روزهای پرتنش در دیپلماسی ایران و آمریکا
اقتصاد۲۴- پس از دو روز پرتنش و نفسگیر، اکنون چنین به نظر میرسد که مقامهای کاخ سفید و در راس آنها دونالد ترامپ لحن خود را در قبال تهران ملایم کردهاند و بار دیگر به دیپلماسی بهعنوان گزینه کمهزینه و مطلوبترین گزینه موجود برای حل وضعیت پیچیده پرونده ایران بازگشتهاند.
از عقبنشینی ترامپ در تروث سوشال تا ترافیک تماسهای تلفنی میان مقامات ایران و آمریکا با همتایان خود از چین، روسیه، مصر، هند، شورای همکاری خلیج فارس تا سفر وزیر خارجه عراق به تهران؛ تماسهایی که نشان از نگرانیهای منطقه از گزینه نظامی واشنگتن در قبال تهران دارد.
استقرار سکون
در علم اقتصاد مفهومی وجود دارد به نام «اقتصاد برافروخته» (overheating economy) که اشاره دارد به وضعیتی که در آن ظرفیت تولیدی با رشد تقاضای کل همگام نباشد. به بیان سادهتر، اقتصاد برافروخته اقتصادی است که دوره طولانی رشد اقتصادی و فعالیت مثبت را تجربه کرده و منجر به تورم بالایی شده است که ناشی از افزایش ثروت مصرفکنندگان است.
از دل این مفهوم، ایده اقتصاد داغ سر برمیآورد که به اقتصادی اشاره دارد که با سرعتی ناپایدار در حال گسترش است و همین امر سبب شده که در نهایت سراسر آن دستخوش تلاطم میشود. تا جایی که به تحولات چند هفته اخیر مربوط میشود، به نظر میرسد شاهد داغ شدن تنور تنشها بهنحوی بودهایم که اساسا نوعی اضمحلال در اثر گرمایش به وقوع پیوسته است.
بیشتر بخوانید:بیانیه مشترک کشورهای اروپایی علیه اقدام ترامپ
به عبارت دیگر، پس از روزها اظهارات تهدیدآمیز از سوی مقامات آمریکایی در پی تحولات اخیر، حال به نظر میرسد که سراسر سازوکار اعمال تهدید در اثر گسترش ناپایدار آتش رویدادها به نقطه ذوب رسیده و اکنون آرامشی را در پی رسیدن امور به نقطه جوش شاهد هستیم.
پس از روزها اظهارات بیاساس و مداخلهجویانه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واکنش به رویدادهای یک هفته گذشته، حال به نظر میرسد که مستاجر فعلی اتاق بیضی به این نتیجه رسیده که باید رویکردی مبتنی بر آرام کردن اوضاع را پیش بگیرد و از سطح حرارت مداخلات خود بکاهد.
این در حالی است که طی روزهای اخیر، رئیسجمهور آمریکا بارها اظهاراتی بیاساس درباره امور داخلی ایران بر زبان آورده و شماری از تحلیلگران خارجی حتی احتمال حمله نظامی ایالات متحده به ایران را مطرح کرده بودند.
تماس عراقچی-ویتکاف
اکنون و پس از چنین اوضاع و احوالی، رسانههای جهان از احتمال بازگشت طرفین غربی و ایران به آرامش و میدان دادن مجدد به دیپلماسی خبر میدهند. در همین رابطه، روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال مدعی دیدار احتمالی سیدعباس عراقچی، رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان، با استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، در داووس سوئیس شد.
وال استریت ژورنال به تاریخ ۲۷ دیماه به نقل از مقامات عربی و اروپایی مدعی شد که عراقچی با آمریکاییها در تماس است و درصدد است ملاقاتی با ویتکاف در داووس داشته باشد، اما هنوز این اتفاق نیفتاده است.
از سوی دیگر و به تاریخ ۱۶ ژانویه، فرستاده ویژه آمریکا درباره اقدام احتمالی نظامی علیه ایران، ابراز امیدواری کرد که واشنگتن به یک «راهحل دیپلماتیک» با ایران دست یابد. ویتکاف در کنفرانس شورای اسرائیلی-آمریکایی در فلوریدا افزود که دولت دونالد ترامپ راهحل دیپلماتیک را بر نظامی ترجیح میدهد.
وی بار دیگر ادعاهای دولت ترامپ برای رسیدن به توافق با ایران را مطرح کرد که بارها از سوی تهران رد شده است و گفت: «یک توافق دیپلماتیک شامل چهار موضوع توقف غنیسازی هستهای، کاهش موجودی موشکی، مواد هستهای موجود در ایران و نیروهای نیابتی است.» نماینده ویژه ترامپ با تکرار تهدیدات واشنگتن افزود: «اگر آنها میخواهند به جامعه ملل بازگردند، میتوانیم این چهار مشکل را از طریق دیپلماتیک حل کنیم، در این صورت این یک راهحل عالی خواهد بود. چرا که جایگزین آن، راه حل بدی است.»
تماس ویتکاف با وزیرخارجه مصر
از سوی دیگر، روز جمعه ۲۶ دیماه، وزیر خارجه مصر و فرستاده رئیس جمهور آمریکا در امور غرب آسیا تلفنی درباره تکمیل توافق آتشبس در غزه رایزنی و بر لزوم حفظ آرامش اوضاع با ایران تاکید کردند. رئیس دستگاه دیپلماسی مصر و ویتکاف درباره تحولات منطقه بهویژه ایران رایزنی و بر لزوم کاهش تنش و آرامش اوضاع برای جلوگیری از کشیده شدن منطقه به بیثباتی و آشوب و لزوم آمادهسازی شرایط برای ترجیح راهحلهای دیپلماتیک تاکید کردند.
همچنین رئیس موساد روز جمعه در جریان سفرش به آمریکا با فرستاده ویژه کاخ سفید درباره ایران رایزنی کرد. بنا به گزارش آکسیوس، محوریت دیدار دیوید بارنیا، رئیس موساد با ویتکاف، بررسی پرونده ایران عنوان شده است.
همزمان خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی نوشت که مقامات عربستان سعودی، قطر، عمان و مصر ۴۸ ساعت پیش از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه در اظهاراتش تلویحا نشان داد که در نهایت تصمیم گرفته است فعلا حملهای انجام نشود، فعالانه در میانجیگری برای کاهش تنشها نقش داشتهاند.
بیشتر بخوانید:کجدار و مریز ترامپ برای چیست؟ / بالاخره جنگ میشود یا نمیشود؟
این در حالی است که خود ترامپ نیز اخیرا از لحن تهاجمی پیشین خود عقبنشینی کرده است. وی در تاریخ ۱۶ ژانویه و با عقبنشینی آشکار از الفاظ تهدیدآمیز پیشین خود علیه تهران، ادعا کرد که از تصمیم مقامات جمهوری اسلامی ایران مبنی بر توقف اجرای حکم اعدام تمجید میکند.
وی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «من بهشدت به این حقیقت که تمامی اعدامهای برنامهریزی شده که قرار بود روز گذشته به وقوع بپیوندد توسط سران ایران لغو شده است، احترام میگذارم.»
رئیسجمهور آمریکا همچنین روز جمعه در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا مقامات عربی او را از حمله احتمالی علیه ایران منصرف کردند، با تکذیب این مساله گفت که خود بهتنهایی این تصمیم را گرفته است.
به گزارش سیانان، ترامپ در هنگام ترک کاخ سفید در جمع خبرنگاران گفت: «کسی مرا متقاعد نکرد. من خودم را متقاعد کردم.» رئیسجمهور آمریکا ادامه داد: «آنها تمامی اعدامها را لغو کردند. این تاثیر بزرگی داشت.»
عقبنشینی اروپا
تحولات مذکور در حالی روی میدهد که دیگر طرفهای غربی نیز از لحن خصمانه چند روز اخیر خود بازگشته و از قرار معلوم به این نتیجه رسیدهاند که وضعیت پیچیده و چندبعدی فعلی راهی جز مذاکره و راهکارهای دیپلماتیک ندارد.
در همین رابطه، سخنگوی ارشد کمیسیون اروپا روز جمعه ۲۶دیماه عنوان کرد که اتحادیه اروپا به دنبال تغییر نظام در ایران نیست. بنا به گزارش اسپوتنیک، انور العنونی، سخنگوی ارشد کمیسیون اروپا، البته گفت که وزرای خارجه اتحادیه اروپا به دنبال اعمال تحریمهای جدید علیه ایران پیرو ناآرامیهای اخیر در این کشور هستند.
این اظهارات در حالی مطرح شد که وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران شامگاه جمعه بیانیه مداخلهجویانه گروه ۷ در ارتباط با امور داخلی ایران را بهشدت محکوم کرد و آن را گواه روشنی از رویکرد مزورانه کشورهای عضو این گروه به سردمداری آمریکا در قبال موضوع حقوق بشر دانست.
این بیانیه عنوان کرد: «کشورهای عضو گروه ۷ به جای صدور بیانیههای فریبکارانه و مداخلهجویانه، باید دخالت در امور داخلی ایران را متوقف کنند، به تحریمهای ظالمانه و غیرقانونی علیه ملت ایران پایان دهند و از سوءاستفاده از مفاهیم والای حقوق بشری بهعنوان پوششی برای مداخله در امور داخلی ایران و ترغیب خشونت و تروریسم خودداری کنند.»
حمایت چین و روسیه
از سوی دیگر، عصر پنجشنبه ۱۶ ژانویه، شورای امنیت سازمان ملل شاهد برگزاری نشستی در رابطه با وضعیت این روزهای ایران بود، نشستی که به صحنه تقابل رویکردها بدل شد و تلاش برخی کشورها برای پیوند زدن تحولات داخلی ایران با صلح و امنیت بینالمللی، با مقاومت جدی اعضایی مواجه شد که بر اصول منشور ملل متحد، حاکمیت ملی و پرهیز از مداخله خارجی تاکید داشتند و مسیر دیپلماسی را تنها راه مدیریت تنش دانستند.
واسیلی نبنزیا، سفیر روسیه در سازمان ملل، در نشست شورای امنیت درباره ایران، همه اشکال مداخله خارجی، تحریک به خشونت و تهدید به زور علیه این کشور را محکوم کرد و هشدار داد که برخی اظهارات اخیر آمریکا درباره «تغییر حکومت» و ارائه کمک به معترضان، نقض منشور ملل متحد و اصولعدم مداخله در امور داخلی دولتها است.
طی این نشست، سفیر و معاون نمایندگی چین در سازمان ملل با بیان اینکه ایالات متحده آشکارا ایران را به استفاده از زور تهدید کرده است، تاکید کرد که سرنوشت ایران باید به دست خود مردم تعیین شود و از آمریکا خواست که «در سمت درست تاریخ بایستد».
علاوه بر اظهارات نمایندگان پکن و مسکو در شورای امنیت، مقامهای عالیرتبه روسیه و چین نیز ضمن ابراز حمایت از جمهوری اسلامی، بر ضرورت حلوفصل مسالمتآمیز دشواریهای موجود تاکید کردند. در همین رابطه، مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین رؤسای جمهوری اسلامی ایران و روسیه، ظهر روز جمعه ۲۶ دیماه، در گفتوگویی تلفنی در خصوص تحولات منطقهای و بینالمللی بهویژه حوادث اخیر در ایران و همچنین آخرین وضعیت روابط دوجانبه در بخشهای مختلف به تبادل نظر و رایزنی پرداختند.
پزشکیان در این گفتوگوی تلفنی ضمن قدردانی از موضع حمایتی روسیه از حقانیت جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل و دیگر مجامع بینالمللی، به مروری کلی از حوادث چند روز گذشته در کشورمان و نقش و دخالت مستقیم آمریکا، رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای اروپایی در این حوادث پرداخت.
ولادیمیر پوتین نیز ضمن ابراز خرسندی از گفتوگو با پزشکیان، با بیان اینکه روسیه تحولات ایران را با دقت و حساسیت پیگیری میکند، آنچه را در روزهای گذشته در ایران رخ داد مشابه سناریوهای انقلاب رنگی توصیف کرد و افزود: «ما کاملا درک میکنیم که به دلیل تأثیر تحریمهای بلندمدت ظالمانه مشکلات اقتصادی و اجتماعی در ایران رخ دهد، اما آشوب و اغتشاش هیچ تطابقی با اعتراض صلحآمیز و مدنی ندارد.»
از سوی دیگر، شنبه ۱۷ ژانویه، دمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین در تشریح اقدامات مسکو درباره کاهش تنش در منطقه گفت که روسیه در تلاش است به کاهش تنش در مورد ایران و در کل منطقه کمک کند و پوتین در این راستا اقداماتی انجام میدهد.
بنا به گزارش تاس و به گفته مقام ارشد کرملین، روسیه این کمک را نه تنها درباره ایران، بلکه به کل منطقه، به آرمان ثبات و صلح منطقهای ارائه میدهد و این چیزی است که روسیه در حال حاضر از طریق تلاشهای خود ارائه میکند.
همچنین، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، روز پنجشنبه ۲۵ دیماه در یک تماس تلفنی با همتای ایرانی خود درباره روابط دوجانبه و تحولات بینالمللی گفتوگو و تبادل نظر کرد.
طی این تماس، وزیر خارجه چین نیز ضمن تاکید بر اهمیت پایبندی همه کشورها به اصول بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بینالملل، تصریح کرد: «جهان نباید به عصر نمایش زور عریان برگردد و قدرتها باید رفتاری مسوولانه داشته باشند.»
وانگ یی همچنین بر ضرورت احترام به حاکمیت ملی ایران بهعنوان قدرتی مهم در منطقه تاکید کرد. به موازات این تماس عراقچی با وزرای خارجه پاکستان و هند نیز به صورت تلفنی گفتوگو کرد.
آمادگی تهران برای مذاکره
نکته دیگری که نباید از یاد برد، تاکید مداوم ایران در میانه تنشها و تهدیدهای موجود بر اهمیت مذاکره و دیپلماسی است. در همین رابطه، طی روزهای اخیر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در گفتوگو با یک رسانه آمریکایی گفت که ایران همواره به دنبال مذاکره و دیپلماسی بوده است و این را در ۲۰ سال گذشته ثابت کرده است.
عراقچی در گفتوگو با شبکه فاکس نیوز، شبکه مورد علاقه ترامپ، گفت: «هرچند که تجربه مثبتی با واشنگتن نداریم، اما دیپلماسی بهتر از جنگ است.» وی افزود: «این آمریکاست که همیشه از دیپلماسی فرار کرده و جنگ را انتخاب کرده است.»
رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان در عین حال تاکید کرد: «موشک بالستیک، وسیله دفاع ما و قابل اعتمادترین وسیله دفاع است و قابل مذاکره نیست.» وی اظهار داشت: «چرا ما باید روی موشکهای بالستیک خود مذاکره کنیم وقتی ما برای امنیت و دفاع خود به آنها نیاز داریم؟»
دیپلماسی ایران و آمریکا در ایدفا
در همین رابطه، روز پنجشنبه ۲۵ دیماه، گابریل لوشینگر، مشاور امنیت ملی سوئیس، در تماس تلفنی با دبیر شورای امنیت ملی ایران، درباره مناسبات دوجانبه و آخرین تحولات منطقه گفتوگو کرد.
در این گفتوگوی تلفنی، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان، با اشاره به نقش سازنده سوئیس در حل تنشها و سابقه مثبت این کشور در حلوفصل مسالمتآمیز بحرانها، تاکید کرد: «جمهوری اسلامی ایران ضمن برداشت ایجابی از رویکرد مثبت سوئیس، در مقابل لفاظیهای تهدیدآمیز آمریکا منفعل نخواهد بود.»
مشاور امنیت ملی سوئیس نیز در این تماس تلفنی، آمادگی کامل کشورش به منظور ایفای نقش سازنده برای کاهش تنش در شرایط کنونی را اعلام کرد.
سفر وزیرخارجه عراق به تهران
از سوی دیگر، تحرکات دیپلماتیک کشورهای همسایه ایران ادامه دارد. در همین رابطه، وزیر خارجه عراق روز یکشنبه ۱۸ ژانویه با همتای ایرانی خود در تهران دیدار و گفتوگو میکند. بنا به گزارشها، فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق، روز یکشنبه و در سفر به تهران، با سیدعباس عراقچی دیدار و گفتوگو میکند.
اظهارات گروسی درباره راهحل دیپلماتیک
روز شنبه ۱۷ژانویه مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی طی سخنانی عنوان کرد که این نهاد در پی دستیابی به یک توافق جدید با ایران است. وی طی مصاحبهای عنوان کرد: «ما در تلاش هستیم راه را برای یک توافق جدید هموار کنیم و برای این هدف، در حال مشورت مستمر با دولت ایران و دیگر بازیگران کلیدی هستیم.»
مدیر آژانس بینالمللی انرژی اتمی که با شبکه تلویزیونی اسپانیایی RTVE مصاحبه میکرد، گفت که باور دارد احیای کامل نظارت برای کاهش تنشها پیرامون برنامه هستهای ایران و جلوگیری از تشدید بیشتر آن حیاتی است.
دستآخر چنین به نظر میرسد که پس از دورهای یکهفتهای از تب فراگیر در فضای سیاست، اکنون آنتیبیوتیک دیپلماسی توانسته دست بالا را داشته باشد و بار دیگر در دستور کار قرار بگیرد و آبی باشد بر برافروختگی این روزها و هفتهها.
