اقتصاد ۲۴- نسبت کفایت سرمایه شبکه بانکی پس از اینکه سالها در محدوده منفی قرار داشت، سرانجام نشانههایی از بهبود را نشان میدهد. دادههای بانک مرکزی حاکی از آن است که این نسبت از منفی ۳.۵۹ درصد در سال ۱۳۹۹ و منفی ۱.۱۵ درصد در سال ۱۴۰۲، به مثبت ۱.۷۵ درصد در پایان سال ۱۴۰۳ و ۳.۹۲ درصد در دیماه ۱۴۰۴ رسیده است؛ تغییری که در نگاه نخست میتواند بهعنوان بازگشت تدریجی ثبات به شبکه بانکی تعبیر شود.
با این حال، فاصله قابل توجه وضعیت فعلی با استاندارد ۸ درصدی کفایت سرمایه نشان میدهد که نظام بانکی هنوز در نقطه امن قرار نگرفته است. بررسی توزیع بانکها تصویر دقیقتری ارائه میدهد.
تعداد بانکها و مؤسسات اعتباری با کفایت سرمایه منفی از ۱۴ بانک در سال ۱۳۹۹ به ۶ بانک در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته و همزمان شمار بانکهای بالای استاندارد ۸ درصد به ۱۴ بانک رسیده است. در پشت این بهبود آماری، جهش سرمایه ثبتی شبکه بانکی نقش کلیدی داشته؛ بهطوری که سرمایه ثبتشده بانکها از ۳۳۶ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ به بیش از ۹۰۵ هزار میلیارد تومان در تیرماه ۱۴۰۴ رسیده است.
این تحولات نشان میدهد کاهش ریسک بانکی بیش از آنکه محصول اصلاح عمیق ترازنامهها و بهبود کیفیت داراییها باشد، حاصل تزریق سرمایه و حمایتهای ساختاری است. مسیری که هرچند در کوتاهمدت از تشدید بحران جلوگیری کرده، اما پایداری آن همچنان به اصلاحات واقعی در شبکه بانکی وابسته است.
تغییر روند کفایت سرمایه بانکی از منفی ۳.۶ درصد تا مثبت ۳.۹ درصد
روند نسبت کفایت سرمایه شبکه بانکی در سالهای اخیر نشان میدهد این شاخص کلیدی پس از یک دوره طولانی ضعف، وارد مسیر بهبود شده است. دادههای بانک مرکزی حاکی از آن است که نسبت کفایت سرمایه که در سال ۱۳۹۹ به منفی ۳.۵۹ درصد رسیده بود، در سالهای بعد بهتدریج ترمیم شده و پس از عبور از منفی ۱.۱۵ درصد در سال ۱۴۰۲، در پایان سال ۱۴۰۳ به محدوده مثبت بازگشته است.
این روند در دیماه ۱۴۰۴ ادامه یافته و کفایت سرمایه شبکه بانکی به ۳.۹۲ درصد رسیده است؛ عددی که بیانگر کاهش فشار ریسک در مقایسه با سالهای قبل است. با این حال، فاصله این نسبت با حداقل استاندارد ۸ درصدی همچنان قابل توجه است. به بیان دیگر، هرچند شبکه بانکی از وضعیت بحرانی فاصله گرفته، اما هنوز به نقطه امن نرسیده است.
این شکاف نشان میدهد که بهبود فعلی، بیش از آنکه نشانه ترمیم کامل ساختار مالی بانکها باشد، یک مرحله گذار محسوب میشود. از منظر سیاستگذاری، این وضعیت پیام روشنی دارد. ادامه مسیر اصلاح، نیازمند حفظ روند افزایش سرمایه و همزمان کنترل ریسک داراییهاست.
در غیر این صورت، توقف در همین سطح میتواند بار دیگر شبکه بانکی را در برابر شوکهای اقتصادی آسیبپذیر کند. بنابراین، کفایت سرمایه روی نوار صعود قرار گرفته، اما فاصله با استانداردها یادآور آن است که مسیر اصلاح هنوز به پایان نرسیده و عبور از این شکاف، به تصمیمهای سختتر و اصلاحات عمیقتر نیاز دارد.
کفایت سرمایه ۱۴ بانک بالای استاندارد، ۶ بانک زیر صفر؛ شکاف پنهان شبکه بانکی
بررسی توزیع بانکها و مؤسسات اعتباری بر اساس نسبت کفایت سرمایه نشان میدهد وضعیت شبکه بانکی طی سالهای اخیر بهتدریج متوازنتر شده، اما همچنان با شکاف قابلتوجهی میان بانکها مواجه است. در سال ۱۳۹۹، از مجموع بانکها و مؤسسات اعتباری، ۱۴ بانک دارای کفایت سرمایه منفی بودند، در حالی که تنها ۸ بانک توانسته بودند نسبت بالاتر از استاندارد ۸ درصدی را ثبت کنند.
همزمان، ۱۵ بانک کفایت سرمایه مثبت اما زیر استاندارد داشتند. در سال ۱۴۰۰، تعداد بانکهای با کفایت سرمایه منفی به ۱۱ بانک کاهش یافت و شمار بانکهای بالای ۸ درصد به ۷ بانک رسید. این روند در سال ۱۴۰۱ ادامه یافت؛ بهطوری که بانکهای دارای کفایت سرمایه منفی به ۱۰ بانک و بانکهای بالای استاندارد به ۷ بانک محدود شدند.
در سال ۱۴۰۲، تعداد بانکهای با کفایت سرمایه منفی به ۹ بانک کاهش یافت و بانکهای بالای ۸ درصد به ۹ بانک افزایش پیدا کردند. در سال ۱۴۰۳، این تغییر شتاب گرفت؛ بهگونهای که شمار بانکهای منفی به ۷ بانک رسید و ۱۳ بانک نسبت بالاتر از ۸ درصد را ثبت کردند. تازهترین آمار مربوط به شهریور و آبان ۱۴۰۳ نشان میدهد، تعداد بانکهای با کفایت سرمایه منفی به ۶ بانک کاهش یافته و شمار بانکهای بالای استاندارد به ۱۴ بانک رسیده است؛ روندی که از تغییر تدریجی ترکیب شبکه بانکی حکایت دارد.
رشد مداوم سرمایه ثبتی شبکه بانکی
دادههای بانک مرکزی نشان میدهد سرمایه ثبتی شبکه بانکی طی سالهای اخیر رشد قابلتوجهی را تجربه کرده است. میزان سرمایه ثبتی بانکها که در سال ۱۴۰۰ حدود ۳۳۶ هزار میلیارد تومان بود، در سال ۱۴۰۱ به ۳۹۴ هزار میلیارد تومان افزایش یافت و در سال ۱۴۰۲ به ۵۱۷ هزار میلیارد تومان رسید.
این روند در سال ۱۴۰۳ شتاب بیشتری گرفت؛ بهطوری که سرمایه ثبتی شبکه بانکی به ۸۵۱.۴ هزار میلیارد تومان افزایش یافت. افزایش سرمایه در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه داشته است. طبق آخرین آمار منتشرشده، سرمایه ثبتی شبکه بانکی در تیرماه ۱۴۰۴ به ۹۰۵.۳ هزار میلیارد تومان رسیده است. مقایسه این ارقام نشان میدهد سرمایه ثبتشده بانکها طی کمتر از چهار سال، بیش از ۲.۵ برابر شده است.
این رشد سرمایه ثبتی همزمان با بهبود تدریجی نسبت کفایت سرمایه رخ داده است. در حالی که نسبت کفایت سرمایه شبکه بانکی در سالهای پیش در محدوده منفی قرار داشت، با افزایش سرمایه ثبتشده، این نسبت از سال ۱۴۰۳ وارد محدوده مثبت شده و در دیماه ۱۴۰۴ به ۳.۹۲ درصد رسیده است. گفتنی است بانک مرکزی اعلام کرده است، سرمایه ثبتی شبکه بانکی کشور در دیماه ۱۴۰۴ به بیش از ۱۰۳۳ هزار میلیارد تومان رسیده است.
همزمانی این دو روند، تصویر روشنی از نقش افزایش سرمایه در تغییر وضعیت آماری کفایت سرمایه شبکه بانکی ارائه میدهد و نشان میدهد بخش مهمی از بهبود ثبتشده، از مسیر رشد سرمایه ثبتی محقق شده است.
