در شرایطی که تهران و واشنگتن هنوز بر سر چارچوب و ترتیب تعهدات به توافق نرسیدهاند، نقش میانجیها از انتقال پیام فراتر رفته و به تلاشی برای جلوگیری از بازگشت درگیری و حفظ حداقلی از امکان دیپلماسی تبدیل شده است. با این حال، تعدد بازیگران میانجی لزوما به معنای افزایش احتمال توافق نیست
منابع آگاه از سفر قریبالوقوع هیئت ایرانی به دوحه برای بررسی توافقی احتمالی با آمریکا خبر دادند؛ همزمان تلاشها در واشنگتن برای متقاعد کردن دونالد ترامپ به پایان دادن به جنگ با ایران ادامه دارد.
خاورمیانه در روزهایی پرابهام به سر میبرد؛ از یک سو آرایش نظامی آمریکا و تحرکات نیروهای این کشور سایه تهدید را بر منطقه سنگینتر کرده و از سوی دیگر، رایزنیهای فشرده دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت جنگ ادامه دارد.
سفر علی باقریکنی، معاون بینالملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران به پکن را باید در چارچوب تحولات فشرده دیپلماتیک پیرامون بحران تهران و واشینگتن و تلاش بازیگران منطقهای و فرامنطقهای برای جلوگیری از تشدید درگیریها ارزیابی کرد.
رییس جمهور آمریکا درلاف زنی متوهمانه گفت: آنها مدام میگویند ما در جنگ هستیم، اما ما در جنگ نیستیم! آخرین بار کی چیزی شلیک کردیم؟ این یک جنگ بسیار محدود است. ترامپ مدعی شد احتمال زیادی وجود دارد که به توافق برسیم و اگر به توافق نرسیم، جنگی بسیار شدیدتر و خشنتر رخ میدهد! وی ادامه داد: ما ضربه بسیار سنگینی به ایران وارد کردیم و ۱۵۹ شناور نیروی دریایی آنها را از کار انداختیم. ترامپ گفت: این جنگی نیست که تصور میکنید؛ اگر به توافق نرسند، ممکن است جنگی بسیار شدیدتر و خشنتر رخ دهد.
همزمان با تحولات سیاسی در آمریکا و اسرائیل، تهران تغییر دولتها را تضمینی برای پایان تقابل نمیداند و خود را برای احتمال ازسرگیری جنگ آماده میکند. ارسال نامه جیدی ونس و میانجیگری قطر نشانههایی از تلاش برای احیای دیپلماسی است؛ بااینحال، اختلاف بر سر برنامه هستهای، تحریمها، محاصره دریایی و مدیریت تنگه هرمز، در کنار بیاعتمادی متقابل، چشمانداز توافق پایدار را با ابهام مواجه کرده است.
تهران حاضر نیست زیر فشار نظامی از شروط خود عقبنشینی کند و واشنگتن نیز باید بسنجد که آیا دور تازه حملات میتواند دستاوردی فراتر از هزینههای جنگ قبلی داشته باشد؟ ۷۲ ساعت آینده تعیینکننده است.
ارسال یک نامه محرمانه از واشنگتن و نشستی بیسابقه در تهران، گمانهزنیها درباره برکناری ناگهانی محمدباقر قالیباف از روند مذاکرات با آمریکا و چرخش سکان به سمت محسن رضایی را تقویت کرده است؛ تغییری که پاستور و بهارستان هنوز در برابر آن سکوت کردهاند.
مصطفی نجفی (مشاور محسن رضایی) آخرین جزئیات مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا را با کاربران به اشتراک گذاشت.مذاکراتی فشرده و سرنوشتساز از طریق میانجیها در جریان است. همزمان، تلاشهای دیپلماتیک گستردهای از سوی کشورهای منطقه و فرامنطقهای برای باز نگه داشتن پنجره دیپلماسی، دستیابی به یک توافق اولیه و جلوگیری از وقوع جنگ در حال انجام است. تهران بر تحقق شروط و مطالبات خود تأکید دارد و از مواضع اصلی خود عقبنشینی نخواهد کرد. ساعات پیشرو، حساس و تعیینکننده خواهد بود.
در فاصله چند روز مانده به برگزاری انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا، واشنگتن و تهران پیامهای متناقضی پیرامون سرنوشت جنگ هشتماهه مخابره میکنند. دولت دونالد ترامپ با ارسال نامههای محرمانه و گشودن کانالهای میانجیگری در قطر و پاکستان تلاش دارد تصویری متمایل به مصالحه ارائه دهد
آکسیوس به نقل از منابع آمریکایی، اسرائیلی و منطقهای گزارش داد که قطر با حمایت چند کشور منطقه در تلاش است با میانجیگری میان تهران و واشنگتن، زمینه ازسرگیری مذاکرات، احیای بازرسیهای هستهای در برابر برخی امتیازهای اقتصادی و جلوگیری از حملات احتمالی پس از انتخابات میاندورهای آمریکا را فراهم کند.
یک مقام مطلع از مذاکرات مدعی شد که میانجیهای قطری پیشنویس توافق جدیدی را برای پایان دادن به جنگ با ایالات متحده و اسرائیل به ایران ارائه کردهاند؛ اما یک مقام ارشد ایرانی اظهار داشت که دوحه تنها ایدههایی غیرقابلقبول مطرح کرده که نمیتوان آنها را یک «پیشنهاد» دانست.
«یک واقعیت وجود دارد و آن اینکه دیپلماسی یک انتخاب نیست، بلکه یک الزام است. برای ادامه حیات در جهان کنونی و منطقه باید وارد مذاکره شد. برای رفع ذهنیت تاریخی ملت ایران از مذاکرات باید اولا، باور کنیم که جهان و ما در حال تغییریم و همیشه نقش بره را برای گرگها بازی نمیکنیم. ثانیا، دیپلماسی کنونی ما نه بر صرف تدبیر بازیگران، بلکه بر قدرت میدان استوار است.»
هرچند توافق مکه تاکنون جنبه عملیاتی پیدا نکرده و در برابر آزمون یمن فعلاً کارآمدی خاصی نداشته است، اما حضور مقامات امنیتی و نظامی حلف در تهران، در ظاهر میتواند واجد یک پیام معنادار مشترک باشد؛ اما در آن سو نیز صرف برگزاری نشست چهارجانبه در کشور میتواند متضمن این معنا و پیام «اطمینانبخش» باشد که این پیمان علیه ایران نیست.