اقتصاد۲۴- بازار خودروی ایران سالهاست که تنها از متغیرهای اقتصادی مانند نرخ ارز، میزان تولید، عرضه و تقاضا یا سیاستهای وارداتی تأثیر نمیپذیرد؛ بلکه در بسیاری از مواقع، «فضای روانی بازار» به عاملی تعیینکنندهتر از واقعیتهای اقتصادی تبدیل شده است. در شرایطی که بخش قابل توجهی از معاملات خودرو در بستر سکوهای اینترنتی و سایتهای خرید و فروش انجام میشود، انتشار هزاران آگهی با قیمتهای بعضاً غیرواقعی، به یکی از مؤلفههای اثرگذار بر انتظارات قیمتی مردم تبدیل شده است؛ انتظاراتی که گاهی بدون آنکه معاملهای واقعی انجام شود، مسیر بازار را تغییر میدهد و قیمتها را در ذهن خریداران و فروشندگان جابهجا میکند.
کارشناسان معتقدند یکی از حلقههای مفقوده بازار خودرو، نبود نظارت مؤثر بر آگهیهای اینترنتی است. امروز هر فردی میتواند با ثبت چندین آگهی برای یک خودرو یا حتی بدون آنکه مالک وسیله نقلیه باشد، قیمتهایی بالاتر از نرخ واقعی بازار منتشر کند؛ اقدامی که اگرچه ممکن است هیچ معاملهای پشت آن نباشد، اما به تدریج به شکلگیری یک «قیمت ذهنی» در بازار منجر میشود. در چنین فضایی، خریدار تصور میکند قیمتهای درجشده واقعی هستند و فروشنده نیز برای عقب نماندن از موج افزایش قیمتها، نرخ پیشنهادی خود را بالا میبرد؛ فرآیندی که در نهایت، زمینهساز شکلگیری التهاب مصنوعی و رشد انتظارات تورمی در بازار خودرو میشود.
در سالهای گذشته، راهکارهای مختلفی برای کنترل این وضعیت مطرح شده است؛ از حذف قیمت خودرو از آگهیهای اینترنتی گرفته تا اعمال محدودیت برای انتشار آگهیها. با این حال، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که حذف قیمت، راهحلی موقت و ناکافی است و آنچه بازار خودرو به آن نیاز دارد، ایجاد شفافیت، اعتبارسنجی اطلاعات و جلوگیری از انتشار آگهیهای صوری و سوداگرانه است؛ موضوعی که میتواند از طریق اتصال سامانههای خرید و فروش خودرو به بانکهای اطلاعاتی و سامانههای نظارتی محقق شود.
با ایجاد امکان استعلام هویت مالک، اصالت خودرو و تطبیق اطلاعات آگهی با مشخصات واقعی وسیله نقلیه، میتوان بخش بزرگی از آگهیهای غیرواقعی را حذف کرد و زمینه سوءاستفاده دلالان و سوداگران را از بین برد. چنین اقدامی نهتنها موجب افزایش شفافیت بازار خواهد شد، بلکه اعتماد عمومی را نیز تقویت کرده و از شکلگیری قیمتهای کاذب جلوگیری میکند.
مصطفی طاهری، نماینده مجلس با تشریح نقش آگهیهای اینترنتی در التهاب بازار خودرو، بر ضرورت اتصال سامانههای ثبت آگهی به سیستمهای نظارتی و پلیس، جلوگیری از انتشار آگهیهای بدون پشتوانه و ایجاد سازوکاری برای احراز هویت فروشندگان تأکید میکند و معتقد است آرامش بازار خودرو، بیش از هر چیز، در گرو مقابله با قیمتسازیهای صوری و سوداگری در فضای مجازی است.
*در ماههای اخیر بار دیگر موضوع آگهیهای فروش خودرو در سایتهای اینترنتی به یکی از مباحث مهم بازار تبدیل شده است. برخی کارشناسان معتقدند بخش قابل توجهی از التهاب قیمتی، ناشی از انتشار آگهیهای غیرواقعی است. ارزیابی شما از وضعیت فعلی چیست؟
یکی از موضوعاتی که شاید کمتر به آن توجه شده اما اثر قابل توجهی بر فضای روانی بازار خودرو دارد، نحوه انتشار آگهیهای فروش در سکوهای اینترنتی است. امروز شاهد هستیم که در برخی از این سایتها، هزاران آگهی با قیمتهایی بسیار بالاتر از ارزش واقعی خودرو منتشر میشود؛ در حالی که مشخص نیست این آگهیها تا چه اندازه واقعی هستند و آیا اساساً خودرویی برای فروش وجود دارد یا خیر.
این آگهیها الزاماً به معنای انجام معامله نیست، اما همان انتشار گسترده آنها، انتظارات قیمتی را در بازار تغییر میدهد. در واقع، بازار خودرو علاوه بر عوامل اقتصادی، به شدت تحت تأثیر فضای روانی و انتظارات قرار دارد و همین مسئله باعث میشود برخی افراد با انتشار آگهیهای صوری، عملاً در مسیر افزایش قیمتها نقشآفرینی کنند.
*این آگهیهای غیرواقعی چگونه بر رفتار خریداران و فروشندگان اثر میگذارند؟
وقتی یک خریدار یا فروشنده وارد یک سایت خرید و فروش خودرو میشود و با انبوهی از قیمتهای بالا روبهرو میشود، بهصورت طبیعی تصور میکند این ارقام، قیمت واقعی بازار است؛ در حالی که ممکن است بخش قابل توجهی از این آگهیها هرگز به معامله منجر نشود.
این موضوع تنها ذهن خریدار را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه فروشندگان واقعی نیز از همین فضای روانی تأثیر میپذیرند. فردی که قصد فروش خودروی خود را با قیمت منطقی دارد، وقتی دهها آگهی با قیمتهای بالاتر مشاهده میکند، این سؤال برایش ایجاد میشود که چرا باید خودرو را ارزانتر عرضه کند. به همین دلیل، قیمت پیشنهادی خود را افزایش میدهد و این روند به شکل زنجیرهای در کل بازار گسترش پیدا میکند.
در نتیجه، حتی بدون اینکه معاملهای انجام شده باشد، صرف انتشار آگهیهای غیرواقعی میتواند به افزایش انتظارات تورمی و رشد قیمتهای پیشنهادی در بازار منجر شود.
*برخی پیشنهاد میکنند قیمت خودرو از آگهیهای اینترنتی حذف شود تا این اثرگذاری کاهش یابد. آیا این راهکار را مؤثر میدانید؟
حذف قیمت شاید در کوتاهمدت بخشی از التهاب را کاهش دهد، اما به اعتقاد من راهحل اساسی نیست. بازار برای شفافیت نیازمند اطلاع از قیمتهاست و حذف کامل قیمت میتواند زمینه ایجاد ابهام، معاملات غیرشفاف و حتی سوءاستفادههای جدید را فراهم کند.
مسئله اصلی، وجود قیمت نیست؛ بلکه نبود نظارت بر صحت آگهیهاست. اگر قیمتها واقعی و مبتنی بر عرضه واقعی خودرو باشند، نهتنها مشکلی ایجاد نمیکنند بلکه به شفافیت بازار نیز کمک خواهند کرد.
بنابراین باید به جای حذف اطلاعات، سازوکاری طراحی شود که تنها آگهیهای واقعی امکان انتشار داشته باشند و افراد نتوانند با اهداف سوداگرانه بازار را تحت تأثیر قرار دهند.
*از نگاه شما مهمترین راهکار برای ساماندهی این وضعیت چیست؟
مهمترین اقدام، ایجاد ارتباط میان سامانههای ثبت آگهی با سامانههای حاکمیتی و نظارتی است. امروز از نظر فنی این امکان وجود دارد که اطلاعات هر خودرو با پلاک، شماره شاسی، مالک و سایر مشخصات قانونی آن به صورت برخط کنترل شود.
اگر این اتصال برقرار شود، فرد نمیتواند برای یک خودرو دهها یا صدها آگهی ثبت کند یا خودرویی را که مالک آن نیست برای فروش عرضه کند. همچنین امکان راستیآزمایی اطلاعات فراهم میشود و مشخص خواهد شد که آیا آگهی منتشرشده واقعاً متعلق به مالک خودرو است یا خیر.
این موضوع علاوه بر افزایش شفافیت، مسئولیتپذیری منتشرکنندگان آگهی را نیز افزایش میدهد و زمینه سوءاستفاده را به میزان قابل توجهی کاهش خواهد داد.
*اجرای چنین سامانهای چه تأثیری بر آرامش بازار خودرو خواهد داشت؟
اگر هویت آگهیدهنده، مالکیت خودرو و اصالت اطلاعات به صورت سیستمی کنترل شود، بخش عمدهای از آگهیهای غیرواقعی، تکراری و سوداگرانه حذف خواهد شد. در چنین شرایطی دیگر افراد نمیتوانند تنها با انتشار چندین آگهی ساختگی، فضای روانی بازار را ملتهب کرده و قیمتها را به صورت مصنوعی افزایش دهند.
شفافسازی اطلاعات، افزایش نظارت هوشمند و اتصال سکوهای خرید و فروش به سامانههای نظارتی، میتواند به کاهش سوداگری، افزایش اعتماد مردم و نزدیک شدن قیمتهای پیشنهادی به قیمتهای واقعی معاملات منجر شود.
به اعتقاد من، بازار خودرو بیش از هر چیز به شفافیت اطلاعات نیاز دارد. هرچه امکان سوءاستفاده از فضای مجازی و انتشار آگهیهای صوری محدودتر شود، بازار نیز به سمت ثبات، آرامش و کشف قیمت واقعی حرکت خواهد کرد.
