بازار سرمایه ایران در موجی از تردید‌ها پس از ۸۰ روز از آغاز جنگ بازگشایی شد

اقتصاد۲۴- بورس سرانجام بازگشایی شد؛ پس از وقفه‌ای ۸۰‌روزه که جنگ آغازگر آن بود و البته ترس‌ها و تردید‌های فراوان درباره آغاز معاملات در بازار سرمایه. برخلاف انتظار، بورس سبز شد و شاخص معاملات روند صعودی گرفت. با‌این‌حال، فعالان بازار سرمایه می‌گویند که نمی‌توان پیش‌بینی کرد چه خواهد شد. این گزارش به بررسی بیم‌ها و امید‌ها در اولین روزی می‌پردازد که تالار بورس ایران دوباره پر از صدای مردم شد.

بورس سرانجام بازگشایی شد

۸۰ روز پس از جنگ، سرانجام دولت تردید را کنار گذاشت و بورس را بازگشایی کرد. زنگ آغاز معاملات بازار سرمایه در حالی نواخته شد که پیش از این، مخالفت‌های گسترده‌ای درباره شروع کار بورس وجود داشت. در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، ظرفیت تولید فولاد و ظرفیت تولید پتروشیمی‌های کشور خسارت دید؛ صنایعی که در واقع ستون فقرات بازار سرمایه به شمار می‌آمدند و این ابهام را ایجاد کردند که واکنش بازار به این رخداد چه خواهد بود؟ گذشته از این، شماری از فعالان بازار سرمایه معتقد بودند بازگشایی بازار، آن‌هم در شرایطی که تکلیف جنگ و آتش‌بس مشخص نیست، سیگنال نااطمینانی به بازار مخابره می‌کند و در چنین وضعیتی بازگشایی بورس اشتباه است.

مخالفان بازگشایی بورس در عین حال معتقد‌ند در حال حاضر نرخ بهره و ارز از تعادل فاصله دارد و اقتصاد در معرض شوک‌های کم‌سابقه است؛ بنابراین در چنین وضعی، بازگشایی شتاب‌زده بازار سرمایه، نه احیای اعتماد، بلکه زمینه‌ساز سهم‌سوزی است و دولت باید تا زمان روشن‌شدن پایان جنگ، تعیین نرخ بهره واقعی و کشف نرخ واقعی تورم صبر کند. در غیر این صورت بازگشایی بازار اقدامی پر‌ریسک است.

بسته‌های حمایتی متعدد برای سهام‌داران خرد

با‌این‌حال، بسته‌ماندن طولانی بازار سرمایه و قفل‌شدن سرمایه سهام‌داران در بازار مخالفت‌هایی را هم به دنبال داشت و سرانجام دولت تصمیم گرفت بازار را بازگشایی کند. پیش از بازگشایی بازار، حجت‌اله صیدی، رئیس سازمان بورس، اعلام کرد دولت ابزار‌هایی برای کاهش ریسک معاملات در نظر گرفته است. او پیش از بازگشایی بازار گفته بود که دولت بنا دارد به سهام‌داران بورس تسهیلات ۲۰۰ میلیون تومانی با پشتوانه سهام پرداخت کند یا طرح بیمه سهام با نرخ تضمین ۳۰ درصد را از روز دوشنبه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ اجرا کرده است.

صیدی در ادامه به نقش ناشران و هلدینگ‌های بزرگ در حمایت از بازار سهام اشاره کرده و گفته بود: سازمان بورس مکاتبات و هماهنگی‌های لازم را با وزارتخانه‌ها و سهام‌داران عمده انجام داده است تا نقش حمایتی خود را از سهام‌داران خرد پررنگ‌تر ایفا کنند. گذشته از این، رئیس سازمان بورس از تقویت منابع صندوق‌های حمایتی بازار گفته و توضیح داده بود که جلسه هیئت امنای صندوق تثبیت هم برای افزایش منابع این صندوق برگزار شده است.

بیشتر بخوانید:آغاز به کار بورس ایران بعد از ۸۰ روز/ جزئیات تعلیق نماد‌های معاملاتی چهارگانه اعلام شد

او البته گفته بود فعلا زمان مناسبی برای تغییر مقررات بورس نیست و دولت بیشتر روی بسته‌های حمایتی از سهام‌داران خرد متمرکز شده است. رئیس سازمان بورس تأکید کرد: «جمع‌بندی این بود که ادامه فعالیت بازار بر‌اساس همان مقررات فعلی، بهترین تصمیم است؛ زیرا اکنون زمان مناسبی برای تغییرات ناگهانی در مقررات به شمار نمی‌رود. هرچند برخی از این مقررات ممکن است محل نقد هم باشند، اما همه سناریو‌ها و آلترناتیو‌ها بررسی شده است؛ از دامنه نوسان تا اینکه چه شرکت‌هایی بازگشایی شوند یا نشوند. همچنین درباره زمان بازگشایی صندوق‌ها، نحوه تعدیل NAV و سایر گزینه‌ها نیز بررسی‌های کارشناسی انجام شده است». بازگشایی بازار با دامنه نوسان سه درصد، نکته دیگری بود که رئیس سازمان بورس بر آن تأکید کرده است.

۳۵ درصد ارزش بازار سرمایه همچنان در تعطیلی

گذشته از این، سازمان بورس تصمیم گرفت ۴۲ نماد همچنان بسته بمانند؛ نماد‌هایی که حدود ۳۵ درصد ارزش بازار را تشکیل می‌دادند و البته شامل صنایع بزرگی می‌شوند که در جنگ خسارت دیده‌اند. در نخستین روز بازگشایی بازار سرمایه، بیش از ۲۵۰ نماد در بورس و فرابورس به دلیل افشای اطلاعات بااهمیت و با شرایط خاص، بدون دامنه نوسان قیمت بازگشایی شدند. اقدامی که در چارچوب سیاست‌های ناظر بازار برای کشف سریع‌تر قیمت‌ها و کاهش فشار‌های هیجانی انجام شد.

با چنین ملاحظاتی بازار سرمایه بالاخره بازگشایی شد؛ بازاری که از صبح شروع جنگ در۹ اسفند ۱۴۰۴ تعطیل شد و همچنان با وجود برقراری آتش‌بس تعطیل مانده بود.

برخلاف انتظارها، بازار از همان دقایق ابتدای معاملات سبزپوش شد و ساعات معاملات که تا پیش از این از ۹ تا ۱۲:۳۰ بود در دو روز ابتدایی فعالیت بازار تا ساعت ۱۳:۳۰ تمدید شد.

در اولین روز بازگشایی بازار سرمایه، بیش از ۵۰۰ شرکت که توانایی گزارشگری مالی داشتند، امکان معامله پیدا کردند و گروه‌های فلزات، بانک‌ها، سیمان و محصولات شیمیایی بیشترین رشد را تجربه کردند. دیروز شاخص کل نیز با افزایش نسبتا محدود دو هزار و ۴۹۹ واحدی به عدد سه میلیون و ۷۱۶ هزار و ۴۵۶ واحد رسید. همچنین شاخص هم‌وزن هم با رشد دو هزار و ۶۶۰ واحد رقم ۹۵۵ هزار و ۳۴۲ واحد را ثبت کرد. تعداد معاملات بورس هم ۵۴۱ هزار فقره و ارزش آن ۲۲ هزار میلیارد تومان بود.

بیشتر بخوانید:مقاصد سرمایه‌گذاری پس‌از معاملات سهام کجا خواهند بود؟

در اولین روز معاملات بورس، وبملت و فملی بیشترین تأثیر مثبت را بر شاخص بورس داشتند، اما شستا اثر منفی ایجاد کرد. از نماد‌های پرتراکنش هم می‌توان به وبملت، شبندر و خودرو اشاره کرد. شاخص فرابورس نیز دیروز با افزایش ناچیز شش واحد، در عدد ۲۸ هزار و ۳۹۸ واحد ایستاد. کاسپین بیشترین اثر مثبت را بر شاخص فرابورس داشت، اما آریان و بپاس تأثیر منفی ایجاد کردند. نیروترانسفو، فزر و کپرسپولیس نیز از نماد‌های پرتراکنش فرابورس بودند. این اتفاق در حالی رخ داد که بورس سال گذشته و پس از جنگ ۱۲‌روزه، وضعیت فرسایشی به خود گرفته و از اواسط پارسال روند صعودی به خود گرفت و تا اوایل بهمن ۱۴۰۴ به کانال ۴.۴ میلیون واحد صعود کرد که رکورد تاریخی بورس به شمار می‌آید، اما پس از آن بورس تا کانال ۳.۷ میلیون واحد عقب‌نشینی کرد.

بازار بدون چشم‌انداز؟

با تمام این اوصاف، چشم‌انداز بازار سرمایه همچنان روشن نیست و امکان وقوع دوباره جنگ و برهم‌خوردن آتش‌بس، معامله‌گران را در فضای نااطمینانی قرار داده است. با‌این‌حال، غلامرضا سلامی، کارشناس ارشد بازار سرمایه، به «شرق» می‌گوید: مداخله دولت در بورس اشتباه است و بازار باید زودتر از اینها بازگشایی می‌شد.

او به تجربه سقوط‌های سنگین بورس‌های بزرگ دنیا اشاره می‌کند و می‌گوید: سال گذشته بورس نیویورک سقوط سنگین را تجربه کرد، اما دولت در فرایند معاملات دخالت نکرد و اجازه داد بازار با ماهیت طبیعی خود پیشروی کند. به گفته این کارشناس، ماهیت و ذات بازار سرمایه بر ریسک استوار است و تمام معامله‌گران می‌دانند که در این بازار احتمال سود‌ها و ضرر‌های بزرگ وجود دارد، اما اقدامات دولت‌های مختلف ایران در بازار سرمایه نمایشی به نظر می‌رسد و دولت‌ها تلاش می‌کنند با این نمایش، مانع از سقوط شاخص بورس شوند؛ چرا‌که آنها نمی‌خواهند در کارنامه عملکردی خود سقوط بورس را ثبت کنند. این در حالی است که برای تقویت واقعی بنیان بورس، دولت باید بنیان اقتصادی را تقویت کند؛ بنابراین حتی مثبت‌شدن شاخص بازار سرمایه در چنین شرایطی نشان‌دهنده واقعیات اقتصادی کشور نیست. سلامی ادامه می‌دهد: دولت‌های مختلف تلاش می‌کنند که بورس را به صورت تصنعی صعودی کنند و برای این کار دولت وارد مداخله در فرایند عادی بازار سرمایه می‌شود؛ به‌عنوان مثال، با تزریق خوراک ارزان و یارانه‌ای به صنایع و فروش محصول نهایی با قیمت ارز آزاد، تلاش می‌کند سود غیرواقعی برای شرکت‌ها و صنایع ایجاد کند و با این دستکاری‌ها سود موهوم و غیرواقعی برای سهام‌داران ایجاد کند. این در حالی است که بورس در سایر کشور‌های جهان آینه و بازتاب‌دهنده وضعیت اقتصاد کلان آن کشور است.

این کارشناس همچنین تأکید می‌کند: وضعیت کلان اقتصاد کشور تا زمانی که نااطمینانی وجود دارد و شرایط سیاست خارجی و جنگ مبهم باشد، نمی‌تواند به رشد و بهبودی برسد و با این شرایط باید گفت در ماه‌های آینده نباید انتظار داشت شرایط واقعی اقتصاد کشور و صنایع بورسی چندان مثبت باشد، حتی اگر دولت در بازار مداخله کرده و شاخص رکوردشکنی کند.

حالا بورس ایران در میانه بیم و امید بازگشایی شده است؛ بیم شروع دوباره جنگ و امید پایان جنگ و بازگشت رونق به اقتصاد و مشخص نیست که بازار سرمایه در آینده به کدام سمت و سو می‌رود؛ حتی آینده‌ای نزدیک به فاصله یک هفته آینده و حتی یک روز آینده!