اختلاف بر سر پایان دادن به جنگ/ ترامپ و نتانیاهو بر سر جنگ ایران به جان هم افتادند؟
اقتصاد۲۴-شماری از رسانهها گزارش میدهند که اکنون با گذشت سه ماه از آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران، سران این دو بر سر چگونگی پایان دادن به این درگیری با یکدیگر دچار اختلاف شدهاند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، خواهان یک توافق دیپلماتیک است؛ توافقی که بتواند تنگه هرمز را دوباره باز کند، ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را تعیین تکلیف کند و به جنگی پایان دهد که قیمت انرژی را بالا برده و پایگاه سیاسی او را نیز دچار شکاف کرده است. در مقابل، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تحت فشار داخلی قرار دارد تا عملیات نظامی علیه حزبالله را تشدید کند.
آغاز تنشها در کاخ سفید
به گزارش نشریه والاستریت ژورنال، تنشها در هفته گذشته میان ترامپ و نتانیاهو بهطور علنی در موضوع لبنان بروز کرد؛ جایی که تهران پایان درگیری میان اسرائیل و حزبالله را بهعنوان شرط ورود به مذاکرات گستردهتر با واشنگتن مطرح کرده است. پس از مجموعهای از نشستهای فشرده، توافقی شکننده شکل گرفت که بر اساس آن حزبالله حملات به اسرائیل را متوقف کند و اسرائیل نیز به بیروت، پایتخت لبنان، حمله نکند؛ هرچند درگیریها در سایر مناطق ادامه یافت.
ماجرا از روز جمعه آغاز شد؛ زمانی که ترامپ در اتاق وضعیت کاخ سفید با مشاوران خود جلسهای برگزار کرد و گفت خواهان یک پیشنهاد صلح بهتر از سوی ایران است؛ پیشنهادی که تضمین کند ایران هرگز به دنبال سلاح هستهای نخواهد رفت و همچنین درباره چگونگی تعیین تکلیف اورانیوم غنیشده خود شفافیت داشته باشد.
به گفته مقامهای آمریکایی، این درخواست فوری بود، زیرا ترامپ پیشتر علناً گفته بود که توافق نزدیک است؛ اما همزمان یک بحران تازه این بار در لبنان در حال شکلگیری بود. به گفته مقامهای آمریکایی، به ترامپ اطلاع داده شد که تشدید درگیریها در لبنان میتواند مذاکرات صلح با ایران را به خطر بیندازد.
روز دوشنبه، ترامپ دو تماس تلفنی پرتنش با نتانیاهو درباره عملیات قریبالوقوع برقرار کرد. به گفته دو منبع آگاه، ترامپ در هر دو تماس از اسرائیل خواست حملات به بیروت را متوقف کند که این موضوع به بحثهای تند میان دو طرف انجامید؛ اما تماس دوم به مرحلهای تنشآلودتر رسید؛ جایی که نتانیاهو بر ادامه حملات علیه حزبالله پافشاری کرد. ترامپ با صدایی عصبانی به او گفت که باید اطاعت کند، زیرا بدون حمایت کاخ سفید ممکن بود در زندان باشد. نتانیاهو در اسرائیل با پرونده قضایی فساد روبهروست و ترامپ نیز بارها خواستار عفو او شده است.
این تماسها ادامه مجموعهای از گفتوگوهای پرتنش میان ترامپ و نتانیاهو بود؛ از جمله یک تماس دیگر در ماه گذشته. ترامپ همچنین در گفتگو با دستیارانش در سال گذشته، از نتانیاهو با الفاظ تند یاد کرده و گفته بود او در موضوع حملات به حماس در غزه، که واشنگتن با آن مخالف بود، «در حال بازی دادن اوست.» به گفته دنی سیترینوویچ، مقام پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل: «اختلافات جدی وجود دارد. ترامپ میخواهد همه تلاشها به نتیجه برسد و نمیخواهد کسی روند را خراب کند.»
فشارهای داخلی و ضربالاجل سیاسی
هر دو مقام با فشار زمانی روبهرو هستند، زیرا انتخاباتهایی در پاییز در پیش است و افکار عمومی آنها را به دو جهت متفاوت سوق میدهد. ترامپ تحت فشار است تا جنگی را پایان دهد که قیمت انرژی را افزایش داده و شکافهایی در درون جنبش MAGA ایجاد کرده است؛ جاییکه چهرههایی مانند تاکر کارلسون از حمایت آمریکا از اسرائیل انتقاد کردهاند. در مقابل، نتانیاهو با رأیدهندگانی روبهروست که خواهان اقدام سختگیرانهتر علیه حزبالله هستند؛ چرا که حملات پهپادی منجر به کشته شدن سربازان اسرائیلی و پناه گرفتن مکرر ساکنان شمال اسرائیل در پناهگاهها شده است.
ایران بهسرعت تلاش کرد از این شکاف استفاده کند و از طریق رسانهها تهدید کرد اگر اسرائیل حملات خود را در جنوب بیروت گسترش دهد، مذاکرات با واشنگتن را کنار خواهد گذاشت.
وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، اعلام کرد که ایالات متحده تلاش دارد، علیرغم تلاش تهران برای پیوند دادن آنها، مذاکرات ایران و لبنان را از یکدیگر جدا نگه دارد. او در جلسه استماع کنگره گفت: «ما تلاش میکنیم مذاکرات لبنان-اسرائیل را جدا از ایران ببینیم، درحالیکه ایران میخواهد همه چیز را به هم گره بزند.» او افزود ایران تلاش میکند روند هرگونه توافق را مختل کند تا در نهایت بتواند ادعا کند که آن را تحت فشار پیش برده است.
اختلاف درباره پایان جنگ
برخی دموکراتها نیز تلاش کردهاند تصمیم ترامپ برای ورود به جنگ با ایران را به روابط نزدیک او با نتانیاهو مرتبط کنند. سناتور کریس ون هولن گفت: «نتانیاهو گفته ۴۰ سال منتظر این لحظه بوده است. حالا به نظر میرسد بالاخره رئیسجمهوری را پیدا کرده که به اندازه کافی بیملاحظه و خطرپذیر بوده تا با او همراه شود.» روبیو با این اظهارات مخالفت کرد.
ترامپ ابتدا تهدید ایران برای برهم زدن مذاکرات را کماهمیت جلوه داد، اما سپس فشار بیشتری بر نتانیاهو وارد کرد تا حملات را محدود کند. اسرائیل در نهایت پذیرفت که در صورت توقف حملات حزبالله به شهرهای اسرائیل، به بیروت حمله نکند. بااینحال، درگیریها در جنوب لبنان همچنان ادامه یافت. این اختلاف نشاندهنده شکاف عمیقتری درباره هدف نهایی جنگ است.
از نگاه نهادهای امنیتی اسرائیل، تهران یک تهدید وجودی محسوب میشود و نگرانی اصلی این است که ترامپ ممکن است پیش از گرفتن امتیازات اساسی در برنامه هستهای ایران، فشار را کاهش دهد. ترامپ درحالیکه خواهان شروط سختگیرانهتر در برابر ایران است، به دنبال یک مسیر خروج دیپلماتیک نیز هست. مداخله او با انتقادهایی در اسرائیل مواجه شد و مخالفان نتانیاهو او را متهم کردند که اجازه داده واشنگتن عملیات نظامی اسرائیل را محدود کند. یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون، گفت این وضعیت باعث شده اسرائیل شبیه «یک تحتالحمایه کامل» به نظر برسد.
این تنشها در حالی رخ میدهند که ترامپ و نتانیاهو در آغاز جنگ هماهنگی کمسابقهای داشتند. هواپیماهای سوخترسان آمریکایی به تداوم عملیات اسرائیل کمک کردند و مقامهای دو طرف در طراحی حملات همکاری نزدیکی داشتند. ترامپ و نتانیاهو بهطور آشکارا هدف مشترک خود را تضعیف برنامه هستهای ایران و کاهش نفوذ منطقهای کشور اعلام کرده بودند؛ اما پس از آنکه ایران کشتیرانی در تنگه هرمز را مختل کرد و قیمت انرژی افزایش یافت، اولویتهای واشنگتن به سمت دستیابی به یک توافق دیپلماتیک تغییر کرد.
ترامپ پس از یک تماس دشوار دیگر در اواخر ماه مه، نتانیاهو را بهطور علنی «رهبر زمان جنگ» ستود، اما افزود: «او هر کاری من بخواهم انجام خواهد داد.» به گفته یکی از تحلیلگران: «این نمایش ترامپ است، نه نمایش نتانیاهو.»
آیا واقعاً شکاف وجود دارد؟
خبرگزاری الجزیره هم در گزارشی تردیدهایی را در رابطه با موضوع تماس پرتنش میان ترامپ و نتانیاهو مطرح کرد: تحلیلگران میگویند «افشاگریهای هدفمند» با هدف شکلدهی به برداشت عمومی، در بحبوحه بنبست دیپلماتیک در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران منتشر میشود.
کارشناسان میگویند با وجود گزارشهای مربوط به اختلافات و تماسهای تند میان رهبران آمریکا و نتانیاهو، در نهایت آنچه اهمیت دارد «سیاستهای واقعی» است و این سیاستها تغییر چندانی نکردهاند.
علیرغم گزارشهایی درباره تندی ترامپ نسبت به نتانیاهو، ایزابل هیسلیپ از سازمان حقوق بشری آمریکایی DAWN میگوید سیاست آمریکا همچنان با منافع اسرائیل همسو است. او گفت: «گزارشهای تکمنبعی از ترامپ به عنوان یک رهبر مقتدر که گوشی را برمیدارد و بر سر نتانیاهو فریاد میزند، با نتایج واقعی سیاستی در تضاد است؛ جایی که نتانیاهو دقیقاً همان چیزی را که میخواهد به دست میآورد.» وی افزود: «ترامپ در نهایت اختیار کامل بر اقدامات اسرائیل ندارد. مانند دولتهای پیشین، رئیسجمهور آمریکا نتوانسته منافع آمریکا را در اولویت قرار دهد و در عوض با خواستههای توسعهطلبانه اسرائیل همراه شده است.»
تلاش برای آرام کردن افکار عمومی؟
در سطح عمومی، مشاوران بایدن و ترامپ عمدتاً از انتقاد مستقیم از اسرائیل خودداری کردهاند. ترامپ بارها نخستوزیر اسرائیل را ستوده و حتی گفته اسرائیل بدون رهبری نتانیاهو ممکن بود «وجود نداشته باشد». او در دسامبر نیز نتانیاهو را در دیداری در فلوریدا «قهرمان» خواند و گفت: «ما با شما هستیم و همچنان با شما خواهیم بود.»
دو هفته پیش از آن، آکسیوس گزارش داده بود که کاخ سفید نتانیاهو را بابت نقض آتشبس در غزه «توبیخ» کرده است. برخی معتقدند احتمال دارد این افشاگریها با هدف نمایش چهرهای سختگیر از ترامپ در قبال اسرائیل منتشر شده باشد تا فشار افکار عمومی کاهش یابد. این میتواند راهی برای کاهش خشم یا سرزنش آمریکا بابت ادامه یک جنگ نامحبوب باشد. شاید این افشاگری پیامی به ایران است که ترامپ جدی است و میخواهد مذاکرات ایران را از تحولات لبنان و حملات اسرائیل جدا نگه دارد.
در مجموع به نظر میرسد همه طرفها در جنگ ایران در حال تلاش برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی هستند. این یک جنگ ترکیبی است؛ هم جنگ در میدان، هم جنگ اطلاعاتی، هم جنگ روایتها. در کنار آن، یک جنگ اطلاعاتی نیز جریان دارد که شامل اطلاعات غلط، نیمهحقیقتها و افشاگریهای هدفمند است.
