ضربالاجل روبیو و بیاعتنایی تهران/ آیا توافق پیش از تغییر معادلات میدان ممکن است؟
اقتصاد۲۴- آتش بس میان ایران و آمریکا بر مرز باریکی قرار گرفته و هر لحظه ممکن است به سمت توافق جامع یا تبادل آتش متمایسل شود. جدیترین علامت هشدار، فشار تلآویو بر واشنگتن است. کانال ۱۲ اسرائیل فاش کرده که اسرائیل به آمریکا پیام داده بازگشت به جنگ با ایران باید شامل نابودی زیرساخت انرژی کشور باشد. این خبر با تکرار تهدیدهای دونالد ترامپ همراه شده که روز جمعه گفته «اگر توافق را امضا نکنند نور بزرگی از ایران خواهید دید» با اینحال این روزها زمان مهمی برای دستیابی به توافق است؛ طرحی ۱۴ بندی و اصلاح شده آمریکا که قرار است به زودی پاسخ تهران درباره آن به کاخ سفید اعلام شود.
در عینحال بستر توافق، دائماً با خطر فروپاشی مواجه است. حتی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در اظهارات خود میان «عملیات خشم حماسی» و پاسخ «شلیک در برابر شلیک» تمایز قائل شده؛ یعنی حتی در اوج ابراز امیدواری نسبت به پاسخ تهران، چارچوب «بازدارندگی نظامی» را رها نکرده است.
تبادل آتش اخیر میان ایران و آمریکا و حملات پنجشنبه شب به بندرعباس و قشم در پی حملاتی از سوی تهران به اهدافی در امارات و بحرین، به وضوح وضعیت را برای دستیابی به توافق دشوارتر کرده است. یکی از مهمترین نشانههای شکنندگی این فرآیند، رفتاری است که تهران در قبال ضربالاجلها نشان میدهد. با اینکه روبیو از ضرب العجل اعلام پاسخ تهران تا پایان روز جمعه خبر داده بود، تهران بدون توجه به این ضربالاجل، هنوز پاسخی به واشنگتن ارائه نداده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، با صراحت تاکید کرده که «این موضوع کماکان در حال بررسی است و ما کار خودمان را انجام میدهیم و به این ضربالاجلها توجهی نداریم.» امروز صبح نیز شبکهایبیسی گزارش داده که واشنگتن هنوز پاسخ نهایی از ایران در مورد پیشنویس تفاهمنامهای که با هدف پایان دادن به جنگ تنظیم شده، دریافت نکرده است و مذاکرات در حال حاضر از طریق واسطههای مختلف در جریان است. در همین حال وال استریت ژورنال به نقل از «افراد مطلع» ادعا کرد که گفتوگوها میان ایران و آمریکا ممکن است از هفته آینده در اسلامآباد پایتخت پاکستان ازسرگرفته شود.
در چنین فضایی، فشارهای دیپلماتیک بر تهران نه تنها کاهش نیافته، بلکه با تغییر شکل ادامه دارد. روسیه و چین پیشتر قطعنامه بحرین علیه تهران را که درباره موضوع مسدودسازی تنگه هرمز بود وتو کرده بودند، اما اکنون مجدداً تحرکات بحرین و آمریکا برای تصویب قطعنامهای با تفاوتهایی جزئی در حال انجام است. پیشنویس قطعنامه جدید رویکرد محتاطانهتری دارد و به طور مستقیم از واژه «استفاده از زور» اجتناب میکند، اما همچنان در چارچوب فصل هفتم شورای امنیت قرار دارد. این قطعنامه «اقدامات ایران از جمله مینریزی دریایی را تهدیدی علیه صلح و امنیت بینالمللی خوانده و خواستار توقف فوری حملات، اعلام موقعیت مینها و عدم ممانعت از عملیات پاکسازی» شده است. همزمان، وزارت خزانهداری آمریکا بامداد امروز شنبه تحریمهای جدیدی را علیه ۳ فرد و ۹ شرکت مرتبط به برنامه تسلیحاتی ایران و تامین مواد اولیه ساخت پهپادهای شاهد-۱۳۶ وضع کرده است.
به هر حال تمایل دو طرف برای رسیدن به توافق وجود دارد، اما این تمایل در انبوهی از تردیدها و تهدیدهای نظامی و اقتصادی گرفتار شده است. از یک سو، اسرائیل با سناریوی نابودی زیرساخت انرژی ایران، از سوی دیگر حملات نظامی که بخت توافق را کاهش میدهد، و همچنین فشار مضاعف قطعنامه و تحریم، تماماً عواملی هستند که امکان توافق را دورتر میکنند. حتی اگر مذاکرات به نتیجه برسد، توافق بر لبه تیغ نازکی از بیاعتمادی بنا خواهد شد. در این وضعیت، تنها چیزی که میتواند توافق را نجات دهد شاید ارادهای است برای عبور از عبور از جنگ.
