توکن چیست و چه کاربردی در اقتصاد دیجیتال دارد؟
اقتصاد ۲۴- در سالهای اخیر با گسترش فناوری بلاکچین و رشد بازار رمزارزها، مفاهیمی مانند کوین، توکن، NFT و دیفای بیش از پیش وارد ادبیات اقتصادی و فناوری شدهاند. در این میان، «توکن» یکی از کلیدیترین اجزای اقتصاد دیجیتال به شمار میرود که نقش مهمی در جذب سرمایه، ایجاد خدمات غیرمتمرکز و شکلدهی به اکوسیستمهای نوین مالی ایفا میکند. اما توکن دقیقاً چیست و چه تفاوتی با سایر داراییهای دیجیتال دارد؟
توکن چیست؟
توکن نوعی دارایی دیجیتال است که بر بستر یک بلاکچین موجود ایجاد میشود. برخلاف کوینها مانند بیتکوین یا اتریوم که هر کدام شبکه بلاکچین اختصاصی خود را دارند، توکنها روی بلاکچینهای دیگر ساخته میشوند. اگر بلاکچین را مانند یک سیستمعامل در نظر بگیریم، توکنها همان برنامههایی هستند که روی این سیستم اجرا میشوند.
هر توکن میتواند نمایانگر یک دارایی، حق رأی، امتیاز، کالا یا حتی یک اثر هنری دیجیتال باشد. برای نمونه، تتر (USDT) نوعی توکن است که ارزش آن معادل یک دلار آمریکا بوده و روی شبکههایی مانند اتریوم و ترون فعالیت میکند. این انعطافپذیری باعث شده توکنها به یکی از ابزارهای اصلی اقتصاد دیجیتال تبدیل شوند.
ویژگیهای عمومی توکنها
توکنها اگرچه انواع مختلفی دارند، اما برخی ویژگیهای مشترک میان اغلب آنها دیده میشود. مهمترین ویژگی این است که بلاکچین اختصاصی ندارند و بر بستر شبکههای موجود فعالیت میکنند. تراکنشهای آنها بهصورت غیرمتمرکز و از طریق اجماع اعتبارسنجهای شبکه انجام میشود.
بیشتر بخوانید: رمزارزها چگونه میتوانند جایگزین پول شوند؟
توکنها میتوانند بهعنوان روش پرداخت، ابزار سرمایهگذاری یا نماینده داراییهای مختلف استفاده شوند. ساخت آنها نسبتاً آسان است و معمولاً از طریق قراردادهای هوشمند پیادهسازی میشوند؛ به همین دلیل بدون نیاز به واسطه یا پلتفرم شخص ثالث قادر به فعالیت هستند. بسیاری از توکنها نیز از طریق عرضه اولیه یا ICO وارد بازار میشوند.
هدف از ساخت توکن
یکی از اصلیترین دلایل ایجاد توکن توسط پروژهها، کاهش هزینهها است. ساخت توکن روی یک بلاکچین آماده مانند اتریوم یا ترون بسیار ارزانتر و سریعتر از راهاندازی یک بلاکچین اختصاصی است. از سوی دیگر، عرضه اولیه توکن به شرکتها این امکان را میدهد که سرمایه مورد نیاز خود را از کاربران و سرمایهگذاران جمعآوری کنند.
همچنین استفاده از شبکههای بزرگ و امن مانند اتریوم باعث افزایش سطح امنیت پروژهها میشود. هرچه تعداد کاربران یک بلاکچین بیشتر باشد، مقاومت آن در برابر حملات نیز افزایش مییابد و این موضوع برای استارتاپها اهمیت زیادی دارد.
کاربردهای توکن در اقتصاد دیجیتال
توکنها کاربردهای متنوعی دارند که بسته به نوع طراحی و هدف پروژه متفاوت است. یکی از مهمترین کاربردهای آنها جذب سرمایه از طریق ICO است. اما فراتر از آن، توکنها میتوانند بهعنوان ابزار مالکیت دارایی دیجیتال، سیستم حسابداری غیرمتمرکز، ابزار رأیدهی در پروژهها و حتی راهی برای تأمین امنیت شبکه مورد استفاده قرار گیرند.
در حوزههایی مانند دیفای، بازیهای بلاکچینی و هنر دیجیتال، توکنها نقش محوری ایفا میکنند و امکان ایجاد مدلهای اقتصادی جدید را فراهم کردهاند.
تفاوت توکن با رمزارز و آلتکوین
اصطلاح توکن اغلب به اشتباه به جای رمزارز یا آلتکوین استفاده میشود، در حالی که میان آنها تفاوت وجود دارد. آلتکوینها ارزهای دیجیتالی هستند که پس از بیتکوین ایجاد شدهاند و هرکدام بلاکچین اختصاصی خود را دارند. نمونههایی مانند لایتکوین، دوجکوین و بیتکوین کش در این دسته قرار میگیرند.
در مقابل، توکنها بلاکچین مستقل ندارند و روی شبکههای دیگر ساخته میشوند. هدف آلتکوینها عمدتاً پرداخت دیجیتال است، اما توکنها میتوانند نماینده هر نوع دارایی یا خدمت باشند.
توکنهای مثلی و غیرمثلی
توکنها بهطور کلی به دو دسته مثلی و غیرمثلی تقسیم میشوند. توکنهای مثلی یا تعویضپذیر، واحدهایی هستند که همه آنها ارزشی برابر دارند. مانند بیتکوین یا تتر که هر واحد آن با واحد دیگر تفاوتی ندارد.
در مقابل، توکنهای غیرمثلی یا NFTها منحصربهفرد هستند و هر کدام ویژگی خاص خود را دارند. این نوع توکنها بیشتر برای آثار هنری دیجیتال، آیتمهای بازیهای بلاکچینی و داراییهای کلکسیونی استفاده میشوند.
انواع مختلف توکن
توکنها بر اساس کاربرد و ساختار به دستههای گوناگونی تقسیم میشوند. استیبلکوینها توکنهایی با ارزش ثابت هستند که برای کاهش نوسان قیمت طراحی شدهاند و معمولاً پشتوانهای مانند دلار، طلا یا حتی سایر رمزارزها دارند. تتر معروفترین نمونه این گروه است.
توکنهای کاربردی برای پرداخت هزینه خدمات و استفاده در یک پروژه خاص طراحی میشوند. توکنهای اجتماعی توسط افراد یا جوامع مختلف پشتیبانی شده و نوعی سرمایهگذاری روی یک برند یا جامعه به شمار میروند.
توکنهای اوراق بهادار نماینده مالکیت سهام یا داراییهای مالی هستند و معمولاً تحت قوانین مشخص عرضه میشوند. توکنهای حاکمیتی به دارندگان حق رأی در تصمیمات پروژه میدهند و نقش مهمی در مدیریت غیرمتمرکز دارند.
توکنهای پرداخت برای خرید کالا و خدمات به کار میروند و رپد توکنها امکان تعامل بین بلاکچینهای مختلف را فراهم میکنند. همچنین CBDC یا توکن بانکی نسخه دیجیتال ارزهای ملی است که توسط بانکهای مرکزی منتشر میشود.
استانداردهای ساخت توکن
بیشتر توکنها بر اساس استانداردهای مشخصی ساخته میشوند که نحوه عملکرد آنها را تعیین میکند. استاندارد ERC-۲۰ در شبکه اتریوم برای توکنهای قابل تعویض استفاده میشود و بسیاری از پروژههای معروف بر پایه آن ساخته شدهاند.
استاندارد ERC-۷۲۱ مخصوص توکنهای غیرمثلی یا NFT است و امکان ایجاد داراییهای دیجیتال منحصربهفرد را فراهم میکند. در شبکه ترون استاندارد TRC-۲۰ رایج است که سرعت بالا و کارمزد کم دارد. همچنین در زنجیره هوشمند بایننس استاندارد BEP-۲۰ مورد استفاده قرار میگیرد.
تفاوت توکن و کوین
تفاوت اصلی توکن و کوین در وجود بلاکچین اختصاصی است. کوینها مانند بیتکوین و اتریوم شبکه مستقل دارند و ارز اصلی آن شبکه محسوب میشوند. اما توکنها مهمان بلاکچینهای دیگر هستند و معمولاً برای کاربردهای خاص طراحی میشوند.
نگهداری و ذخیره توکنها
برای ذخیره توکنها به کیف پول ارز دیجیتال نیاز است. از آنجا که توکنها روی بلاکچین میزبان ذخیره میشوند، باید از کیف پولی استفاده کرد که از آن شبکه پشتیبانی کند. برای مثال، توکنهای مبتنی بر اتریوم را میتوان در تمام کیف پولهای سازگار با اتریوم نگهداری کرد.
توکنها ستون اصلی بسیاری از نوآوریهای اقتصاد دیجیتال هستند و امکان ایجاد مدلهای مالی جدید، جذب سرمایه غیرمتمرکز و توسعه خدمات نوین را فراهم کردهاند. از استیبلکوینها گرفته تا NFTها و توکنهای حاکمیتی، هر کدام نقش خاصی در آینده اقتصاد دیجیتال ایفا میکنند. شناخت درست توکنها و کاربردهای آنها میتواند درک عمیقتری از تحولات مالی جهان امروز به ما بدهد.
