خصوصی است. اشاره ما به واکنش رهبری در بازدید بهمن ۱۴۰۲ به صحبت‌های جواد اوجی وزیر نفت است. در این بازدید پس از ارائه گزارش از سوی مسئولان نفتی درباره جایگزینی شرکت‌های داخلی در پتروپارس به جای توتال و مشارکت ستاد فرمان اجرایی امام در میدان یاران تاکید کردند: «به بخش خصوصی بدهید، ستاد که بخش خصوصی نیست.»


بیشتر بخوانید:تباهی نیمی از بودجه کل کشور برای صندوق های بازنشستگی


شرکت‌های اکتشاف و تولید در آخرین ارزیابی‌ها که مربوط به سال ۱۳۹۷ است ۱۷ شرکت بود که از بین این‌ها سه شرکت خصوصی واقعی بودند. در دور جدید ارزیابی که مربوط به سال ۱۴۰۱ است با خروج سه شرکت قدیمی که کاری انجام نداده بودند و ورود پنج شرکت جدید عملاً تعداد شرکت‌های خصوصی اکتشاف و تولید به هفت شرکت رسید.

شرکت اکتشاف توسعه انرژی افق، شرکت نفت‌گاز و انرژی کیسون، شرکت انرژی دانا، شرکت مشارکت ول‌سرویسز و ایرانیان‌اروند، شرکت مشارکت سیلند و مارون‌کاران، شرکت پیمانکاری ایران و شرکت پارس کیهان هفت شرکت خصوصی در بخش اکتشاف و تولید نفت هستند. با ورود این شرکت‌ها، اما هنوز نهادها، دست بالا را دارند.

در بخش صنایع کوچک‌تر موضوع قابل تأمل‌تر است. در حوزه تولید دارو حدود ۱۷۰ شرکت فعال وجود دارد که طبق آخرین آمار‌های ارائه‌شده، از این تعداد، ۲۷ شرکت در گروه تیپیکو (شرکت سرمایه‌گذاری دارویی تامین اجتماعی)، ۱۶ شرکت در گروه دارویی برکت و ۵ شرکت در زیرمجموعه صندوق بازنشستگی قرار دارند. این آمار را باید کنار شرکت‌های دارویی خصولتی دیگر که در این گزارش به آن‌ها نپرداختیم قرار داد. ورود نهاد‌ها به حوزه دارو در حالی است که بخش خصوصی توانمندی خود را در این بخش اثبات کرده و در مواردی محصولاتی که بخش خصولتی به دلیل مشکلاتی مانند عدم ثبات مدیریتی و وجود مدیران سیاسی قادر به تولید نبوده را وارد جریان تولید کرده است. در حوزه تولید کاغذ، کاشی، لاستیک، کشاورزی و دامپروری، صنایع غذایی، سیمان، هواپیمایی، گردشگری، هتل‌داری و... وضعیت مشابهی وجود دارد.

شستا

شرکت‌های زیرمجموعه شرکت سرمایه‌گذاری تامین اجتماعی (شستا) از بزرگ‌ترین فعالان اقتصادی است. این هلدینگ بزرگ شرکت‌های تابعه بسیاری دارد که علاوه بر حوزه‌های نفت و پتروشیمی، به حوزه صنایع غذایی، کشاورزی، دامپروری، دارو و بسیاری رشته فعالیت‌های دیگر نیز ورود کرده است. در بررسی انجام‌شده به ۱۵۶ شرکت بر می‌خوریم که به‌عنوان شرکت‌های تابعه شستا مشغول فعالیت هستند. این شرکت‌ها بعضاً خود زیرمجموعه‌های دیگری دارند که محاسبه تعداد آن‌ها از حوصله این گزارش خارج است.

در زیرمجموعه شستا بخشی با عنوان سرمایه‌گذاری صنایع عمومی تامین وجود دارد که ۱۰ مجموعه دامداری و کشاورزی، لوازم خانگی، تولید کارتن، لوازم الکترونیکی و الیاف وجود دارد. شستا با بازوی دیگر خود به نام سرمایه‌گذاری سیمان تامین، ۱۵ کارخانه سیمان را مدیریت می‌کند. شرکت گروه مالی صبا تامین با ۵ شرکت زیرمجموعه، شرکت سرمایه‌گذاری نفت، گاز و پتروشیمی (تاپیکو) با ۵۲ شرکت زیرمجموعه، شرکت سرمایه‌گذاری دارویی تامین (تیپیکو) با ۲۷ شرکت زیرمجموعه، شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین تاصیکو با ۲۶ شرکت زیرمجموعه، رایتل، سرمایه‌گذاری توسعه انرژی تامین، کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران به ترتیب با ۵، ۷ و ۱۶ شرکت زیرمجموعه دیگر هلدینگ‌های شستا هستند.

بنیاد مستضعفان

حضور بنیاد مستضعفان در اقتصاد با فعالیت‌های گسترده‌ای در زمینه هتل‌داری، گردشگری، فرهنگی، انرژی و مالی دیده می‌شود. از زیرمجموعه‌های بنیاد توانستیم به نام ۱۱۰ شرکت برسیم. هرچند بنیاد مستضعفان نیز در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی حضور دارد و تولید برند‌های پاک، بهنوش و زمزم را مدیریت می‌کند، اما پررنگ‌ترین فعالیت بنیاد در بخش هتل داری است؛ به‌طوری‌که ۳۶ هتل در شهر‌های مختلف به نام بنیاد به ثبت رسیده است. آزادراه تهران- شمال، پارک ارم، تله‌کابین توچال، بنیاد علوی، باشگاه ایرانیان در دوبی و ۱۶ موزه و مرکز فرهنگی را نیز در اختیار دارد.


بیشتر بخوانید:پشت پرده‌های پرونده سنگین و پرحاشیه مجلس علیه شستا؛ ماجرای یک واگذاری ناتمام


ستاد اجرایی فرمان امام

ستاد اجرایی فرمان امام که در سال ٦٨ و یک ماه پیش از رحلت امام خمینی (ره) با فرمان ایشان تشکیل شد یکی دیگر از مالکان بزرگ شرکت‌های بزرگ کشور است که بازوی اجرایی‌اش در بورس، گروه تدبیر است. اما فعالیت‌های اقتصادی ستاد در سال‌های اخیر بیشتر با نام برکت شناخته می‌شود. با شیوع کرونا فعالیت‌های این گروه که ۱۶ شرکت زیرمجموعه در حوزه دارو دارد بیشتر شناخته شد. ستاد در حوزه‌های انرژی، ساختمانی، لیزینگ و مخابرات نیز فعالیت می‌کند.

صندوق بازنشستگی کشوری

صندوق بازنشستگی کشوری که به دلیل زیان‌ده بودن امسال ۲۵۶ هزار میلیارد تومان از دولت بودجه می‌گیرد تا حقوق بازنشستگان را پرداخت کند، هلدینگ‌های بزرگی در زیرمجموعه دارد. هواپیمایی آسمان، پگاه، کفش ملی، ایرانول و نفت پاسارگاد آشناترین آن‌ها هستند. در بررسی‌ها مشخص شد تعدادی از زیرمجموعه‌ها نام شرکت‌های تابعه را روی سایت قرار ندادند، اما از بین مجموعه‌هایی که شرکت‌های تابعه خود را اعلام کرده‌اند به نام ۵۸ شرکت می‌رسیم.

سال مشارکت مردم

حضور خصولتی‌ها در اقتصاد در پاره‌ای موارد فضای رقابت نابرابر ایجاد کرده است. تعداد اظهارنظر‌های کارشناسی در خصوص این فضا و مدیریت‌های بعضاً سیاسی و گرفتن امتیازات به واسطه این نوع مدیریت به اندازه‌ای زیاد است که تکرار آن در اینجا جایز نیست.

می‌دانیم که شعار امسال با تاکید مشارکت مردم در تولید انتخاب شده. از دریچه تحقق این شعار انتظار می‌رود برنامه اولویت‌دار و جدی از سوی نهاد‌ها برای واگذاری صنایع کوچک به بخش خصوصی چیده شود. اما آیا واقعاً این نهاد‌ها حاضر به خالی کردن عرصه برای مشارکت بیشتر مردم در اقتصاد خواهند بود؟

منبع: هم میهن
ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.
خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

بهترین خوراکی برای تناسب اندام

مردم روی شعار‌های بورسی نامزد‌ها حساب باز نکنند/ واکنش بورس به نتیجه انتخابات قوی‌تر از دوره‌های قبلی خواهد بود

راست و دروغ ادعا‌ها در مناظره چهارم

عکس/ گپ و گفت سعید جلیلی و پورمحمدی بعد از مناظره پر از جدل

تنظیم قولنامه عادی برای این اسناد ممنوع شد

عکس/ حمله شدید آذری جهرمی به قاضی زاده هاشمی؛ حیا کن

عکس/ پردیس احمدیه در فیلم تازه سعید سهیلی

فیلم/ ظریف: می‌دانید با این اختلاس‌ها می‌توان چند تا برج خلیفه و فرودگاه ساخت؟

فیلم/ پزشکیان: ۴ نفر در مقابل من قرار گرفته‌اند

کنایه مهم زنگنه به جلیلی

این جمله پورمحمدی طوفان به پا کرد

پزشکیان:‌ ای مردم! من خاک پای شما هستم

فیلم/ چه کسانی به عنوان مشاور کاندیداهای ریاست جمهوری وارد استودیو شدند؟

فیلم/ ستاد آقای پزشکیان ستاد آقای روحانیست

راز حملات پی در پی قالیباف به روحانی و ظریف

اعلام آمادگی زنگنه برای مناظره با جلیلی

اتهام زنی هماهنگ ۴ کاندیدا به ظریف، روحانی، زنگنه و خاتمی

ژاوی سرمربی پرسپولیس شد؟

فیلم/ پرسش قاطع پورمحمدی از جلیلی درباره صدور قعطنامه‌ها علیه ایران

پای احمدی‌نژاد به مناظره باز شد

جلیلی: پورمحمدی باید جپاسخ‌گوی فسادهای زمان مسئولیتش باشد

فیلم/ وعده جدید قالیباف: ۲۰۰ متر زمین رایگان به مردم

فیلم/ اعلام آمادگی زاکانی برای مناظره با خاتمی، روحانی و زنگنه

فیلم/ پورمحمدی: اگر ما خواب نما شده‌ایم شما هنوز از خواب بیدار نشدید

فیلم/ واکنش تازه حسن روحانی به مناظرات انتخاباتی

فیلم/ پزشکیان: ترامپ و اسرائیل و مجلس ایران برجام را آتش زدند؛ فرق شما چیست؟

فیلم/ پورمحمدی: مثل جلیل برای پست ده پونزده سال زنبیل نگذاشتیم

عکس/ تانک واقعی انقلاب کیست؟

درگیری سعید جلیلی و پورمحمدی در مناظره چهارم

کنایه سنگین پزشکیان به زاکانی

فیلم/ افشاگری مهم پورمحمدی علیه جلیلی روی آنتن زنده

فیلم/ پاسخ فوری زنگنه به ادعای جلیلی و زاکانی

پزشکیان: کشور را با یک گروه نمی توان اداره کرد

تعریف و تمجید قاضی‌زاده از احمدی‌نژاد

فیلم/ پزشکیان: کی از سفارت انگلیس بالا رفت؟ کی از سفارت عربستان بالا رفت؟

سیگنال قالیباف برای مذاکره با ترامپ

شروط پرداخت این وام اعلام شد

عکس/ کتاب تازه زاکانی روی آنتن زنده

انتقاد صریح پورمحمدی از ردصلاحیت علی لاریجانی و جهانگیری

فیلم/ اتهام قاضی‌زاده هاشمی به تیم رسانه‌ای روحانی

حمله به بیرانوند، ترابی و اسماعیلی‌فر

فیلم/ نگرانی قالیباف از موضوعات مطرح شده در ستاد پزشکیان

کنایه سنگین پزشکیان به قالیباف

کنایه قالیباف به ظریف در ابتدای مناظره چهارم

حمله زودهنگام قالیباف به مسعود پزشکیان بر سر برجام

۵ پرسش کارشناسان از کاندیداهای ریاست جمهوری در مناظره چهارم

عکس/ نیوشا ضیغمی و دخترش در یک قاب

عکس/ همراه ویژه پزشکیان در مناظره امشب

توییت سعید جلیلی پیش از مناظره چهارم

آغاز مذاکرات آزادسازی منابع ارزی ایران در بحرین