شمارش معکوس برای طوفان تابستانی قیمت نفت/ کابوس تخلیه ذخایر استراتژیک به حقیقت بدل میشود؟
اقتصاد۲۴-بازار جهانی انرژی در ماه ژوئن یکی از پرنوسانترین و حساسترین برهههای خود را سپری میکند. جنگ خاورمیانه، در کنار مسدود شدن شریانهای حیاتی انتقال انرژی مانند تنگه هرمز، بازار نفت را به یک انبار باروت تبدیل کرده است. نگاهی به روند معاملات هفته گذشته و آمارهای کلان نهادهای بینالمللی نشان میدهد که جهان با سرعت به سمت یک بحران عرضه پیش میرود.
رقص قیمتها در سایه جنگ و صلح
هفته گذشته، بهای نفت تحت تأثیر مستقیم اخبار جبهههای نبرد و میز مذاکره، نوسانات شدیدی را تجربه کرد، اما در نهایت هردو شاخص اصلی بازار پس از سه هفته، رشد هفتگی ثبت کردند.
شوک روز دوشنبه ۱۱ خرداد مهمترین نوسان را در بازار نفت رقم زد. با دستور اسرائیل برای پیشروی در عمق خاک لبنان علیه حزبالله و بالا گرفتن ناامنی در تنگه هرمز و همچنین احتمال مینگذاری، قیمتها جهش بیش از ۲ درصدی را تجربه کردند. نفت برنت به ۹۳.۰۸ دلار و وست تگزاس اینترمدیت (WTI) به ۸۹.۶۸ دلار رسید.
تشدید درگیریهای مستقیم در روز چهارشنبه ۱۳ خرداد نیز شوک دیگری را به بازار نفت تحمیل کرد. پس از حمله آمریکا به یک نفتکش ایرانی و دکل مخابراتی در نزدیکی جزیره قشم و پاسخ موشکی ایران به سمت کویت و بحرین، شاخص نفت برنت تا ۹۶.۷۶ دلار و نفت آمریکا تا ۹۴.۶۲ دلار بالا رفت.
بیشتر بخوانید: چرا قیمت نفت هنوز آرام و ناپدار مانده است؟
در روزهای پنجشنبه و جمعه بازار نفت با فروکش موقت تنشها کمی آرام گرفت. اعلام توافق آتشبس میان اسرائیل و لبنان و سیگنالهای دونالد ترامپ مبنی بر تداوم مذاکرات غیرمستقیم با ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، تا حدی زهر قیمتها را گرفت و در پایان هفته برنت را در سطح ۹۳.۰۹ دلار و نفت آمریکا را در سطح ۹۰.۵۴ دلار تثبیت کرد.
سقوط ذخایر استراتژیک به نقطه بحرانی
اگرچه لفاظیهای سیاسی و امید به دیپلماسی موقتاً قیمتها را کنترل کرده است، اما آمارها از وقوع یک طوفان در تابستان خبر میدهند. جیپیمورگان، بزرگترین بانک آمریکا، هشدار داده است که ذخایر نفت جهان به پایینترین سطح عملیاتی خود نزدیک میشود. سال ۲۰۲۶ با ذخایر ۸.۴ میلیارد بشکهای آغاز شد، اما پیشبینی میشود این رقم تا اواخر جولای مصادف با تیرماه به ۷.۵ میلیارد بشکه سقوط کند.
در این میان، وضعیت آمریکا وخیمتر است. دو هفته پیش، ذخایر راهبردی انرژی این کشور به کمترین میزان در ۴۳ سال گذشته رسید و هفته گذشته نیز با کاهش ۸ میلیون بشکهای دیگر، رکورد منفی جدیدی ثبت کرد. تحلیلگران بر این باورند که اواخر خرداد و تیرماه، ماههای بحرانی بازار خواهند بود؛ چرا که ظرفیت آزادسازی ذخایر اضطراری برای جبران انسداد تنگه هرمز عملاً رو به پایان است. اندیشکده بروکینگز نیز هشدار میدهد که در صورت تداوم بستهماندن تنگه هرمز، احتمال جهش قیمتها به ۱۵۰ و حتی ۲۰۰ دلار در هر بشکه کاملاً جدی است.
ترکشهای جنگ به اقتصاد آسیا
بحران خاورمیانه، نقشه سنتی تجارت نفت را بازنویسی کرده است. نمونه بارز این تغییر، رویکرد هند است. دهلینو در مواجهه با ناامنی خلیج فارس، وابستگی خود را به نفت روسیه به شدت افزایش داده، تا جایی که در آوریل ۲۰۲۶، سهم روسیه از واردات نفت هند به رکورد ۳۸ درصد از نظر ارزش رسیده است.
این وابستگی شدید سبب شده که روسیه تخفیفهای پیشین خود را حذف کرده و نفت خود را با «حق بیمه» سنگین به هند بفروشد. هند در آوریل برای هر تن نفت روسیه ۸۶۴.۹ دلار پرداخت کرده است که این رقم ۷۷.۸ دلار بالاتر از میانگین جهانی بوده و نشاندهنده جهش ۴۲۵ درصدی حق بیمه نسبت به ماه قبل از آن است. با وجود رشد ۲۳ درصدی حجم واردات هند، هزینه دلاری آن به دلیل گرانی نفت با جهش ۶۱.۳ درصدی به ۱۵.۴ میلیارد دلار رسید.
این هزینههای سرسامآور انرژی، اقتصادهای بزرگ آسیا را به شدت متزلزل کرده است. از زمان آغاز جنگ ایران، ارزهای ملی در آسیا به دلیل نگرانی از امنیت انرژی سقوط کردهاند و اندونزی حتی کاهش نزدیک به ۸ درصدی ارزش روپیه را متحمل شده است.
به هر حال این روزها بازار جهانی نفت در وضعیتی شکننده قرار دارد. از یک سو، کمبود شدید فیزیکی نفت و تخلیه ذخایر استراتژیک، پتانسیل بالایی برای انفجار قیمتها ایجاد کرده است و از سوی دیگر، تنها ریسمان نگهدارنده بازار، اخبار ضد و نقیض دیپلماتیک است. تا زمانی که سرنوشت بازگشایی کامل تنگه هرمز و مذاکرات ایران و آمریکا مشخص نشود، نفت به نوسانات تند خود ادامه خواهد داد.
