سایه سنگین جنگ بر میز خالی مذاکرات/ چرا حتی «توافق حداقلی» هم دور از دسترس است؟
اقتصاد۲۴- اختلافات تهران و واشنگتن به نقطهای سرنوشتساز و شاید بازگشتناپذیر رسیده است. اخباری که در ۲۴ ساعت گذشته از تهران و واشنگتن مخابره شده، نشاندهنده یک دیپلماسی دقیقهنودی است و هر لحظه ممکن است طبلهای جنگ دوباره به صدا درآید. از یک سو، تهران رسماً اعلام میکند که فعلاً خبری از مذاکرات هستهای نیست و از سوی دیگر، دونالد ترامپ در کاخ سفید، فرماندهان ارشد خود را برای بررسی سناریوهای نظامی گرد هم آورده است و همچنان بر خروج اورانیومها از تهران و نابودسازی آن تاکید دارد. در این میان، میانجیها و کشورهای حاشیه خلیج فارس با طرحهای چندمادهای در راهروهای دیپلماسی تهران دستوپا میزنند تا صرفاً مانع از یک انفجار بزرگ شوند.
تهران: اولویت فقط «خاتمه جنگ» است
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در یک گفتگوی تلویزیونی به صراحت اعلام کرد که پیام تهران روشن است و در این مرحله هیچ بحثی درباره جزئیات برنامه هستهای انجام نخواهد شد. بقایی با اشاره به «تجربه تلخ زیادهخواهیهای گذشته طرف مقابل»، تاکید کرد که تمرکز فعلی ایران صرفاً و صراحتاً بر «خاتمه جنگ در همه جبههها» از جمله لبنان، رفع محاصره دریایی ادعایی آمریکا و وضعیت تنگه هرمز است.
بیشتر بخوانید: مذاکرات در پیچ آخر یا آغاز راه؟ / تشدید میانجیگری پاکستانیها و دیپلماسی مبهم تهران و واشینگتن
میانجیگری لحظه آخری
در حالی که منابع دیپلماتیک از طرح ۵ مادهای پکن و پاکستان برای خاتمه جنگ و ایجاد یک چارچوب سخن میگویند، ژنرال عاصم منیر، فرمانده صاحب نفوذ ارتش پاکستان به عنوان میانجی رسمی در سفری اضطراری و لحظه آخری وارد تهران شده است. همزمان یک هیئت قطری نیز در تهران حضور یافته است. هدف عاصم منیر و دیگر میانجیها، رسیدن به یک توافق بزرگ نیست؛ بلکه صرفاً تفاهمی برای تمدید آتشبس و زنده نگه داشتن کانالهای ارتباطی است.
اتاق جنگ ترامپ و اصرار بر نابودی اورانیوم
اما در واشنگتن، فضا کاملاً جنگی است. دونالد ترامپ روز جمعه نشست اضطراری و حساسی را با تیم امنیت ملی خود با حضور جیدی ونس، پیت هگست، جان رتکلیف و سوزی وایلز برگزار کرد. گزارشها نشان میدهد ترامپ به شدت به دنبال پیشرفت ملموس است و در غیر این صورت، دستور حملات جدید و سنگین به زیرساختهای اقتصادی و انرژی ایران را صادر خواهد کرد.
مشکل اصلی اینجاست که ترامپ و تیمش بر یک خواسته کلیدی و غیرقابل انعطاف یعنی نابودسازی اورانیومها و دسترسی کامل بازرسان آژانس اصرار دارند. ترامپ حتی برای رصد دقیقتر این بحران، برنامههای آخر هفته خود و حضور در عروسی پسرش را لغو کرده و در کاخ سفید مانده است.
چرا حتی چشم انداز توافق حداقلی تیره است؟
به نظر میرسد ما با یک «بنبست ساختاری و ادراکی» مواجهیم که شانس موفقیتِ حتی یک توافق کمرنگ و موقت را به حداقل میرساند.
از یک سو ترامپ توافق و آتشبس را مشروط به دادن امتیازات هستهای ملموس به ویژه مسئله اورانیوم غنیشده از سوی ایران میداند، اما ایران هرگونه بحث هستهای را به بعد از خاتمه قطعی جنگ و رفع تهدیدها موکول کرده است.
به گفته مقامات آمریکایی، مذاکرات «طاقتفرسا» است و پیشنویسها هر روز رد و بدل میشوند، اما پیشرفتیکه تاکنون حاصل شده ناچیز است. اختلافات به حدی عمیق است که میانجیها حتی برای گرفتن یک امضای ساده روی کاغذ سفید جهت تمدید آتشبس با بنبست مواجه شدهاند.
همچنین ترامپ تصور میکند با ابزار «تهدید به نابودی زیرساختهای انرژی»، ایران را پای میز عقبنشینی هستهای میکشاند. بااینحال ایران هشدار داده که هرگونه حمله جدید با پاسخی گستردهتر مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی بعید به نظر میرسد که ممکن است حتی رسیدن به یک توافق حداقلی تمدید آتش بس هم دشوار باشد.
