اقتصاد۲۴- کاهش عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز و جهش هزینههای عملیاتی، بازار حملونقل دریایی نفت را در ماه مارس وارد یکی از شدیدترین دورههای نوسان دو دهه اخیر کرد. در این دوره، نرخ حمل نفت خام و فرآوردهها به رکوردهای جدیدی رسید و بخش بزرگی از ناوگان جهانی تحت فشار قرار گرفت.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، نوسان نرخها در ماه مارس به حدی بود که در مورد انواع نفتکش، قیمتها به سطوحی رسید که از زمان اختلالات دوران همهگیری کرونا دیده نشده بود. توقف عبور کشتیها از تنگه هرمز مسیرهای تجاری را بهطور جدی تغییر داد و تقاضا برای ظرفیت حمل در مسیرهای اقیانوس اطلس را افزایش داد.
جهش تاریخی کرایه نفتکشها در بازار حمل نفت خام
همزمان با جهش قیمت جهانی نفت، بهای سوخت کشتی نیز بالا رفت و حملات پهپادی ۳ مارس به بندر فجیره به عنوان یکی از مهمترین مراکز سوخترسانی دریایی جهان، عملیات سوختگیری را مختل کرد. اعلام شرایط فورسماژور از سوی برخی عرضهکنندگان نیز به فشارها افزود و هزینه حملونقل را در سراسر ناوگان بالاتر برد.
در بخش نفت خام، نرخ حمل نفتکشهای غولپیکر VLCC از خلیجفارس به آسیا در یک ماه ۸.۰۷ دلار افزایش یافت و به میانگین ۱۲.۸۶ دلار بهازای هر بشکه رسید؛ رقمی که ۶ برابر میانگین پنجساله است. بسیاری از مالکان کشتی نیز به دلیل افزایش خطر حملات و هزینه بالای بیمه جنگ، تمایلی برای عبور از تنگه هرمز نداشتند. پس از ۲۵ مارس، نرخها کمی آرام گرفت و حدود ۱۱ دلار تثبیت شد که هنوز هم اندکی کمتر از اوج ۱۴.۹۰ دلار ابتدای ماه بود.
گزارشها نشان میدهد همزمان با اوجگیری بحران، نزدیک به ۹ درصد ناوگان جهانی VLCC در خلیجفارس زمینگیر شد و شماری از کشتیها در دریای عمان منتظر باز شدن مسیر ماندند. افزایش نرخها از VLCC به سایر نفتکشها نیز سرایت کرد و نرخهای Suezmax در مسیرهای اصلی جهش داشت.
این شرایط در بازار نفتکشهای آتلانتیک نیز بازتاب یافت. نرخ مسیر غرب آفریقا–بریتانیا و آمریکا–اروپا تقریباً دو برابر شد و به ترتیب به ۷.۵۶ دلار و ۸.۵۱ دلار برای هر بشکه رسید. این جهش از تلاش پالایشگران اروپایی برای جایگزینی محمولههای خلیجفارس حکایت داشت. نرخ نفتکشهای Aframax در دریای شمال نیز با افزایش ماهانه ۰.۹۲ دلار به ۳ دلار رسید.
یافتن راههای جایگزین تنگه هرمز نیر باعث افزایش نرخ کرایه کشتیها شد
بازار حمل فرآوردههای نفتی نیز از این آشفتگی بینصیب نماند. سقوط صادرات خلیجفارس و تقاضای بالای اروپا برای سوختی غیر از مبدا خاورمیانه، مسیرهای مختلف را دچار نوسانات متفاوت کرد. در مسیر خلیجفارس–ژاپن، نرخ نفتکشهای Long Range (LR) بیش از ۵.۲۵ دلار افزایش یافت و به ۱۰.۹۵ دلار رسید. دلیل این امر آن بود که خریداران پس از قطع جریان هرمز ناچار به یافتن منابع جایگزین شدند.
اعلام فورسماژور از سوی پالایشگران آسیایی نیز به تلاطم بازار دامن زد. جذابیت مسیرهای حمل رو به غرب برای مالکان کشتی، اختلاف قابلتوجهی میان نرخهای حمل در شرق و غرب ایجاد کرد که به خوبی تفاوت شرایط عرضه میان دو منطقه را نشان میداد.
در بخش Medium Range (MR) هم اوضاع مشابه بود. نرخها در ۲۶ مارس به بالاترین حد تاریخی خود رسید. در مسیر سنگاپور–ژاپن، نرخ MR با افزایش ۰.۷۷ دلار به ۳.۶۸ دلار رسید، اما همچنان از مسیرهای آتلانتیک پایینتر ماند، زیرا محدودیت عرضه کشتی در منطقه رشد قیمت را مهار کرد. در مقابل، مسیر کارائیب–ساحل آتلانتیک آمریکا جهشی چشمگیر داشت و نرخها از ۲.۲۷ دلار به ۵.۴۲ دلار رسید که نتیجه تقاضای بالای اروپا و کمبود ناوگان بود. نرخ مسیر انگلستان–ساحل آتلانتیک آمریکا نیز ۲.۳۷ دلار بالا رفت و به ۵.۴۷ دلار رسید.
در حالیکه تحلیلها به طور معمول پیامدهای مستقیم بحران در تنگه هرمز مانند کاهش عرضه، افزایش بهای جهانی نفت، و رشد سطح ذخیرهسازی کشورها را در صدر توجه قرار میدهند، افزایش نرخ حملونقل دریایی نفت نیز بههمان اندازه حائز اهمیت است. جهش کمسابقه کرایهها در ماه مارس نهتنها هزینه نهایی هر بشکه نفت را برای پالایشگران بالا برد، بلکه بر کل زنجیره تامین انرژی جهانی از تاخیر در تحویل محمولهها گرفته تا افزایش قیمت سوختهای مصرفی در بازارهای منطقهای اثر گذاشت.
به بیان دیگر، بحران در تنگه هرمز صرفا یک اختلال عرضه نبود، بلکه شوکی فراگیر به لجستیک جهانی نفت بود که نشان داد هزینه حمل نیز میتواند به اندازه خود نفت، تعیینکننده وضعیت بازار انرژی باشد.
