ماجرای بمباران مدرسه میناب ادامه دارد؛ چرا گزارش رسمی پنتاگون همچنان محرمانه مانده است؟
اقتصاد۲۴- نزدیک به چهار ماه از حمله مرگبار به یک مدرسه ابتدایی دخترانه در شهر میناب ایران میگذرد؛ حملهای که یکی از مرگبارترین بمبارانهای غیرنظامیان توسط ارتش آمریکا در دهههای اخیر توصیف شده است. با وجود گذشت این مدت، پنتاگون هنوز توضیحی درباره علت شلیک یک موشک کروز تاماهاک به این مدرسه در نخستین روز جنگ ارائه نکرده؛ حملهای که دستکم ۱۷۵ کشته، عمدتاً کودک، بر جای گذاشت.
همزمان با انتشار گزارشهایی مبنی بر پایان یافتن تحقیقات محرمانه درباره این حمله، نگرانیها افزایش یافته است که دولت دونالد ترامپ و وزیر دفاع او، پیت هگزت، نتایج این بررسی را محرمانه نگه دارند یا از انتشار کامل آن خودداری کنند تا ابعاد یکی از بزرگترین اشتباهات نظامی آمریکا از افکار عمومی پنهان بماند.
این پرونده در شرایطی مطرح شده که ایالات متحده و ایران به یک تفاهمنامه شکننده برای آتشبس دست یافتهاند و تحقیقات درباره این حمله به آزمونی برای سیاستهای جدید پیت هگزت در حوزه جنگ نیز تبدیل شده است. هگزت در اوایل ماه مارس، حدود دو هفته پس از این حمله، گفته بود: «قوانین درگیری ما جسورانه، دقیق و برای آزادسازی قدرت آمریکا طراحی شدهاند، نه برای محدود کردن آن.»
اندکی پس از وقوع حمله، دونالد ترامپ مدعی شد که این حمله توسط ایران انجام شده است. اما پس از آنکه مشخص شد موشک استفادهشده از نوع تاماهاک ساخت آمریکا بوده، او مدعی شد ایران نیز به موشکهای کروز دسترسی دارد؛ ادعایی که صحت نداشت.
ترامپ هفته گذشته، همزمان با استقبال از توافق آتشبس برای بازگشایی تنگه هرمز، اعلام کرد که آماده است این حادثه را یک اشتباه تلقی کند. او در نشست خبری گروه هفت در اویان-له-بن فرانسه، در پاسخ به پرسشی درباره روند تحقیقات گفت: «پرسیدن این سوال در این تاریخ خیلی عجیب است، چون شما در مورد مدتها پیش صحبت میکنید. اما هیچکس عمداً این کار را نکرد.»
بر اساس این گزارش، این حمله در آغاز آنچه ترامپ از آن با عنوان «گشت و گذار کوچک» در ایران یاد کرده بود، رخ داد. در جریان این عملیات، دو حمله پیاپی یا موسوم به «دوباره» ساختمان مدرسه را هدف قرار داد که بیشتر قربانیان آن کودکان زیر ۱۲ سال بودند. مقامهای آمریکایی به طور ناشناس به رسانهها گفتهاند که تصور میشد این ساختمان یک پایگاه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی باشد.
در مراسم تشییع پیکر قربانیان که سوم مارس ۲۰۲۶ در میناب برگزار شد، هزاران نفر از جمله خانوادههای داغدار و مقامهای محلی حضور یافتند.
در میان قربانیان، دو فرزند محمدرضا احمدی تیفاکانی نیز جان خود را از دست دادند. دختر هفتساله او، هانیه، همراه با تمامی همکلاسیهایش در بخش دخترانه مدرسه، در انفجار نخست کشته شد. به گفته شاهدان، برادر دهساله او، سبحان، از انفجار اول جان سالم به در برد، اما برای یافتن خواهرش به ساختمان بازگشت و در انفجار دوم کشته شد.
تیفاکانی اندکی پس از حادثه در گفتوگو با گاردین گفت: «من شخصاً به سردخانه رفتم و هر دوی آنها را شناسایی کردم. سبحان یک چشم خود را از دست داده بود و نیمی از صورتش از بین رفته بود. پاهایش شکسته بود. جمجمه هانیه شکسته بود، اما صورتش سالم بود. من سبحان را در نگاه اول شناختم، حتی با اینکه به شدت مجروح شده بود.»
ترامپ نیز هفته گذشته درباره این حادثه اظهار داشت: «اشتباهاتی رخ میدهد. جنگ کثیف است.»
با این حال، چندین مقام سابق پنتاگون و شورای امنیت ملی آمریکا در گفتوگو با گاردین ابراز تردید کردند که دولت ایالات متحده مسئولیت این حمله را بپذیرد یا حتی گزارش کامل تحقیقات را منتشر کند.
یکی از مقامهای ارشد پیشین پنتاگون گفت: «بسیار نادر است که یک عملیات نظامی داشته باشید و در آن حوادثی رخ ندهد که در آن یک هدف اشتباه گرفته شده و غیرنظامیان آسیب دیده یا کشته شوند، اما در این موارد سیستمی برای تحقیق، ارزیابی پاسخگویی و پذیرش مسئولیت وجود دارد.»
او افزود: «حتی بدون دفتر کاهش آسیب به غیرنظامیان، یک فرآیند بسیار واضح برای این کار وجود دارد و من بسیار تردید دارم که پنتاگون هگزت این کار را انجام دهد.»
بیشتر بخوانید:اولین روز مذاکرات سرنوشتساز؛ ایران و آمریکا بر سر چه توافق کردند؟
طبق این گزارش، به گفته منتقدان، هگزت در چارچوب سیاست موسوم به «ضد بیداری» خود در پنتاگون، واحدهای مسئول بررسی تلفات غیرنظامیان را تعطیل یا تضعیف کرده و اعلام کرده است تصمیمهایی که در میدان نبرد توسط «جنگجویان» اتخاذ میشود، نباید مشمول چنین نظارتهای گستردهای باشد. به اعتقاد منتقدان، این کاهش نظارت، شانه خالی کردن از مسئولیت در پروندههایی مانند میناب را آسانتر کرده است.
حمله به مدرسه میناب از نظر میزان تلفات با برخی از مرگبارترین حملات ارتش آمریکا در دهههای گذشته مقایسه شده است؛ از جمله حمله هوایی موصل در سال ۲۰۱۷ که دستکم ۱۰۵ و احتمالاً بیش از ۲۰۰ غیرنظامی کشته شدند، حمله به بیمارستان قندوز در سال ۲۰۱۵ با ۴۲ کشته و بمباران پناهگاه امیریه در سال ۱۹۹۱ که بیش از ۴۰۰ غیرنظامی عراقی جان خود را از دست دادند.
ترامپ هفته گذشته اعلام کرد تحقیقات همچنان ادامه دارد، اما فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در پاسخ به پرسش رسانهها درباره این پرونده، اطلاعات تازهای ارائه نکرد و یک مقام دفاعی تنها گفت: «در حال حاضر هیچ بهروزرسانی نداریم.»
با این حال، گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که تحقیقات به پایان رسیده است. بر اساس یافتههای اولیه، این حمله به دلیل استفاده ارتش آمریکا از دادههای هدفگیری هفتساله انجام شده است؛ دادههایی که نشان نمیداد ساختمان مورد نظر، در مجاورت یک پایگاه سپاه، اکنون به مدرسه دخترانه تبدیل شده است.
روزنامه نیویورک تایمز هفته گذشته گزارش داد که دستکم یکی از تحلیلگران چند سال پیش به یکی از همکاران خود هشدار داده بود که آمریکا احتمالاً در حال هدف قرار دادن ساختمانی است که اکنون یک مدرسه در میناب است. با این حال، اطلاعات هدفگیری هرگز بهروزرسانی نشد و مقامهای نظامی همچنان آن محل را هدفی مشروع برای بمباران تلقی کردند.
محمدرضا احمدی تیفاکانی نیز در واکنش به روند تحقیقات گفته بود امید چندانی به پاسخگو شدن آمریکا یا جامعه جهانی ندارد. او در پاسخ به این پرسش که چه پیامی برای نهادهای حقوقی یا محققان این پرونده دارد، گفت: «آنها خودشان شاهد همه چیز هستند. ما دیدیم که در غزه و فلسطین چه اتفاقی افتاد. اکنون همین فاجعه بر سر فرزندان خودمان آمده است. مهم نیست به آنها چه بگوییم، این چیزی را تغییر نخواهد داد.»
تحقیقات کنگره آمریکا درباره این حادثه نیز با مانع روبهرو شده است. یاسمین انصاری، نماینده ایرانی-آمریکایی حوزه سوم آریزونا، این حمله را «یکی از وحشتناکترین وقایع کل جنگ غیرقانونی ترامپ در ایران» توصیف کرد و گفت برای دریافت پاسخ درباره این حمله به دولت ترامپ نامه نوشته، اما «پاسخی دریافت نکرده یا پاسخی دریافت نکرده است.»
او افزود: «دونالد ترامپ حقیقت را از مردم آمریکا و کنگره پنهان میکند و تقصیر را به گردن وزیر هگزت میاندازد، زیرا نمیخواهد مردم از وحشت واقعی آنچه که بر سر مردم ایران آورده و مطلقاً هیچ چیزی برای ارائه ندارد، آگاه شوند. من به انجام تمام تلاش خود برای دریافت پاسخ برای خانوادههای این دختران ادامه خواهم داد.»
گاردین در ادامه گزارش خود نوشته است: وس برایانت، متخصص پیشین عملیات ویژه نیروی هوایی آمریکا و رئیس سابق ارزیابی آسیبهای غیرنظامیان در پنتاگون، نیز گفت همکاران اندکی که هنوز مسئول نظارت بر کاهش آسیب به غیرنظامیان هستند، اجازه مشاهده یافتههای اولیه تحقیقات را نداشتهاند.
او اظهار داشت: «من معتقدم که هگزت و ترامپ هر دو تمام تلاش خود را برای سرکوب این تحقیقات انجام خواهند داد. بنابراین، حتی اگر واقعاً یک نفر آنجا نشسته باشد، دیگر خبری از آن نخواهد شد، مگر اینکه مثلاً یک افشاگر شجاع داشته باشیم.»
او همچنین افزود: «تعداد افرادی که به آن گزارش چشم دوخته باشند بسیار کم خواهد بود.»
به گفته برایانت، حملاتی که در ایران هزاران غیرنظامی را کشتهاند، نشاندهنده افزایش سطح «آسیب کلی» قابل قبول برای ارتش آمریکا هستند؛ روندی که به گفته او ناشی از «سهلانگاری و بیملاحظگی محض، و همچنین تخریب فرهنگ در سطوح ارشد رهبری در ارتش» است.
هگزت در آغاز دوران وزارت خود، بخشهای مسئول کاهش آسیب به غیرنظامیان را تعطیل یا به شدت تضعیف کرد. همچنین گزارشی که در ماه مه از سوی بازرس کل وزارت دفاع منتشر شد، نتیجه گرفت که ارتش آمریکا دیگر نیروی انسانی، تجهیزات و زیرساخت لازم برای اجرای دو قانون فدرال مربوط به حفاظت از غیرنظامیان و اداره مرکز عالی حفاظت از غیرنظامیان را در اختیار ندارد.
هگزت در ماه سپتامبر نیز اعلام کرده بود که به عنوان بخشی از برنامه نوسازی پنتاگون علیه «بیداری»، «قوانین احمقانه درگیری» ارتش آمریکا را لغو کرده است. او در ماه مارس، چند هفته پس از حمله به مدرسه، در حالی که عملیات نظامی آمریکا علیه ایران ادامه داشت، گفت: «جنگجویان حداکثر اختیارات را شخصاً از سوی رئیس جمهور و ارادتمند شما دریافت میکنند.»
به گفته ناظران، این مواضع و تعطیلی دفاتر کلیدی باعث کاهش شدید نظارت غیرنظامیان در پنتاگون شده است؛ تا جایی که یکی از مقامهای سابق این وزارتخانه گفته است آمریکا «کل استراتژی کاهش آسیب به غیرنظامیان را به سطل زباله انداخت.»
بر اساس این گزارش، نیکو جعفرنیا، معاون موقت مدیر دیدهبان حقوق بشر در واشنگتن، نیز گفت: «هگزت خود علناً تردید زیادی در مورد میزان اقداماتی که قبلاً در ارتش برای کاهش این نوع خطاهای بیملاحظه و حوادث گسترده آسیب به غیرنظامیان داشتیم، ابراز کرده است.»
او افزود: «او علناً در مورد ارزش محدودیتها بر جنگجویان ابراز تردید کرده است و اقداماتی انجام داده است که به طور سیستماتیک برخی از این اقدامات حفاظتی را که قرار است رعایت قانون را تضمین کنند، تضعیف کرده است.»
جعفرنیا با اشاره به اظهارات پیشین هگزت درباره «باز کردن دست جنگجویان ما» و کنار گذاشتن «قوانین احمقانه درگیری» گفت: «فکر میکنم ما اثرات آن را در روز اول جنگ دیدیم.»
