رانت دولتی مانع رسیدن یارانه دولتی به دست کشاورزان/ کود تولیدی بخش خصوصی هم دلاری شد!
اقتصاد۲۴- بازار نهادههای کشاورزی ایران در بهار امسال یکی از ملتهبترین دوران خود را تجربه کرد. ابلاغ نرخنامه جدید وزارت جهاد کشاورزی در اردیبهشتماه امسال با آزادسازی و حذف ناگهانی ارز ترجیحی، قیمت هر کیسه ۵۰ کیلوگرمی کود استراتژیک «سوپر فسفات تریپل» را به مرز بیسابقه ۷ میلیون و ۱۶۰ هزار تومان و قیمت کودهای دیگر نظیر سولفات پتاسیم را تا مرز ۹ میلیون و ۸۴۰ هزار تومان جهش داد.
این شوک قیمتی سنگین داخلی در شرایطی به کشاورزان تحمیل شد که بروز تنشهای سیاسی و انسداد تنگه هرمز، بازار جهانی را نیز با بحرانی کمسابقه مواجه کرد.
بر اساس آخرین دادههای بانک جهانی در خرداد، قیمت جهانی هر تن کود اوره با جهشی ۵۰ درصدی طی چند هفته، از محدوده ۳۵۰ تا ۴۵۰ دلار به بیش از ۷۷۰ دلار صعود کرده و نرخ اوره صادراتی خلیج فارس را نیز به شدت تحت تأثیر قرار داده است.
همگامی این گرانی جهانی با انحصار رانتی بخشهای شبهدولتی، زنجیره تأمین غذا و توان خرید کشاورزان ایرانی را به طور جدی تهدید میکند.
سید مهدی حسینی یزدی، رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران در گفتوگو با اقتصاد ۲۴، با تشریح آخرین وضعیت بازار تأمین نهادههای کشاورزی، از انحصار شدید دولتی و تأثیر نوسانات ارزی و تنشهای نظامی اخیر بر گرانی و کمبود کود در کشور پرده برداشت.
شوک ارزی و رانت دولتی، عامل اصلی آشفتگی بازار
حسینی یزدی با تفکیک عوامل داخلی و خارجی مؤثر بر قیمت کود شیمیایی اظهار داشت: «واقعیت این است که ما درباره قیمت کود از دو سو زیر فشار هستیم. نخستین عامل که ارتباطی هم با جنگ ندارد، حذف ناگهانی ارز ترجیحی و جهش نرخ ارز واردکنندگان بود که مستقیماً به گرانی کود دامن زد. این مسئله ناشی از فقدان سیاستگذاری درست در وزارت جهاد کشاورزی بود.»
بیشتر بخوانید: کشاورزان به خرید ماشینآلات دست دوم روی آوردهاند
وی با انتقاد از عدم اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی در حوزه کشاورزی افزود: «وزارت کشاورزی هنوز نتوانسته خود را از جایگاه بنگاهداری خارج کند و عملاً با حمایت بیقاعده از «شرکت خدمات حمایتی کشاورزی»، یارانه را از مسیر اصلی منحرف کرده است. امروز حلقه گمشده این زنجیره، همین شرکت دولتی است که بیش از ۸۰ درصد بازار کود کشور را در دست دارد و مانع از رسیدن مستقیم سوبسیدها به دست کشاورزان میشود.»
رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران با رد ادعای دولت مبنی بر میداندادن به بخش خصوصی، تصریح کرد: «این وعده که بخش خصوصی مدیریت کار را بر عهده بگیرد، در حوزه کشاورزی اصلاً محقق نشده است. چرا که بخش خصوصی واقعی عملاً حذف شده و شرکتهای دولتی با ایجاد رانت، بازار کود را مونوپل خود کردهاند. بروکراسی گمرکات و مشکلات مالیات بر ارزش افزوده نیز ناشی از همین سوءمدیریت دولتی است که بخش خصوصی را در حوزه نهادههای کشاورزی تضعیف کرده است.»
بحران تنگه هرمز و وابستگی تولید داخل به واردات
حسینی یزدی در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح ابعاد تنشهای نظامی اخیر و مسدود شدن تنگه هرمز پرداخت و گفت: «با آغاز جنگ و به مخاطره افتادن امنیت تنگه هرمز، قیمت کود در کل دنیا روند صعودی به خود گرفت. این موج گرانی حتی گریبان اوره کشورهای حوزه خلیج فارس را گرفت و بازار جهانی و کشورهایی، چون آمریکا را نیز ناچار به افزایش قیمت کرد.»
وی با اشاره به وابستگی شدید تولید داخل به نهادههای خارجی افزود: «این تصور که کودهای تولید داخل از نوسانات قیمت جهانی مصون هستند، اشتباه است. چرا که ۵۰ تا ۷۰ درصد مواد اولیه کودهای تولیدی بخش خصوصی ما نیز وارداتی است و عملاً تولید داخل هم در ردیف محصولات وارداتی قرار میگیرد. به تبع همین ابهامات ارزی و فرآیند سخت تأمین مواد اولیه، شرکتهای تامین مواد اولیه قیمتهای خود را ۲۰ تا ۳۰ درصد بالا بردهاند.»
رئیس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران در پایان با تأکید بر اینکه وضعیت قیمت کود شیمیایی به این زودیها به حالت عادی بازنمیگردد، خاطرنشان کرد: «تردد در تنگه هرمز به این زودیها به حالت عادی برنمیگردد و حتی در صورت بازگشایی کامل تنگه نیز اثرات شوک حذف ارز ترجیحی و مشکلاتی که رانت در حوزه کشاورزی تحمیل کرده، باقی خواهد ماند. بخش خصوصی بارها آمادگی خود را برای تأمین و تعادلبخشی به بازار اعلام کرده، اما حمایت بدون منطق دولت از شرکت خدمات حمایتی، پیامدی جز گرانی مهارگسیخته و کمبود کود برای بخش کشاورزی کشور نداشته است.»
